Afbeelding rechts: de eerste eisen van de 1 mei manifestaties. De Drie Achten: 8 uren werken, 8 uren rusten, 8 uren vrij.

Op 1 mei 1890 werd in Antwerpen werd voor het eerst opgestapt door honderden arbeiders. Strijdliederen werden gezongen en gespeeld. In 1890 werd Antwerpen bestuurd door een homogeen liberaal bestuur met Leopold de Wael als burgemeester en waren er ca. 180.000 inwoners. België telde ongeveer zes miljoen inwoners en werd bestuurd door een regering geleid door de katholiek Beernaert.

Uit de Volksgazet van 1 mei 1949
"In die tijd waren de leefomstandigheden helemaal anders: geen auto's, vliegmachines, radio, geen mitrailleuzen. Ook geen vliegende- en atoombommen. Het waren ook andere mensen. Er werd geloofd dat de maatschappij door de hemel gemaakt kon worden, dat koningen en groten der aarden afgezanten gods waren. Ze dachten dat er altijd armen en rijken moesten zijn. Zo sprak men in de kerk, de familie en zelfs in het parlement. De mannen werkten minstens 12 uur [zes dagen per week! nvdr], vrouwen wat minder en zelfs voor kinderen was [er] geen achturendag, aan een miserabel loon, zonder enige veiligheid of werkregeling. Uitputting was de regel: een arbeidsleven duurde gemiddeld 40 jaar. Men zei: opstand is nutteloos. Zo spraken ook de arbeiders. Wie anders dacht was opstandig en gevaarlijk en werd heel dikwijls door gendarmen gegrepen en gevangen gezet. Recht op vereniging bestond niet. Jonge geslachten geven zich hiervan misschien niet altijd rekenschap. Toen kwamen er anderen die zegden dat de mens wat hij slecht maakt ook goed kan maken."

Denise de Weerdt [blz 9 t/m 16, ingekort door Verzet.org]:
"Het historisch vertrekpunt van de 1ste mei als alarmklok van de arbeidersbeweging dateert van het begin van de 19de eeuw en begint eigenaardig genoeg in de nieuwe wereld, in Amerika. Vroege negentiende-eeuwse socialisten voerden voor voor het eerst de eis tot het bekomen van de achturige werkdag. Deze eis werd werd voor het eerst geformuleerd in Groot-Brittannië door de socialistische Engelse industrieel Robert Owen. In 1817 publiceerde hij zijn visie op de gemeenschap en daarin mocht de arbeidsdag slechts acht uren duren. In 1833 stelden Robert Owen en zijn aanhangers een 'Catechismus van de arbeiders' op. Belangrijkste eisen waren de achturendag en het algemeen stemrecht. Het strijdmiddel waar de arbeiders spontaan naar grepen om hun eisen kracht bij te zetten, was de staking. In 1856 werd de achturendag voor het eerst verwezenlijkt... in Australië.

Afbeelding links: Oostenrijkse affiche van 1 mei 1891

Deze beweging sloeg spoedig naar België over en in 1871 werd er gestaakt in Antwerpen en Brussel. De marmerbewerkers en steenhouwers van Brussel hielden in 1872 gedurende vijf maanden een staking voor het bekomen van de tienurendag, waardoor het patronaat uiteindelijk zwichtte. De beweging voor de achturendag was dus nauw verbonden met het idee van staking, maar nog nergens was daarbij sprake van een vaste datum, laat staan van de 1ste mei. Dit verband werd gelegd in Amerika. De emigranten uit de oude wereld, onder wie tal van socialisten die geen werk vonden of voor wie de grond onder de voeten te heet werd, brachten vrij vlug het idee van de achturendag over naar de Verenigde Staten.

