In
De herstellers worden voor het eerst [anno 1966, nvdr] de lotgevallen van de Nederlandse fascisten,
van 1920 tot 1966, beschreven. Het boek is geen aanklacht - de rechter en anders in elk geval de geschiedenis heeft al geoordeeld.
De schrijver heeft in de eerste plaats gespeurd naar motieven. Iedereen praat mee over fascisten, slechts weinigen weten wat zij
wilden en wat zij deden. En haast niemand heeft de vraag gesteld: waarom?
Wat bezielde mensen als Erich Wichman, Joris van Severen, Henri Bruning,
Arnold Meyer (afbeelding rechts) en de priester Wouter Lutkie? Hoe was het mogelijk
dat zij - al was het in vele gevallen ongewild - mede de weg hebben vrijgemaakt voor het drama dat zich in de jaren 1940-1945
in ons land voltrok?
De daden van de Nederlandse fascisten zijn in zich van weinig betekenis en vaak zelfs onbenullig geweest maar hebben een
afschuwelijke nasleep gekregen. Dat hebben de fascisten aanvankelijk niet kunnen voorzien; maar later, na 1933, na 1935,
zagen zij het toen nog niet in? En waarom staakten velen hun gedoe in 1940 nóg niet? Met deze vragen houdt dit historische
en menselijke document zich bezig.
Wim Zaal (º1935) was nog te jong om getuige te zijn geweest van de lawaaiige en noodlottige jaren van het fascisme.
Hij heeft evenwel met de uitstervende generatie fascisten tientallen gesprekken gevoerd. Verder kreeg hij inzage in tal van
docuemnten die voor anderen vrijwel onbereikbaar zijn. Zo verwierf hij uitzonderlijk materiaal voor dit boek. Bovendien
verstaan weinigen zo goed als hij de kunst om het verleden te laten leven. Ook in
De Herstellers heeft hij zich tot taak gesteld
het verleden te laten zien zoals het toen werkelijk was en de mensen te tekenen tegen de achtergrond en in de belichting van die jaren,
om zo een antwoord te vinden op de beslissende vraag: waarom?
Wim Zaal schreef essays, herontdekte vergeten boeken (Keetje Tippel) en stelde diverse bloemlezingen samen. Hij schreef
ondermeer
Vloekjes bij de thee, maar schreef ook voor de televisie en vele tijdschriften zoals in De Gids en Elseviers Weekblad.
In 1976 verscheen zijn
Heiligenlevens, een bundel portretten van heiligen vanuit een niet-katholiek perspectief.
Hitler bespot 4 fascisten
Deze spotprent uit 1933 stelt Nederlandse fascisten mede verantwoordelijk voor de oorlogsplannen van Hitler. We zien naast
Adolf Hitler de leiders van Nederlandse fascistische partijen van dat moment: Mussert (NSB), Baars (Algemeene Nederlandsche
Fascisten Bond) en Van Waterland ( Nationaal-Socialistische Nederlandsche Arbeiderspartij).
Vrijheid, Arbeid, Brood
Vrijheid, Arbeid, Brood werd vanaf de opkomst van Hitler tot 1940 uitgegeven door de SDAP, de Nederlandse
sociaal-democratische partij. Het blad streed tegen communisme en fascisme tegelijk en waarschuwde al vroeg tegen Adolf
Hitler. Ruim 7000 vrijwilligers verspreidden het blad huis aan huis. De oplage bedroeg zo’n 100.000 exemplaren.
Meijer Sluijser
Vrijheid, Arbeid, Brood stond onder de bezielende leiding van Meijer Sluijser (1901-1973). Sluijser voerde van 1933 tot
1936 landelijk campagne tegen nationaal-socialisme en communisme. Op 15 mei 1940 vluchtte hij met zijn gezin naar Engeland.
Daar werd hij chef van de Radioluisterdienst. Sluijser werkte mee aan Radio Oranje en moedigde met een quasi-illegale
zender, ‘De Flitspuit’, het verzet in Nederland aan.
Nederlandse fascistische partijen
Tussen 1920 en 1941 waren er allerlei rechtsextremistische groeperingen in Nederland. Ruzies en afsplitsingen waren er aan
de orde van de dag. Jan Baars was een van de leiders van de fascistische Vereeniging De Bezem. In 1932 richtte hij zijn
eigen partij op, de Algemeene Nederlandsche Fascisten Bond (ANFB). Ook de Nationaal-Socialistische Nederlandsche
Arbeiderspartij (NSNAP) kende verschillende stromingen. Van Waterland, die eigenlijk ‘De Joode’ heette, leidde er korte
tijd een van.
NSB
Anton Mussert richtte in 1931 de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) op. De partij had in de jaren ’35-’36 enig succes.
Toen het anti-semitisme steeds meer de overhand kreeg binnen de partij, ging het bergafwaarts met de NSB. Maar eind 1941
koos de Duitse bezetter voor samenwerking met de NSB. In 1942 benoemde Hitler Mussert tot ‘Leider van het Nederlandsche
volk’.
Bron:
Stadsarchief Amsterdam
Extreem-rechts in Nederland
• Van Leningrad tot Berlijn. Nederlandse vrijwilligers in dienst van de Duitse Waffen-SS 1941-1945 (Perry Pierik)
• Voor Führer, volk en vaderland. De SS in Nederland (Sytze van der Zee)
• De herstellers. Lotgevallen van de Nederlandse fascisten (Wim Zaal)
• Fout na de oorlog. Fascistische en racistische organisaties in Nederland 1950-1990 (Jaap van Donselaar)
• Rost van Tonningen. Fout tot het bittere eind (David Barlouw)
• Mussert. Een politiek leven (Jan Meyers)
• De staat paraat? - De bestrijding van extreem-rechts in West-Europa (Jaap van Donselaar)
• De internationale van de haat (Rinke van den Brink)
• In de Greep van de Angst - De Europese sociaal democratie en het rechtspopulisme (Rinke van den Brink)
• De drie van Breda. Duitse oorlogsmisdadigers in Nederlandse gevangenschap, 1945-1989 (Hinke Piersma)
• Bezetting en collaboratie - Nederland tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 (Hirschfeld)
• Ondergang - De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945 (Jacques Presser)
• Arthur Seyss-Inquart - Het leven van een Duitse onderkoning in Nederland (Neuman)
• Katholieken & Fascisme in Nederland 1920-1940 (Dr. L.M.H. Joosten)
