"Je moet aan geheugenverlies gaan lijden... om jezelf er rekenschap van te geven dat juist dat geheugen vorm geeft aan ons hele leven... Ons geheugen is onze samenhang, ons verstand, ons handelen, ons gevoel, zonder geheugen zijn we niets." [Louis Buñuel, 1982]

Tijdens een confrontatie in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen op 23 maart 1965 sloeg Günther Kümel, een 24-jarige student en voormalig lid van de neonazi-groepering Bund Heimattreuer Jugend en toen van de neonazi Ring Freiheitlicher Jugend [verzusterd met VBJ-Vlaams Blok Jongeren!], de 67-jarige communist en concentratiekamp-overlevende Ernst Kirchweger neer. Deze overleed drie dagen later aan zijn verwondingen [zie afbeelding hiernaast]. Hij was het eerste Oostenrijkse slachtoffer van politiek geweld in de Tweede Republiek... De dader kwam er vanaf met zes maanden gevangenisstraf. Tot op heden weigert de Oostenrijkse regering Kirchweger te erkennen als het eerste slachtoffer van na-oorlogs neonazi-geweld.

Ingelijfd bij Duitsland [Anschluss van Oostenrijk bij het Derde Rijk op 13 maart 1938, nvdr] vochten en werkten Oostenrijkers in de Tweede Wereldoorlog samen met de Duitsers op alle fronten, in de vernietigingskampen, in de bezette gebieden, thuis. Samen met de Duitsers verloren ze. Alle betrokkenen moesten na deze collectieve ervaring van geweld, samen verder, aan welke kant ze ook gestaan hadden. Zoals er steeds opnieuw samenlevingen zijn, die na een oorlog, na etnische zuiveringen, na terreur en verlies met elkaar verder moeten.

Herinneren is niet alleen een psychisch maar ook sociaal fenomeen. We herinneren ons wat gedeeld wordt met anderen. De herinnering is steeds opnieuw een constructie en tegelijkertijd een reconstructie: ze gaat terug, reageert en borduurt voort op wat er vroeger gebeurd is. Het verleden krijgt vorm en wordt steeds aangepast, becommentarieerd, verdraaid en bestreden. De herinnering beperkt zich niet tot de taal: ze wordt vastgelegd in allerlei vormen, ze gaat schuil achter allerlei façades, zoals een illustratie, een monument, een foto, een bepaalde melodie, een gebaar, een pijnlijke stilte.

Anne Gevers laat in deze studie zien hoe die herinneringen gestalte hebben gekregen in een Oostenrijkse stad, Krems in het Bundesland Niederösterreich. Krems telt thans zo'n 24.000 inwoners, ligt aan de Donau en op zo'n 80 kilometer van Wenen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Krems door Hitler tot Gauhaupstadt van de provincie Nieder-Donau aangewezen. Gevers traceert er het complexe samenspel tussen dominante, verborgen en contrasterende interpretaties van dit uiterst omstreden maar niet vergeten verleden.

Anne Gevers (º1951) was ten tijde van het onderzoek als antropologe verbonden aan The Amsterdam School for Social Science Research.

---

Extreemrechts in Europa sinds WOII tot op heden

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Runen en andere verboden nazi-symbolen in Duitsland
•  Negationisten voor de rechter en achter de tralies
•  Joden van Antwerpen. Let op Uw Saack! Het verdriet is ook van A
•  Een hommage aan het gat (Piet de Moor)
•  Heidense Joelfeesten en de Nieuwe Orde. Deel 1: De Schutzstaffel (SS)
•  Heidense Joelfeesten en de Nieuwe Orde. Deel 2: Hedendaags extreemrechts
•  

