Verzet.org - A M E N (Costa Gavras); 2 DVD's, 250 min. plus docu: 'The Pope, the Jews and the Nazis'

Amen is een film die gebaseerd is op verschrikkelijke waargebeurde feiten.
De Tweede Wereldoorlog is in volle gang. SS-officier Kurt Gerstein komt er tot zijn schrik en afgrijzen achter dat het Zyklon B gas, waaraan hij heeft gewerkt in zijn strijd tegen tyfus, wordt ingezet voor de uitroeiing van de Joden in Auschwitz-Birkenau. Overmand door schuldgevoelens probeert hij de gebeurtenissen aan de kaak te stellen. Tevens tonen de geallieerden, de paus en een Duitse bisschop weinig interesse voor zijn verhaal. In het geheim gaat Gerstein naar Rome, maar komt erachter dat hij voor zijn strijd tegen een regime dat overal ogen en oren heeft een veel te hoge prijs moet betalen.

SS-Obersturmführer Kurt Gerstein (1905-1945) [rol in Amen neergezet door de Duitse acteur Ulrich Tukur] was dokter en chemicus en stond binnen de Waffen-SS aan het hoofd van de afdeling hygiëne. Gerstein was daarnaast ook verantwoordelijk voor de aan- en afvoer van het beruchte Zyklon B. Gerstein produceert het gas in de veronderstelling dat het uitsluitend gebruikt wordt om de steeds weer oplaaiende epidemieën te bestrijden. Wanneer de min of meer plichtsbewuste, maar vooral menselijke Gerstein erachter komt dat de nazi’s het gas ook gebruiken om massa’s onschuldige joden en zigeuners uit te roeien, voelt hij zich genoodzaakt dit schokkende nieuws aan de wereld mee te delen. Gerstein staat echter niet alleen in zijn overtuiging, hij wordt bijgestaan door Riccardo Fontana (de acteur Mathieu Kassovitz), een jezuïet, die er samen met zijn vader voor zorgt dat Gerstein ontvangen wordt door de paus.

Voor Amen baseerde Costa-Gavras zich op het toneelstuk Der Stellvertreter van Rolf Hochhuth, waarin de houding van paus Pius XII tegenover de jodenuitroeiing sterk wordt aangekaart. Naast de vele extra's die op de 2de DVD worden aangeboden, bevind zich ook de ruchtmakende 60 minuten BBC-documentaire van Laurence Rees in de reeks 'Reputations': Pope Pius XII - the Pope, the Jews and the Nazis' [Paus Pius XII - De paus, de Joden en de nazi's] uit 1995 en hier begeleid werd van een franstalige commentaar met nederlandstalige ondertitels.

Verzet.org:

In augustus 1942 wordt Gerstein met een lading cyaanwatersof (Zyklon-B) naar Polen gezonden om er na te gaan of dit gas de bezinemotoren kon vervangen die in verschillende concentratiekampen gebruikt werden. In het vernietigingskamp van Belzec is hij getuige van hoe tot dan met uitlaatgassen de joden werden omgebracht. Met de chronometer in de hand neemt hij de tijd op hoe lang het duurt eer al de de slachtoffers dood zijn. Op zijn terugreis op 20 augustus 1942 ontmoet hij op de nachttrein de Zweedse consul, baron Göran von Otter en doet hem compleet overstuur en al huilend het hele relaas van wat hij gezien en gehoord heeft in Belzec en verzoekt hem met aandrang de hele operatie van de massamoord te onthullen. Von Otter brengt hiervan later verslag uit op het Zweedse gezantschap in Berlijn, maar de boodschap werd blijkbaar pas na de oorlog (5 aug. 1945) aan de geallieerden bekend gemaakt.

Kurt Gerstein blijft zijn verhaal verder doorvertellen. Zo sprak hij met de protestantse bisschop Otto Dibelius en met de pauselijke nuntius kardinaal Cesare Orsenigo die hem niet gelooft en prompt aan de deur zet. Gerstein neemt ook contact op met het Nederlands verzet om zijn bericht naar Londen door te seinen maar Gerstein werd verzocht om 'geen verhalen over wreedheden te verzinnen'. Kurt Gerstein ging daarna gewoon verder met zijn werk, bleef officier bij de SS en leverde tussen 1943 en 1944 Zyklon B aan vele concentratiekampen waaronder ook dat van KZ Auschwitz-Birkenau. Het protest van Gerstein heeft al bij al niks opgeleverd en het feit dat Gerstein daarna 'zijn werk' gewoon verder bleef uitoefenen, roept bij menigeen vragen op... Het minst wat men van hem kan zeggen is 'dat hij het geprobeerd heeft'.