Dit was al het geval na 1848, maar het is de syndicale beweging in in 1866 trachtte die eis tot een wet te doen aanvaarden door het Congres. Deze poging slaagde, althans gedeeltelijk, twee jaar nadien. In 1868 werd de arbeidsduur in de staatsbedrijven, met name vooral bij openbare werken, acht uren per dag. In de privé-bedrijven bleef men elf tot twaalf uur per dag werken. Niettegenstaande hiertegen zowat overal stakingen uitgebroken waren, trappelde men in het midden van de jaren tachtig nog altijd ter plaatse.

Op het Congres van Chicago in 1884 besloten de Amerikaanse arbeidersverenigingen de datum van 1 mei voorop te stellen als dag waarop de strijd voor de achturendag voorgoed zou aanvangen. En hier kan men zich afvragen: waarom 1 mei? In de V.S. was het de traditie op 1 mei alle verdragen, contracten en overeenkomsten te verbreken of te vernieuwen. Die dag werd tenandere 'Moving-Day' genoemd, daar op dat ogenblik veel verhuisd werd. Misschien heeft men hier ook te doen met een verre uitloper van de feodale verplichtinng om cijnzen te betalen bij het begin van de meimaand?

In ieder geval ging op 1 mei 1886 de beweging voor de 'Drie Achten' van start: Eight hours to work, eight hours to play, eight hours to sleep. Overal in de Verenigde Staten werden manifestaties gehouden onder de leuze: "Vanaf vandaag mag geen enkele arbeider meer dan acht uren per dag werken. Wij eisen 8 uur arbeid, 8 uur rust en 8 uur voor onze eigen opvoeding!"

In België geraakte het Algemeen Stemrecht er pas door in 1919 (voor de vrouwen pas in 1948) en de achturendag en de 48-urenweek werd wet op 14 juni 1921. Pas na de Tweede Wereldoorlog -in 1947- werd in België de 1ste mei erkend als wettige feestdag."

---

Wellicht het meest bekende strijdlied, dat nog steeds op 1 mei manifestaties wordt gezongen, is de Internationale.

De Internationale werd op 8 juli 1888 door de Gentenaar Pierre Degeyter (1874-1932) voorgesteld, die hij componeerde voor de Rijselse arbeiderszangvereniging 'La Lyre des Travailleurs', op een oorspronkelijke [franstalige] tekst van Eugène Pottier (1816-1887). In 1910, op een Internationaal Congres te Kopenhagen, werd het lied erkend als het strijdlied van de arbeiders van alle landen. De Nederlandse dichteres Henriette Roland Holst (1869-1952) vertaalde omstreeks 1897 de tekst naar het Nederlands. Na de Russische Revolutie van 1917, werd de Internationale het nationale volkslied van de Sovjet-Unie, tot het tijdens de Tweede Wereldoorlog vervangen werd door een nieuwe nationale hymne gecomponeerd door A.W. Alexandrow.

---

Het Linkse Verzet in België

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):

