Aan het einde van de negentiende eeuw komt
Rajmund Kolbe in Polen ter wereld. Zijn ouders zijn niet rijk. Zij zijn
verbonden aan de derde orde van Franciscus. Op zijn zeventiende, trad hij in bij de Minderbroeders en nam de naam
Maximiliaan Maria aan. De franciscaan is een Mariaverdeerder in hart en nieren. Zijn intrede in het klooster
werd volgens eigen zeggen, hem voorspeld door Maria in een visioen. In Rome studeerde Maximiliaan Maria Kolbe theologie,
waar hij de doctorale graad behaalde. In de buurt van Warschau is het klooster gevestigd, met de erenaam
Mariastad.
Kolbe was er zeer actief: hij startte een radiozender en vier tijdschriften werden in het klooster uitgegeven, waarvan
'
Ridder van de Onbevlekte' oplagen haalde van meer dan 1 miljoen! Vlak voor het uitbreken van de Tweede
Wereldoorlog was het klooster het grootste van de wereld: 762 broeders leefden in gemeenschap bijeen in Mariastad.
Op 1 september 1939 vallen de Duitsers Polen binnen. Mariastad wordt een toevluchtsoord voor joodse en andere vluchtelingen.
Pater Kolbe spoorde iedereen aan om in verzet te komen tegen de nazi's. Hij werd met enkele medebroeders door de Duitsers
gearresteerd, maar kort daarop (8 december 1939, Maria Geboorte) weer vrijgelaten. Hij ging echter onverminderd door
met zijn preken tegen de nazi's en de hulp aan joodse vluchtelingen. In 1941 werd Maximiliaan Maria Kolbe opnieuw opgepakt
en opgesloten in Warschau waar hij een longontsteking op deed. Op 28 mei 1941 werd Pater Kolbe samen met een transport Poolse krijgsgevangen
militairen opgesloten in het concentratiekamp van Auschwitz in Oswiecim (Polen).
Het gebeurde eind juli of begin augustus 1941 in het concentratiekamp KZ Auschwitz. Een gevangene was erin geslaagd uit Blok 14 van het
basiskamp (Auschwitz I) te vluchten. De repressie van de SS was navenant: voor iedere vluchteling moesten tien onschuldigen
sterven. De dag na de ontvluchting werd het avondappèl nog strenger gehouden dan anders. Na het appèl las de dienstdoende
officier deze order voor: "
Daar de gevluchte gevangene niet is teruggevonden zullen tien van u moeten sterven."
Willekeurig werden tien slachtoffers aangewezen die de hongerdood in de hongerbunker zullen sterven. Die hongerbunker
bevond zich in Blok 11. "
Tot ziens, vrienden,
in de hemel, waar ware gerechtigheid zal zijn", groet de eerste. "
Ik ga sterven voor Polen", groet een ander.
"
Ach, mijn arme vrouw en mijn kinderen, die ik nu als wezen moet achterlaten", barst een derde in snikken uit. Het is
Frans Gajownicek, een oud-sergeant van het Poolse leger.
Opeens stapte iemand naar voren uit de rijen en verbrak de angstaanjagende stilte met de woorden: "
Ik wil de dood ingaan, in plaats van deze man,
die huisvader is. Ik bid u neem mijn aanbod aan." De man die deze woorden sprak was Pater
Maximiliaan Maria Kolbe, 47 jaar oud, Minderbroeder
Conventueel en in die tijd de meest bekende priester van Polen.
Cel nr 18 in Auschwitz I Blok 11, waar Pater Kolbe uitgehongerd werd tot de dood
"
Wie ben jij en wat is je beroep?" vraagt de officier verwonderd. "
Ik ben katholiek priester", antwoordde
Pater Maximiliaan rustig. De verbaasde commandant sprak dan: "
Aangenomen!" Hij schrapt de naam van Gajownicek en
schrijft de naam van Pater Maximiliaan op de lijst der veroordeelden. De tien worden vervolgens naar de hongerbunker gebracht.