In april 1945 geeft Gerstein zich in Württemberg aan bij de Franse troepen. Hij wordt opgesloten in de gevangenis van Rottweil en schrijft daar zijn ervaringen neer omtrent de massavergassingen in de concentratiekampen. Hij herschreef een zestal keer zijn getuigenis zowel in het Frans als in het Duits. Tussen mei en juli wordt hij overgebracht naar Langenargen (Bodensee) en later naar Parijs. In afwachting van zijn proces wordt hij meermaals verhoord en aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. Op 25 juli 1945 verhangt Kurt Gerstein zich in zijn cel in de gevangenis Cherche-Midi van Parijs.

Alhoewel zijn rapport een aantal niet-essentiële fouten bevat (en elke fout -hoe klein het detail ook mag zijn- is voor negationisten de gedroomde aanleiding om gelijk alles te verwerpen), en dat omtrent verkeerde dienstgraden en namen, een fictief verhaal dat hij hoorde over een bezoek van Hitler aan Lublin, wordt zijn verhaal toch bevestigd door de Zweedse consul von Otter en de Zweedse ambassadeur Eric von Post.

Baron von Otter getuigde na de oorlog over dit gesprek met Gerstein van 20 augustus 1942: "Ich bot ihm eine Zigarette an. Er dankte, gab Feuer und fragte im gleichen Atemzug, ob er mir eine schlimme Geschichte erzählen dürfe. 'Geht es um die Juden?', 'Ja um die Juden, die im Osten umgebracht werden.' Gerstein war nur mit Mühe zu bewegen, leise zu sprechen. Er schluchzte und schlug die Hände vors Gesicht. Ich dachte, er wird diese Gewissensqualen nicht mehr lange aushalten. Er wird sich verraten und sie werden ihn dann verhaften."

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Ooggetuigeverslag van Kurt Gerstein over massavergassingen
•  Mobiele vergassingswagens. Industriele moord op volle toeren
•  SS-Obersturmführer Franz Stangl, kampcommandant van Treblinka
•  Hitlers Paus. Deel 1: Het Vatikaan en de Joden
•  Hitlers Paus. Deel 2: Eugenio Pacelli nuntius in Berlijn
•  Hitlers Paus. Deel 3: Pius XII
•  De kruistocht van de Ustasa. Deel 1: Met de zegen van het Vaticaan
•  Vervolging van de Vrijmetselarij. Deel 2: Het Vaticaan en de Protocollen
•  De reddingsactie van Dom Bruno (E.P. Bruno Reynders)
•  Het Zoenoffer van Dr. Edith Stein. Haar misdaad? Joods geboren...

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Rudolf Höss, commandant van Auschwitz. Zelfportret van een beul (Rudolf Höss/Martin Broszat)
•  Geen leugens over Auschwitz (Ebbo Demant)
•  Voor God, Kerk en Vaderland, Belgische Religieuzen in Wereldoorlog II (Gabriel Verbeke)
•  Het Sacrament van Mirakel. Jodenhaat in de Middeleeuwen (Luc Dequeker)
•  De laatste drie pausen en de joden (Pinchas Lapide)
•  De paus en de jodenvervolging - Johannes Paulus II herschrijft de geschiedenis (Dr. Hans Jansen)
•  In Godsnaam - De katholieke kerk en de jodenvervolging (David I. Kertzer)
•  Stadhouders van Christus - De schaduwzijde van het Pausdom (Peter de Rosa)
•  Maximiliaan Kolbe. Een licht in Auschwitz (A. Buckinx-Luyckx)
•  Een Morele Afrekening (Daniel Jonah Goldhagen)
•  De Rooms Katholieke Kerk en Nazi-Duitsland (Guenter Lewy)
•  Kruis met Haken - Duitse Christenen in het Derde Rijk (Doris L. Bergen)
•  Hitlers Paus. De verborgen geschiedenis van Pius XII (John Cornwell)
•  De Joodse bijbel - Woord van God of gevaarlijke mythe? (Ernest Maes)
•  Pauselijke zonde. Geconstrueerd bedrog (Garry Wills)
•  Het seksleven van de pausen (Nigel Cawthorne)
•  Papa Ratzi. Paus & ketter (Eddy A. M. Daniels)