Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in het voormalig Nederlands-Indië in de periode maart 1942 - augustus 1945 ongeveer 100.000 Nederlandse burgers geïnterneerd. De mannen werden gescheiden van de vrouwen-en-kinderen. Vanaf 1944 werden oudere jongens ondergebracht in de mannenkampen of in aparte jongenskampen.

De eerste druk van dit standaardwerk verscheen in 1963. Deze heruitgave, vermeerderd met een groot aantal foto's en kamptekeningen voorziet ongetwijfeld in een behoefte. Dit boek wordt al decennialang bestempeld als hèt standaardwerk omtrent de Japanse burgerkampen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Sindsdien zijn er vele publicaties verschenen, maar geen enkel heeft tot nog toe dit academisch proefschrift van Dora van Velden overtroffen. Het geldt tot op heden nog steeds als één van de beste en meest gezaghebbende publicaties over dit thema.

"Vermoedelijk zal er nooit meer een boek verschijnen van zulk een volledigheid als dat van Dr. D. van Velden... Een kritische geest, bezonnenheid en mededogen hebben samengewerkt om van dit boek een betrouwbare bron voor historische informatie te maken." [Algemeen Handelsblad]

"Een voortreffelijke bron voor verdere studie voor al diegenen die zich bezig houden met de studie van de mens onder abnormale druk en extreme omstandigheden, waar het woord 'leven' eigenlijk een eufemisme is geworden." [Mens en Maatschappij]

 

"Een rijk gedocumenteerd boek, waarin meteen een stuk geschiedenis van de oorlog in het Oosten is verwerkt, omdat ontstaan, verwording en afwikkeling van de kampen daarmee samenhangen... Ex-geïnterneerden biedt dit omvangrijke werk een verruimend beeld en inzicht; voor iedereen een goed historisch overzicht en een verhelderende kijk op een botsing tussen twee intrinsiek verschillende culturen." [Utrechts Nieuwsblad]

---

Ten geleide bij de 2de druk van W. Ph. Coolhaas

Toen wij in mei 1945 bevrijd werden, leerden wij al spoedig tot in details de afschuwelijkheden kennen van Hitlers concentratie- en nog ergere kampen. Ongeveer tegelijkertijd vernamen wij met ontzetting, dat een zeer aanzienlijk deel van onze landgenoten in Nederlands-Indië door de Japanners waren geïnterneerd. Pas in september 1945, na de capitulatie van Japan, drongen nadere berichten tot ons door.

 

Ook de Japanse interneringskampen waren oorden van verschrikking, in zo'n sterke mate, dat velen onder hen die er moesten verblijven, slechts met grote tegenzin aan die tijd terugdenken. Tot de geïnterneerden behoorde de schrijfster [Dr. Dora van Velden] van dit boek. Zij was voor de oorlog als lerares op Java werkzaam en zou dat later ook weer worden. Na haar terugkomst in Nederland in 1958 was zij zo moedig in de geest naar de Jappen-kampen terug te keren. Met groot doorzettingsvermogen nam zij alles door wat bronnen, die ten dele door haar moesten worden ontdekt, over de kampen konden leren. Zij las ook alles wat al eerder daarover was gepubliceerd en verrijkte haar kennis bovendien door gesprekken met talrijke lotgenoten. De zo verworven gegevens verwerkte zij zeer zorgvuldig; nauwgezet wikkend en wegend kwam zij tot haar inzichten.

In dit werk geeft zij thans een beschrijving van het leven in de kampen, waarbij allerlei aspecten: juridische, medische, psychologische en vele andere worden belicht. Ver van haar is alle zucht naar sensatie; gruwelverhalen zoeke men hier niet. Maar dat betekent geenszins dat zij zou hebben verzacht en de ernstigste feiten in doekjes zou hebben gelaten. Maar zij geeft veel meer dan een beschrijving alleen. Zij heeft getracht -en is daar volkomen geslaagd- zich en ons duidelijk te maken, hoe dit alles mogelijk is geweest. Daarbij is zij boven alle gevoelens van ressentiment uitgekomen. Het levensinzicht en de nationale opvattingen van het Japanse volk maken hier zeer veel duidelijk. De schrijfster ziet de Japanners als mensen, in vele opzichten in hun wereldbeschouwing van ons afwijkend, maar met goede en met kwade eigenschappen, zoals ieder ander. Hoe vreselijk de toestanden in deze kampen ook geweest mogen zijn, men mist er toch de opzettelijke, van hogerhand geboden kwaadaardigheid van Hitlers kampen.

