Afbeelding links: Deze Mardasson met museum werd te Bastogne opgericht te ere van de vele Amerikaanse gesneuvelden tijdens deze zeer bloedige slag die plaatsvond tijdens de 2de helft van december 1944.

Tussen 2 en 12 september 1944 werd zowat het ganse grondgebied van België bevrijd (Brussel 3 sep, Antwerpen 4 sep enz.). Maar het einde van de oorlog was nog ver weg en de Belgen zouden nog zware verrassingen te wachten staan. Het Belgische Verzet werd in november 1944 op last van de uit Londen teruggekeerde Belgische regering ontwapend, alhoewel nog enkele honderdduizenden Belgen al dan niet gedwongen in Duitsland verbleven. Velen van hen zaten te verkommeren in de concentratiekampen waarvan slechts weinigen levend en gebroken zouden terugkeren. Anderen waren al de ganse oorlog opgesloten in krijgsgevangenkampen en tienduizenden waren verplicht tewerkgesteld in de wapenfabrieken van de nazi's.

De regering wachtte de zware taak om de naoorlogse problemen op te lossen en de wederopbouw van het land aan te vatten. Naast de snel groeiende werkloosheid, de eerste stakingen, de grote inflatie (gevolgd door de Operatie Gutt], had zij ook nog eens te maken met de hongerwinter van '44-'45 die een van de strengste winters van de vorige eeuw was, stonden alle basisprodukten en levensmiddelen nog steeds op de bon en die onpopulaire rantsoenering zal nog worden aanhouden tot 1948. Bovendien moest de repressie worden aangepakt en werden reeds de eerste vonnissen geveld en uitgevoerd door de Krijgsraden.

In die uitermate gespannen sfeer die was ontstaan na de korte euforie van de bevrijding, sloeg al op 7 oktober 1944 de eerste zgn. 'Vliegende Bom' in te Brasschaat, slechts een 10-tal kilometer verwijderd van Antwerpen. De V-1 werd spoedig aangevuld met een 2de 'geheim wapen', de supersonische V-2, die samen enorm veel slachtoffers zullen eisen en reusachtige materiële schade aanrichten. In totaal zullen tot 30 maart 1945 bijna 9.000 van deze projectielen ons land treffen en het leven kosten aan 6.448 Belgen en 882 geallieerde soldaten.

Op 16 december 1944 sloeg een supersonische V-2 in te Antwerpen op de Cinema Rex waar op dat ogenblik een stampvolle zaal naar de film keek. Het werd de zwartste dag van Antwerpen: 567 mensen werden gedood en honderden andere zwaar gewond. Precies op diezelfde dag trokken de nazi's opnieuw de grens over in een ultieme poging de oorlogskansen in hun voordeel te doen keren: het Von Rundstedt-offensief, beter bekend als de Slag van de Ardennen was begonnen.

Tien dagen voor Kerstmis 1944 zetten de Duitsers een fel tegenoffensief in tegen het geallieerde front in het westen. Die aanval kwam als een volkomen verrassing voor de geallieerde aanvoerders en net op een tijdstip dat hun vijand, naar zij dachten, zo uitgeput en verzwakt was, dat hij geen kans zou zien om nog een aanvalsactie te ondernemen. Het aanvalsgebied bevond zich in dezelfde sector als waarin de Duitsers vier en een half jaren tevoren, in mei 1949, hun grote Blitzkrieg hadden uitgevoerd. Het denkbeeld en het strategische gedeelte van het plan waren van Hitler zelf. Het was een zeer 'knap' plan dat beloften voor een schitterend succes inhield, als de stijdkrachten en de beschikbare hulpmiddelen toereikend waren geweest. Hitler was namelijk van plan door het Amerikaanse centrum te breken de Maas over te steken en op te rukken naar Brussel en Antwerpen om zodoende de Britten van hun aanvoerbases af te snijden en hen te dwingen het Europese vasteland te ontruimen - precies zoals dit in 1940 bij Duinkerken was gebeurd.

Afbeelding rechts: Amerikaanse soldaten van de 101ste Airborne Division marcheren doorheen de straten van Bastogne klaar om de tegenaanval in te zetten.

Prof. Luc De Vos: "Sinds 5 september 1944 was veldmaarschalk Gerd von Rundstedt weer de opperbevelhebber van de Duitse strijdkrachten in het westen. Het Duitse aanvalsplan was gewaagd en diende uitgevoerd te worden door Legergroep B dat bestond uit 36 divisies die aangevoerd werden door Walter Model. Terwijl het 15de en het 7de Leger de flanken zou beschermen, zou Sepp Dietrichs 6de SS-Pantserleger de hoofdkrachtinspanning leveren. Hasso von Manteuffels 5de Pantserleger kreeg een belangrijke nevenkrachtinspanning toebedeeld. Het 6de Leger zou de Maas (90 km ver) binnen de 48 u overschrijden aan weerszijden van Luik, daarna diende Antwerpen (200 km ver) te worden heroverd. De omsingelde 21ste Legergroep zou daarop vernietigd worden. Het 5de Leger zou de Maas oversteken tussen Hoei en Givet en vervolgens oprukken naar Brussel en zo de aanvoer van het 6de Leger beschermen. In een streek met relatief weinig wegen was de snele verovering van een aantal verkeersknooppunten zoals Monschau, Malmédy, Sankt Vith, Marche, Bastogne (Bastenaken) en Echternach van kapitaal belang."