Twee weken later -het is dan 14 augustus 1941- werd de ijzeren poort van de hongerbunker weer geopend. Pater
Maximiliaan en nog drie andere van zijn lotgenoten blijken nog in leven. Er moest echter ruimte komen voor anderen en
daarom werd de beul, een zekere Bloch, van het kamp erbij gehaald om hen een dodelijk spuitje phenolzuur te geven. In elkaar gezakt, met de schouders
leunend tegen een muurtje en, als gewoonlijk met het hoofd naar links gebogen, kreeg hij het verlossende spuitje toegediend:
de kus van de dood.
Zo stierf Pater Maximiliaan Kolbe, de Held van Auschwitz, die spontaan zijn leven gaf voor dat van een huisvader.
In Cel nr 18 in het dodenblok waar pater Kolbe heeft vastgezeten brandt tot op vandaag dag en nacht een kaars en staan er
altijd verse bloemen.
Maximiliaan Kolbe (overzicht van zijn leven). Bron:
Minderbroeders Conventuelen
Maximiliaan Kolbe leefde in de tijd tussen twee Wereldoorlogen. De politieke, sociale en kerkelijke omstandigheden droegen andere accenten dan in deze tijd van de jaren 2000. Hij was een kind van zijn tijd, maar oversteeg tegelijkertijd zijn tijd door daden te stellen die de tijd overtreffen en toekomst openleggen. Maximiliaan ontving de gave om op een eigen manier in te spelen op eigentijdse noden. Om hem beter te kunnen begrijpen is het belangrijk te zien welke krachten hem in staat stelden dat te doen. Als rechtgeaarde Pool bezat hij voor alles een grenzeloos vertrouwen in Maria. Zij was voor hem degene die de weg wijst naar evangelisch leven.
Maximiliaan koos hier voor het model van Franciscus' leven. Spiritualiteit, bezinning, was voor Kolbe levensnoodzaak, een doorlopende bezinning op wat een leven voedt en draagt: 'Een mens leeft immers niet van brood alleen'. Zijn manier om de meest moderne communicatie middelen aan te wenden voor de verkondiging van de evangelische boodschap viel op in zijn tijd en tot in onze tijd. Het besef dat de drukpers een machtig middel is, heeft hij in de praktijk omgezet. Hij richtte grote drukpersen op, waar oplagen van honderdduizend tot een miljoen exemplaren geen uitzondering werden. Zijn apostolaat werd constant gevoed door een doorlopende bezinning op het evangelie, Maria en Franciscus.
Zijn aanbod om in de hongerbunker de plaats in te nemen van een ander, en tevens de pastorale zorg voor mede-gevangenen, tekenen de persoon van Maximiliaan Kolbe. Hij verstond het bijbelse woord 'Dabar'. Dabar is het hebreeuwse woord dat de begrippen 'woord' en 'daad' in zich sluit. Maximiliaans' woorden werden door hem in daden omgezet, tot in de dood. In Auschwitz toonde hij, zoals tijdens zijn gehele leven, een bereidwillige slagvaardigheid. Bezinning op het Evangelie, onuitputtelijk vertrouwen op Maria en een leven volgens Franciscus leefmodel voedden zijn leven van bereidwillige slagvaardigheid.
De gedachtenis aan hem zal ons tegelijkertijd de mensen in herinnering roepen die in de concentratiekampen zijn omgekomen, of er nu nog de gevolgen van ondervinden.
Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
• Maximiliaan Kolbe. Een licht in Auschwitz (A. Buckinx-Luyckx)
• Maximiliaan Kolbe stierf uit liefde (Willebrord M. Lendemeyer en O.F.M. Conv.)
• Vergeet de liefde niet. Lief en leed van Maximiliaan Kolbe (André Frossard)
• Voor God, Kerk en Vaderland, Belgische Religieuzen in Wereldoorlog II (Gabriel Verbeke)