Dat dit academisch proefschrift een tweede druk beleeft zal niemand verwonderen. Het is van hoge kwaliteit, maar tevens een hartekreet van vooral vrouwen die dit alles meemaakten. Het onderwerp heeft voor honderdduizenden Nederlanders, de Indische Nederlanders, de grootste crisis in hun leven betekend: uit het in vele opzichten voor hen betrekkelijk gemakkelijke en rustige bestaan in Nederlands-Indië werden ze eensklaps in de ellende en de spanning van het kampleven gedompeld, dat materieel zó slecht was, dat verscheidenen het met hun leven hebben moeten bekopen. Hun verwanten en vrienden willen weten onder welke omstandigheden zij ondergingen. Voor anderen was de geestelijke strijd tegen de ellende uiterst moeilijk, maar de verwachting van de bevrijding na een gunstige afloop van de oorlog hield hen op de been. Een onlangs gehouden tentoonstelling van door de gevangenen gemaakte voorwerpen en tekeningen was vooral van belang, omdat ze aantoonde met hoe grote geestkracht velen waren bezield en zich psychisch staande wisten te houden.

---

De Tweede Wereldoorlog in de Stille Oceaan

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):

•  Pearl Harbor. De dag der schande (Kolonel A.J. Barker)
•  Japan valt aan. De Tweede Wereldoorlog (D. Van Koten, C. Van Mourik, R. Van Zon, Noordsij en A. Zoetebier)
•  De oorlog in de Zuid-Pacific (H.A. Jacobsen en H. Dollinger)
•  Jamasjita (Kolonel A.J. Barker)
•  Okinawa (Benis M. Frank)
•  De Val van Singapore (Arthur Swinson)
•  Nieuw-Guinea: het keren van het tij (John Vader)
•  Merrills knokploeg (Alan Baker)
•  Kamikaze. Japanse zelfmoordcommando's (Kolonel A.J. Barker)
•  Verschrikkingen in het Verre Oosten (Laurence Rees)
•  Guadalcanal, keerpunt in de Pacific-oorlog (Graeme Kent)
•  Mountbatten (Arthur Swinson)
•  Vliegkampschepen in de strijd ter zee (Donald MacIntyre)
•  Birma-spoorweg (Clifford Kinvig)
•  De brug over de rivier Kwai. Het drama van de Birma-spoorweg (Pierre Boulle)
•  Dansen op de Kwai. Het leven na de Birma-spoorweg (Tony van der Meulen)
•  De Japanse burgerkampen (Dr. D. van Velden)
•  Buigend riet, dagboek van een krijgsgevangene in Japan en Mantsjoerije 1944-1945 (Dam Backer)
•  Nachtmerrie op Java. Het leven in de vrouwenkampen tijdens de Japanse bezetting, 1942-1945 (Daphne Jackson)
•  Buigen in Jappenkampen (Lydia Chagoll)
•  De flamboyant. Herinneringen van een kind in een Jappenkamp (Clara Olink Kelly)
•  Troostmeisjes. Verkrachting in naam van de Keizer (Brigitte Ars)
•  De Gesel van de Rijzende Zon (Lord Russell)
•  MacArthur, held van de Filipijnen (Sydney L. Mayer)
•  De vernietiging van Hiroshima (Gordon Thomas en Max Morgan Witts)
•  A-Bom Hirosjima (Fletcher Knebel en Charles W. Bailey II)
•  Hirosjima, Het verhaal van zes mensen die de ontploffing van de eerste atoombom overleefden (John Hersey)
•  De man op de brug. Dagboek uit Hiroshima en Nagasaki (Günther Anders)
•  Hirohito: de keizer die moest blijven (Edward Behr)
•  Hirohito, keizer van Japan. Een vergeten oorlogsmisdadiger? (Lydia Chagoll)
•  MacArthur in Japan (Sydney L. Mayer)
•  Japan, de opkomst van een wereldmacht (Richard Storry)
•  Japan, derde grote (Robert Guillain)