27 augustus 1585 is de datum die bekend werd als de dag dat de Stad Antwerpen veroverd werd door de Spanjaarden onder leiding van Alexander Farnese. 1585 is een sleuteljaar in de geschiedenis van het huidige Nederland en Vlaanderen. Het is het jaar van de Val van Antwerpen, die ervoor zorgde dat beide van elkaar werden gescheiden. De bloeiperiode van het eens zo welvarende Vlaanderen en Brabant was nu voorbij, en de Hollandse Gouden Eeuw kon beginnen.

De hele woelige zestiende eeuw lang zagen tal van nieuwe ideeën het licht. De religieuze omwentelingen die daaruit voortkwamen, gingen gepaard met keiharde onderdrukking en een succesvolle Contrareformatie.

Minder bekend is dat in de jaren na de Val van Antwerpen vele tienduizenden Vlamingen en Brabanders emigreerden. In de jaren na 1585 verliet nier minder dan de helft van de Antwerpenaren de stad. Maar ook in steden als Brugge en Gent stond een derde tot de helft van de huizen leeg. Deze uittocht van het meest actieve deel van de bevolking leidde naar Engeland en naar Duitsland, maar vooral ook naar het Noorden.

Dit boek vertelt het boeiende verhaal van die nieuwkomers, die met hun vakmanschap, kapitaal en gedrevenheid in hun nieuwe thuisland een aanzienlijke bijdrage leverden tot de bloei van het economische en culturele leven.

Gustaaf Asaert is doctor in de geschiedenis. Hij was rijksarchivaris en publiceerde vele artikelen en boeken over de maritieme, haven- en stadsgeschiedenis van Antwerpen. Hij ontving onder meer de Provinciale Prijs voor de Geschiedenis van de Provincie Antwerpen en is laureaat van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België.

---

Ook de datum van 10 oktober 1914 staat bekend als de Val van Antwerpen. Op 4 augustus 1914 viel Duitsland België binnen. Tienduizenden Belgen sloegen op de vlucht, beangstigd door de verhalen over de wreedheid van de Duitse veroveraars. Ze konden maar twee kanten op: naar Nederland of het Kanaal over naar Engeland. Om de nood van de vluchtelingen te lenigen, werd al snel het Nederlands Comité tot steun aan Belgische en andere slachtoffers (kortweg: Amsterdams Comité) opgericht. Het was een particulier initiatief, maar later coördineerde de overheid het werk.

Het grootste aantal vluchtelingen kwam Nederland binnen na de beschieting en de val van Antwerpen op 10 oktober 1914. Op dat ogenblik waren er naar schatting een miljoen Belgen in ons land, onder wie meer dan 40.000 militairen. De regering verspreidde de burgervluchtelingen over het land, waarna provinciale vluchtelingencomités zich over hen ontfermden. De militairen werden ontwapend en geïnterneerd. Zo'n 7000 soldaten zagen echter kans in burgerkleren via Vlissingen naar Engeland te ontsnappen om daar opnieuw dienst te nemen. Zes generaals en 400 andere officieren kregen onderdak in Zwolle.

Reeds op 12 oktober begonnen de onderhandelingen tussen de Belgische overheid en de Duitse bezetter over de terugkeer van de burgerbevolking. De Nederlandse regering oefende zachte drang uit om zo veel mogelijk Belgen naar huis te laten gaan. In november 1914 waren er nog 323.600 vluchtelingen geregistreerd, in december nog 200.000 en vanaf mei 1915 bleef het aantal tot het eind van de oorlog constant: 105.000. België ontvluchten ging niet meer: de Duitsers grendelden de grens van Vaals tot Cadzand af met een 180 kilometer lange draadversperring. Honderden mensen kwamen om doordat dit 'IJzeren Gordijn' onder een spanning van 2000 volt stond.

De Nederlandse regering vond dat de opvang van vluchtelingen vooral een taak was voor de gewone burger. Er waren echter te weinig particulieren die vluchtelingen onderdak boden. Daarom kwamen er enkele tijdelijke kampen, terwijl tegelijkertijd de bouw van een permanent kamp in Nunspeet startte[..] Bij het onderbrengen van de vluchtelingen streefden de autoriteiten naar het type huisvesting dat paste bij de sociale status van de vluchteling. Vermogende Belgen mochten zich buiten de vluchtoorden vestigen. De overheid rangschikte de arme vluchtelingen in drie categorieën: A: gevaarlijke of ongewenste elementen, B: minder gewenste elementen, C: fatsoenlijke behoeftigen.

---

België en Nederland, landen van eeuwenoude en hedendaagse volksverhuizingen

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Het Salon is Vol? (Jules Fernon)
•  De nieuwe volksverhuizingen? Migraties in de wereld (Freddy de Pauw, Els de Temmerman e.a.)
•  Het hemels vaderland. Hollanders in Siberië (Bart Rijs)
•  Vluchten voor de Groote Oorlog. Belgen in Nederland 1914-1918 (redactie J.B.C. Kruishoop en M. Bossenbroek)
•  Vluchten voor de oorlog. Belgische vluchtelingen 1914-1918 (Michaël Amara, Piet Chielens e.a.)
•  Oostboeren, Zee-Germanen en Turfstekers (David Barnouw)
•  Gouden Handel. De eerste Nederlanders overzee en wat zij daar haalden (Wim Wennekes)
•  1585. De Val van Antwerpen en de uittocht van Vlamingen en Brabanders (Gustaaf Asaert)
•  In de Kaukasus. Dagboek van August Muls, een Antwerps mijnexploitant 1917-1918 (red. Johan Braet en Eddy Stols)
•  Montagne Russe. Belevenissen van Belgen in Rusland (red. Eddy Stols en Emmanuel Waegemans)
•  Belgische emigranten (Anne Morelli)
•  Een kortstondige kolonie. Santo-Tomas de Guatemala (1843-1854) (Stefan van den Bossche)
•  Landverhuizers. Antwerpen als kruispunt van komen en gaan (Lieven Saerens, Robert Vervoort e.a.)
•  In de Rue des Flamands. Het schamele epos van Vlaamse emigranten in Wallonië (Guido Fonteyn)
•  Nationalisme in België. Identiteiten in beweging 1780-2000 (Kas Deprez en Louis Vos)
•  De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië (Anne Morelli)
•  Geschiedenis van het eigen volk - De vreemdeling in België van de prehistorie tot nu (Anne Morelli)
•  Ongewenste gasten - Joodse vluchtelingen en migranten in de dertiger jaren (Frank Caestecker)
•  Vluchtelingenbeleid in de naoorlogse periode (Frank Caestecker)
•  Waarom die Italianen (Fred Vanhinsberg)
•  Wij gaan naar Amerika. Vlaamse landverhuizers naar de nieuwe wereld 1850-1930 (Dirk Musschoot)
•  Potemkinse dorpen. Belgen in Rusland (red. Emmanuel Waegemans)
•  Onze Kongo (Hilde Eynikel)
•  Leopold II & Kongo - Het evenaarsdistrict en het kroondomein 1885-1908 (Daniel Vangroenweghe)
•  Van Algebra tot Pyama. Arabieren in de Vlaamse Cultuur (red. Gunther Dauwen)