•  Door arm Vlaanderen (Auguste De Winne)
•  Zou men armoe lijden? Een eeuw kroostrijke gezinnen in Vlaanderen (Vic De Donder)
•  Alles is omgekeerd. Hoe de werklieden vroeger leefden 1848 - 1918 (Pol De Witte)
•  De volle vrijheid (Frans Boenders)
•  De Antwerpse dokwerker 1830-1940 (Karel Van Isacker s.j.)
•  Afscheid van de havenarbeider 1944-1966 (Karel Van Isacker s.j.)
•  Wat zoudt gij zonder 't werkvolk zijn? Anderhalve eeuw arbeidersstrijd in België. Deel 1: 1830-1966 (div. auteurs)
•  Madame est servie. Leven in dienst van adel en burgerij (1900-1995) (Diane De Keyzer)
•  Pamflet over een verborgen verleden - Links en de Vlaamse Beweging(1780-1914) (Walter Debrock)
•  Jef Van Extergem en de Vlaamse Beweging (Christian Dutoit)
•  Herman Vos. Van Vlaams-nationalisme naar Socialisme (Bernard Van Causenbroeck)
•  De Antwerpse burgemeesters van 1831 tot 2000 (Lode Hancké)
•  Edward Anseele. Ter ere (div. auteurs)
•  Eeuwige dilemma's - Honderd jaar socialistische partij (Brepoels, Huyse, Schaevers)
•  Van Verzet tot Koude Oorlog 1940-1949: machtsstrijd om het ABVV (Rik Hemmerijckx)
•  Vereenigd zijn we alles, onvereenigd zijn we niets. 100 jaar socialistisch textielsyndicalisme 1898-1998 (Ludion/AMSAB)
•  Wording en strijd van het socialistisch vakverbond van Antwerpen (Geert Van Goethem)
•  Vaandels ruisen, vuisten groeten 1 & 2. Honderd jaar socialistische beweging in Sint-Niklaas (Geert van Goethem/AMSAB)
•  100 jaar 1 mei. De geschiedenis van een strijddag (Denise de Weerdt, Frank Vandenbroucke e.a.)
•  1885-1985: Honderd jaar Socialisme een terugblik (AMSAB)
•  Geschiedenis van de Socialistische Partij. Sint-Truiden (Paul Butenaerts, Paul Goyens e.a.)
•  20 jaar syndicale kroniek (Vic Thijs)
•  Beelden van een staking (Fernand Demany)
•  De januari-revolte te Leuven (Pol Goossens e.a.)
•  De socialistische partij. Geschiedenis, mythen en feiten (Serge Deruette en Kris Merckx)
•  Stockholm 1917. Camille Huysmans in de schaduw van titanen (Wim Geldolf)
•  Camille Huysmans, Burgemeester van Antwerpen 1933-1940 (Rob Roemans en Hilda van Assche)
•  Camille Huysmans. Het enfant terrible. 1871-1968 (Jan Hunin)
•  Camille Huysmans en Lode Craeybeckx 1922-1968 (Wim Geldolf)
•  De moord op Lahaut - Het communisme als binnenlandse vijand (Rudi Van Doorslaer - Etienne Verhoeyen)
•  Zij droegen de rode vlag - De legendarische leiders van de socialistische strijd (Nic Bal)
•  Mijn wankele wereld. Vier jaar in het socialistisch verzet (Nic Bal)
•  De mens is wat hij doet. BRT-memoires (Nic Bal)
•  De Belgische radio-omroep tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het NIR-INR in het verzet, 1939-1944 (Greta Boon)
•  Van Bevrijding naar Vrijheid. De media tijdens en na de Tweede Wereldoorlog (red. W. Calewaert)
•  België in de Tweede Wereldoorlog. Delen 1 t/m 10 (Maurice De Wilde en vele anderen)
•  Jaarboek van de Vlaamse Televisie 1959-1960 (Jef Anthierens)
•  Het Mijnalarm, een dossier (Maurice De Wilde)
•  De fakkel in het oor. Media, democratie en commercie (Mark Van de Voorde, Guido Vanheeswijck, Hendrik Opdebeeck en Ernest Henau)
•  De Verenigde Naties. Ideaal en werkelijkheid (P.R. Baehr en L. Gordeneker)
•  Het Parlement 1831-1981. Exponent van een democratische samenleving (Kamer en Senaat)
•  Anatomie van de gummiknuppel (Wolf Kielich)
•  Macht zonder gezag. Democratie: holle leuzen of bloedige ernst? (George Jeunhomme)
•  We leven toch in een vrij land? Rechten en vrijheden in België (Colette Braeckman en Marc De Kock)
•  Over de doodstraf. Het recht op leven als mensenrecht (Karel Oosting)
•  De Rechten van de Mens (M.B.W. Biesheuvel en C. Flinterman)
•  Mensenrechten Hier en Nu. 100 jaar mensenrechtenbeweging in België 1901-2001 (diverse auteurs)
•  De Internationale Bescherming van Minderheden (James Fawcett en Leo Kuper)