Verzet.org:
Schoolboekje voor jongens en meisjes gedrukt in Alphen aan den Rijn dat op de 15e verjaardag van het einde van de
strijd met Hitler Duitsland doorheen gans Nederland werd verspreid. De eerste oplage werd op 80.000 exemplaren gedrukt
en kende verschillende herdrukken o.m. in 1961, 3de druk in 1965, 4de druk in 1968 enz.
In het voorwoord van M. Goote, beklaagt de auteur zich erover 'dat de jeugd zo weinig weet van onze jongste geschiedenis'.
Dat was toen in 1960, in 2007 is die gebrekkige kennis over het recente verleden een regelrechte ramp. En... 'wie de geschiedenis
niet kent wordt gedoemd ze te herhalen', sprak ooit Santayana.
Het boekje vertelt in honderd pagina's hoe Hitler aan de macht is gekomen,
hoe Europa in de greep kwam van de Duitse adelaar, het ontwakend verzet, verder groeiend naar gewapend verzet, de terreur van nazi's en
hun collaborerende helpers zoals Mussert, Rost Van Tonningen en de NSB, de hongerwinter van '44-'45, de Val van het Derde Rijk en de bevrijding van Nederland op
25 april 1945 lang nadat België bevrijd was en Duitsland de overgave betekende op 5 mei 1945.
Interessant zijn ook de lijst vragen die aan het einde van elk hoofdstuk worden gesteld en die aldus de [nog immer]
hoge educatieve waarde van dit boekje onderstrepen. Vragen zoals:'Waarom is het nationaal-socialisme antichristelijk?', 'Zie je overeenkomst met het communisme?', 'Waarom
was die rassentheorie onzin?', 'Op welke wijze had Hitler het werklozenvraagstuk opgelost?', 'Wij begrepen niet de
'vlucht' van Koningin Wilhelmina', 'Later bleek dat zij juist had gehandeld. Wat deed koning Leopold van België?',
'Waarom kon Churchill zeggen, dat het om het voortbestaan van de beschaving ging?', 'Waarom heeft de 'ondergrondse' de bevolkingsregisters van
ongeveer 150 gemeenten laten verdwijnen?', 'Waarom was het Ardennen-offensief zo gevaarlijk?', 'Waarom hebben Poolse troepen wel
Frankrijk, België en Nederland helpen bevrijden, maar konden ze in Polen niet als bevrijders binnenkomen?' enz.
Uit het schoolboekje het verhaal van Nederlands beroemdste verzetsheld: Gerrit van der Veen (afb. rechts), samengevat door Verzet.org.
Gerrit (Jan) van der Veen (Amsterdam, 26 november 1902 - Overveen, 10 juni 1944) was een Nederlandse beeldhouwer en een vergeten moedig verzetsstrijder. Hij was een begaafd kunstenaar en stond vooraan in het kunstenaarsverzet. Tijdens
de Tweede Wereldoorlog zal hij zijn artistieke talent ten volle benutten! Gerrit werd onder de nazi-bezetting een uitmuntend
vervalser van P.B.'s (het Nederlandse Persoons Bewijs = identiteitskaart). Dat P.B. werd onder
de nazi's verplicht gesteld en moest je altijd op zak hebben. Zonder dat P.B. was je verloren. Vermits de Duitsers lange lijsten
bijhielden van gezochte personen, vooral joden liepen gevaar, en elk P.B. voorzien was van niet enkel een foto met
stempelafdruk maar ook voorzien was van de vingerafdruk van de bezitter, waren deze PB.'s uitzonderlijk moeilijk na
te maken.
Na tientallen proefnemingen slaagde Gerrit erin perfect vervalste P.B.'s af te leveren waarmee men weer veilig
over straat kon lopen of veilig per trein kon reizen. Aldus ontstond onder leiding van Gerrit van der Veen de
Persoons Bewijzen Centrale,
de grootste Nederlandse vervalsingsonderneming die Nederland ooit heeft gekend. De PBC maakte ook zogenaamde 'arische' P.B.'s.
P.B.'s van joden werden namelijk verplicht voorzien van een stempel met de 'J' van jood. De PBC maakte nieuwe P.B.'s zonder
die 'J'-stempel zodat joden zich weer vrij konden bewegen.
Nadat de Duitsers de slag bij Stalingrad verloren en hele divisies werden weggemaaid, moest Hitler wel de arbeiders uit zijn wapenfabrieken
weghalen om nieuwe troepen te kunnen vormen. Maar wie moesten dan in de fabrieken werken? Toen trokken zijn slavendrijvers door
Europa en uit alle door Duitsland bezette landen werden honderdduizenden arbeiders als moderne slaven naar de Duitse wapenfabrieken gesleept.
Vele weigerden om te gaan werken in Duitsland maar... waar moesten ze zich verbergen? Nederland kent geen bergen of uitgestrekte bossen waar
duizenden zich konden verschuilen. Wie thuisbleef werd opgehaald, want zijn naam, leeftijd en adres stonden in het bevolkingsregister
van de stad of het dorp. Alleen in Amsterdam bevatte het Bevolkingsregister al ruim 800.000 kaarten.