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Vladimir de verschrikkelijke. Zjirinovski en de opmars van extreemrechts in Rusland (Peter Conradi)
•  Voor Führer, volk en vaderland. De SS in Nederland (Sytze van der Zee)
•  Rassen. Werkelijkheid en waan (Louis Leo Snyder)
•  Pluche. Over de banalisering van extreemrechts (Karel De Gucht)
•  Neonazi's - Onderzoek naar een verschrikking (Michael Schmidt)
•  Jörg Haider. Makelaar in ongenoegen (Tom De Smet)
•  Herfsttij van de 20ste eeuw - Extreemrechts in Vlaanderen 1920-1990 (F. Seberechts, Bruno De Wever e.a.)
•  Façades. Oostenrijkers en het oorlogsverleden (Anne Gevers)
•  Diagnose van racisme en antisemitisme in Europa (Dr. Hans Jansen)
•  De wereld in zwart-wit. De geschiedenis van het racisme (Institute of Race Relations)
•  De verborgen agenda van het Vlaams Belang en het Front National (red. Frank Venmans)
•  De kreeft met de zwarte scharen - 50 jaar rechts en uiterst rechts in België (Verhoeyen/Uytterhoeven)
•  Brieven aan mijn postbode, Will Tura en Peter Vandermeersch (Piet de Moor)
•  Apartheid - Apartheid. Feiten en commentaren (A. Nuis)
•  "Wiens Belang?" Het Vlaams Belang over inkomen, werk, pensioenen (Norbert van Overloop)
•  Wat u moet weten over het Vlaams Belang. Het Beste van Blokwatch (Marc Spruyt)
•  Daar komen ze aangemarcheerd-Extreem-rechts in Europa (Jos Vander Velpen)
•  De jonge Turken van het Vlaams Blok-Extreem-Rechts tussen uniform en maatpak (Rinke van den Brink)
•  De ontkenning van de jodenuitroeiing. Het negationisme en extreem-rechts in België (Stijn Vanermen)
•  De VlaamSSche Kronijken (J.Anthierens, H.De Schampeleire, Hugo Gijsels e.a.)
•  Het Vlaams Blok 1938-1988-Het Verdriet van Vlaanderen (H.Gijsels en J. Vander Velpen)
•  Nieuw Radicaal Rechts in Europa (red. Axel Buyse)
•  Zwarte Horizonten - Radicaal rechts in Europa (Jos vander Velpen)
•  De herstellers. Lotgevallen van de Nederlandse fascisten (Wim Zaal)
•  De internationale van de haat (Rinke van den Brink)
•  Fout na de oorlog. Fascistische en racistische organisaties in Nederland 1950-1990 (J Van Donselaar)
•  In de Greep van de Angst - De Europese sociaal democratie en het rechtspopulisme (Rinke van den Brink)
•  Racisme in Frankrijk - Le Pen in het land van.. (Rinke van den Brink, Jorge M. Cuartas en Jaap Tanja)
•  Daar komen ze aangemarcheerd-Extreem-rechts in Europa (Jos Vander Velpen)
•  De nieuwe Hitlertjes. De bom onder de democratie (Yaron Svoray)
•  Extreem-rechts in naoorlogs Europa (Patrick Stouthuysen)
•  Gedeeld verleden. Duitsland sinds 1945 (Patrick Dassen, Barend Verheijen, Friso Wielenga (red.)
•  Duitsland vijftig jaar later - Extreem-rechts geweld in de Bondsrepubliek (Rik Tyrions)
•  Na de ondergang. De herinnering aan de Jodenvervolging in Nederland 1945-1995 (Ido de Haan)
•  Meedogenloos - Getuigenissen van een voormalig neonazi (Ingo Hasselbach)
•  De neonazi's in de Bondsrepubliek en hoe men hen bestrijdt (Pomorin en Junge)
•  Politiek geweld in Duitsland (Jacco Pekelder en Frits Boterman (red.)
•  Het fascisme gisteren en vandaag (Herwig Lerouge, Peter Mertens e.a.)
•  Fascisme en nationaal-socialisme (Paul Schneiders - Maria Endenburg)
•  Racisme en fascisme - Ontstaan en bestrijding (Sandew Hira)
•  Fascisme (Martin Kitchen)
•  ze zijn er nog... (P.R.A. Van Iddekinge en A.H. Paape)
•  Lexicon van het fascisme. Woorden en begrippen uit de jaren 1933-1945 (Hilde Kammer en Elisabeth Bartsch)
•  De anatomie van het fascisme (Robert O. Paxton)
•  Bruine morgen (Franck Pavloff - in een vertaling van Walter van den Broeck)
•  De Zwarte Wieg. Irak, nazi's en neoconservatieven (Jef Lambrecht)
•  De koude oorlog in België (Hans Depraetere en Jenny Dierickx)
•  De mooiste jaren van een generatie - De Nieuwe Orde voor, tijdens en na WOII (Walter De Bock)
•  Extreem-rechts en de Staat (Walter De Bock, Capelle, Graindorge, Maesschalck, Etienne Verhoeyen e.a.)
•  Van jodenhaat naar zelfmoordterrorisme. Islamisering van het Europees antisemitisme (Dr.Hans Jansen)
•  De ontkenning van de Holocaust. Antisemitisme, racisme en Nieuw Rechts (Gill Seidel)
•  Heidenen voor het blok - Radicaal rechts en het moderne Heidendom (Jan de Zutter)
•  De verdwenen gaskamers. De ontkenning van de holocaust (Giorgi Verbeeck)
•  Vrijheid van meningsuiting, racisme en revisionisme (G.A.I. Schuyt en Dirk Voorhoof)
•  De Wereld van Anne Frank in België 1929-1945 - Een dagboek voor de toekomst (Bert Boeckx e.a.)
•  Diagnose van racisme en antisemitisme in Europa (Dr. Hans Jansen)
•  Racisme: een element in het conflict tussen Vlamingen en Franstaligen? (Anne Morelli)