Om 5u30 in de ochtend van 16 december 1944 openden 2000 Duitse kanonnen het vuur op de Amerikaanse stellingen. De aanval sloeg een bres in het Amerikaanse front dat verdedigd werd door vier Divisies van het 8ste Legerkops dat onder bevel stond van generaal Middelton, en drong diep, maar ongelijkmatig doorheen de geallieerde stellingen. Vier strategische knooppunten moest veroverd worden om de aanvoerwegen van soldaten, materieel, en bevoorrading voor het Leger van Generaal Patton te blokkeren. Het meest zuidelijk en meteen ook het belangrijkste knooppunt was dat van Bastogne, dat volgens Hitler een doel was dat kost wat kost moest veroverd worden wilde het offensief ook maar de geringste kans op slagen hebben.

Echter de geallieerden verdedigden zich fel en konden de Duitsers tot staan brengen. Nauwelijks twee weken later waren de kansen gekeerd en al op 9 januari 1945 aanvaardde Hitler de terugtocht. Hitler had verkeerd gegokt en op 17 januari 1945 was de Ardennenslag zo goed als voorbij. De Slag om de Ardennen kostte het Duitse leger 100.000 soldaten (20.000 gedood naast gewonden en vermisten). De geallieerden verloren samen 85.000 manschappen: 19.000 Amerikaanse soldaten en 1.000 Britse sneuvelden. Bovendien kwamen 15.000 Amerikaanse soldaten in Duitse krijgsgevangschap terecht.

Onder de burgerbevolking vielen 3.000 slachtoffers te betreuren. Enkele waren ten prooi gevallen aan bloeddorstige Rexisten. Hun leider zelf, de SS'r Léon Degrelle, verbleef van 20 december 1944 tot 10 januari 1945 in het kasteel van Steinbach (tussen Houffalize en Troisvierges), hopend op een snelle overwinning van de nazi's, en dat met het doel om zijn rol als leider van het heroverde België waar te kunnen maken. In het spoor van de Duitse troepen volgden Duitse vrouwen, belast met het georganiseerd plunderen.

---

Relevante websites:
•  Bastogne Historical Center
•  Tourist Office of the City of Bastogne
•  Tourism House of Bastogne Country
•  Official site of the City of Bastogne
•  Association of the Museums on the Battle of the Bulge AMBA
•  Center of Research and Information on the Battle of the Bulge CRIBA
•  Study Group on the Battle of the Bulge CEBA
•  American Battle Monuments Commission ABMC (liste des cimetières et monuments américains)
•  Chemins de Mémoire (site about military heritage and places of Memory)
•  Information Site - Battle of the Bulge 44. Jean-Michel Delvaux
•  Air Supply Bastogne
•  From D-day to VE-day
•  Guide to Tourist Attractions and Museums in Belgium
•  Walloon Export and Foreign Investment Agency AWEX

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  De Brigade Piron bevrijdt Brussel en stoot door naar Nederland!
•  De Straatrepressie in Vlaanderen na het einde van de oorlog
•  Het smadelijke einde van de Collaboratie

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  D-Day. De bres in de vesting Europa (R. W. Thompson)
•  D-Day. Landing in Normandie (Diverse auteurs)
•  De Bevrijding - Van Normandië tot de Ardennen (Luc De Vos)
•  Roeselare '40-'44. Verzet, bezetting en bevrijding (Gabriel Verbeke)
•  De Bevrijding in beeld. De Westhoek in september 1944 (Wilfried Pauwels en Carlos van Louwe)
•  Hun kleine Bevrijding. Herinneringen in woord en beeld (Johan De Roey en Maryse Van Hee)
•  Historiek van het Bataljon Bevrijding (Sylvain Weuts)
•  De Bruggen van Boom - Kroniek van de Oorlogsjaren 1939-1945 (Marc Van de Velde)
•  De Strijd om de Schelde (W. Denis Whitaker & Shelagh Whitaker)
•  Slag om de Schelde (Reginald William Thompson)
•  De vergeten strijders. Document over het Verzet in Antwerpen Juni 1940-november 1944 (Edouard Pilaet)
•  Kolonel Harry - Een getuigenis over de bevrijding van Antwerpen (Frank Stappaerts)
•  De Kanonnen van Walcheren (Baldwijns en Herman-Lamoine)
•  De Slag om Antwerpen en de Schelde 1944-45 (J.L. Moulton)
•  Van Dolle Dinsdag tot Bevrijding (Ch. Whiting en W. Trees)
•  De slag om de Roerdriehoek: het Duitse bruggehoofd tussen Maas en Roer september 1944 - januari 1945 (Piet Baghus)
•  Een brug te ver: Arnhem 1944 (Cornelius Ryan)
•  Arnhem: ooggetuigenverslagen van de Slag om Arnhem (Martin Middlebrook)
•  Het Ardennenoffensief (diverse auteurs)
•  Bastogne. De streep door de rekening (Guy Franz Arend)
•  Bastogne, de Slag in de Ardennen (Peter Elstob)
•  NUTS! De strijd in de Ardennen - 1944 (Michel Géoris)
•  De Slag in de Ardennen 1944. Hitlers laatste offensief (John Toland)
•  Strategie & Tactiek. Inleiding tot de moderne krijgsgeschiedenis (Luc De Vos)
•  De Tweede Wereldoorlog (Luc de Vos)