OP 27 maart 1943 drong Gerrit van der Veen, verkleed als 'luitenant der politie' met een groep mannen het gebouw van
het Bevolkingsregister binnen. De agenten en bewakers werden ontwapend en met een spuitje verdoofd. Daarna werden ze in de tuin gelegd.
Van der Veen en zijn mannen wierpen nu vlug de kaarten op een stapel en legden er dynamiet tussen met een lont. Hij was nog niet
op zijn onderduikadres teruggekeerd, of het gebouw stond in lichterlaaie. Tienduizenden Amsterdammers slaakten een zucht van
verlichting, vooral toen de mannen van de brandweer de boel zo grondig naspoten, dat de niet verbrande kaarten onleesbaar
werden. Ruim 15% van het archief werd vernietigd. Later zal helaas blijken dat er nog een kopij van het Persoonsarchief op
een andere plek werd bewaard...
Bij een zoveelste poging om een aantal gevangen verzetsmensen te bevrijden nam Gerrit op 1 mei 1944 met een aantal
andere verzetslieden deel aan een overval op het Huis van Bewaring aan de Weteringschans te Amsterdam. De actie liep echter
helemaal mis en Gerrit van der Veen werd in de rug geschoten. Zijn kompanen slaagden er nog wel in om hem naar een onderduikadres
te brengen, maar daar raakte Van der Veen verlamd. De te hulp geroepen chirurg kon weinig meer doen. De Sicherheitspolizei
(Sipo) wist Van der Veen nu te localiseren. Op 12 mei werd hij gearresteerd. Samen met zes anderen, werd hij op
10 juni 1944 ter dood veroordeeld. Het vonnis werd nog diezelfde dag voltrokken, in de duinen bij Overveen. Verlamd aan
beide benen lag Van der Veen voor het vuurpeloton tussen enkele makkers in. Zou hij zo moeten sterven? Maar toen
ondersteunden zijn vrienden hem en kon hij de vijand recht in de ogen zien. Zo is Gerrit van der Veen gevallen
op de bres voor de vrijheid.
Na de oorlog werd het beruchte hoofdkantoor van de Sicherheitsdienst (SD) aan de Euterpestraat te Amsterdam weer in gebruik genomen
als school. Zowel de school als de straat werden vernoemd naar de gefusilleerde verzetsheld: de school heette voortaan
de Gerrit van der Veenschool en later het Gerrit van der Veen College, en de Euterpestraat werd omgedoopt tot Gerrit
van der Veenstraat. In 1946 werd aan Van der Veen postuum het Verzetskruis toegekend. Van der Veen werd op 25 april 2003
postuum door het Israëlisch instituut
Yad Vashem geëerd en bijgeschreven in de laan van de Rechtvaardigste onder de
Rechtvaardigen. Zijn dochters Louky en Gerda en zijn zoon Gerrit Jan Wolffensperger namen de onderscheiding voor hun
vader in ontvangst uit handen van de Israëlische ambassadeur Eitan Margalit.
Relevante verwijzingen:
• Verzetmuseum Amsterdam: Gerrit van der Veen en de PBC
• Hannie Schaft
• Eerebegraafplaats.nl
• Johannes Lambertes BONEKAMP 1914 – 1944
Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
• Witte Ko. Herinneringen uit het gewapend verzet (Otto Kraan en Jan Brasser)
• In dienst van hun naaste. Een stuk pilotenhulp in de Tweede Wereldoorlog (Bart M. Rijnhout)
• Andijkers in verzet (Riekele Hovenga)
• Bezetting en collaboratie - Nederland tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 (Hirschfeld)
• Frederik Weinreb - verzetsman en groot schrijver (Rene Marres)
• Graven in de klei. Marokkaanse bevrijders van toen en de vrijheid van nu (Jan Durk Tuinier en Mohamed Achahboun)
• Hannie Schaft, haar rol in het Nederlandse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog (Sophie Poldermans)
• Het Achterhuis. Het dagboek van Anne Frank
• Het verborgen dorp. Ondergronds op de Veluwe 1943-1944 (Jeroen Thijssen)
• Strepen aan de hemel (Gerhard L. Durlacher)
• Ondergang - De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945 (Jacques Presser)
• Om erger te voorkomen (Nanda van der Zee)
• Als slachtoffers daders worden. De zaak van joodse verraadster Ans van Dijk (Jan Debrouwere)
• Arthur Seyss-Inquart - Het leven een Duits onderkoning in Nederland (Neuman)
• De bezetting in een notendop (David Barnouw)
• Soldaat in verzet - Jan Verleun (Do du Preez-Verleun en Pauline Wesselink)
• Een documentaire: De jaren 1940-45 (Drs. A.H.Paape en Han de Vries)
• Van Dolle Dinsdag tot Bevrijding (Ch. Whiting en W. Trees)
• In de schaduw van gisteren. Kroniek van het verzet in de jaren 1940-1945 (H. M. Van Randwijk)
