Afbeelding hiernaast: Tamarkan (Thaïland), februari 1943. POW's (Prisoners of War) leggen een brug aan, voornamelijk in bamboe, over de Mae Klong rivier die in 1960 werd hernoemd naar Kwai Yai rivier.

Meer dan 12.000 geallieerde krijgsgevangenen werden opgeofferd aan een geesteskind van het Japanse keizerrijk; ze stierven door ziekte en ondervoeding bij de bouw van de Birma-spoorweg. Maar voor hen die de verschrikkingen van de werkkampen overleefdenn, was daarna het leed nog niet geleden. Ze zaten gevangen achter de vijandelijke linies; ze waren volkomen weerloos toen de geallieerde bommen begonnen te vallen...

Herinneringen aan de Thaïland-spoorweg door Russell Braddon [blz. 6 t/m 7]:

Voor alle geallieerde krijgsgevangenen en Aziatische slavenarbeiders die eraan gewerkt hebben en die dit overleefden is in hun herinnering de Thailand-spoorweg nog steeds een bijna ondraaglijke treinreis door het schiereiland Malakka, een slopende en schijnbaar eindeloze mars door de bergachtige junle, een primitief kamp, sadistische Japannners, honger, ziekte en dood.

Nu is het voor hen allen de herinnering aan moessons en malaria; aan bamboe en slaag; aan cholera en lijken; aan pijn en etter; en aan wanhoop. Voor elk van hen is het de herinnering aan een speciaal uitmergelingsplan. Aan het maken van een canyon-achtige kloof in harde rotsen, met alleen voorhamers en koevoeten als gereedschap om de gaten te maken waarin de Japanners het dynamiet plaatsten. Of een oever die afgegraven moest worden, terwijl er alleen maar mandjes waren om het zand weg te dragen. Of een lianenbrug over een woeste bruisende rivier.

Voor elk van hen is het de herinnering aan meedogenloze bewakers die almaar 'speedo' schreeuwden; aan lijken op brandstapels; aan van waanzin glinsterende ogen en grafsteenachtige gezichten van kameraden.

Pas al die herinneringen aan elkaar en het resultaat moet - zou men denken - een mozaïek zijn van de Spoorweg. Maar dat is het niet. Beroofd van voedsel en hoop; teerden we op haat; en haat is, evenals liefde, de vijand van objectiviteit. Ons mozaïek zou misschien een indruk kunnen geven van hoe de Spoorweg ongevéér was; maar hoe hij precies was, dat zou men er nooit uit kunnen leren.

Maar als wij dat niet kunnen vertellen, wie kan dat dan wel? Want voor hen die geen Japanse krijgsgevangenen zijn geweest noch dwangarbeiders is de Spoorweg alleen maar 'de Brug over de Rivier de Kwai' (Bridge on the River Kwai). Het is Alec Guinness die door een krankzinnige Samoerai opgesloten wordt in een metalen kist. Het is honderden goed gevoede figuranten die 'Kolonel Bogey' fluiten. Het is een brug die er nooit kwam. Het is de mythe van een dode, dappere bondgenoot voor elke Japanse dwarsligger.

Zo'n beeld is niet helemaal verwrongen; maar het is net als het herinneringsmozaïek van onze gevangenen, volkomen subjectief. Want vrijwel niemand van ons, ex-gevangene of geen ex-gevangene, zal ooit Japans dringende behoefte aan een spoorweg door Thailand als een verzachtende omstandigheid laten gelden voor wat wij ons slechts als een misdaad tegen de mensheid wensen te herinneren.

Maar voor de Japanners was die spoorweg even noodzakelijk, indien ze een kans wilden hebben om de oorlog te winnen, als Normandië voor de geallieerden, die zonder een invasie evenmin op een eindoverwinning behoefden te hopen. En wie konden die spoorweg beter bouwen, in de ogen van de Japanners, dan de tienduizenden geallieerde soldaten die op onverklaarbare wijze in Singapore gecapituleerd hadden? Die tienduizenden waren immers door die overgave zo onteerd dat alleen de dood hen nog van die smaad konden bevrijden.

Maar wie kan, ten behoeve van de Japanners, met de onweerstaanbare logica van hu besluit aankomen, terwijl hun ex-gevangenen er natuurlijk niets voor voelden hun schande nog groter te maken door actief met de vijand samen te werken aan een project dat voor hem van vitaal belang was; en terwijl in de westerse wereld heel weinig anderen begrip voor de Japanse oorlogsstrategie zouden kunnen opbrengen, of voor de militaire erecode van de vijand.

Afbeelding links: de film 'Bridge on the River Kwai' (1957) van David Lean. Winnaar van 7 Oscars, met William Holden en Alec Guiness in de hoofdrollen

Tot nu toe is dat een vraag geweest die wij, westerlingen, niet alleen onbeantwoord gelaten hebben; we hebben zelfs zorgvuldig vermeden onszelf die vraag te stellen. Maar nu heeft Majoor Clifford Kinvig zichzelf die vraag gesteld, en hij heeft er schitterend op geantwoord. Zo schitterend dat iedereen, ex-gevangene of geen gevangene, Aziatische dwangarbeider of bevrijde Aziaat, Japans soldaat of Japans burger, hem er dankbaar voor moet zijn. Want dit is het volmaakte mozaïek.

We vinden er al onze kampen in, al ons gezwoeg, al onze lijken; al onze wanhoop; alle op verkeerde informatie gegronde afkeer van van onze westerse beschaving voor de Japanse onverzoenlijke erecode. We zien waarom die spoorweg gebouwd moest worden, en ook hoe dit een drama werd. Hier worden tenslotte al onze subjectieve herinneringen met piëteit gerangschikt tussen de historische feiten om het geheel de waarheid te doen vormen, waarvan een onderdeel is dat de Japanners, die in het begin van 1942 zulke schitterende overwinningen behaalden dat de Thailand-spoorweg een dwingende noodzaak voor hen werd, tot een geweldig ras behoorden. Formidabel zijn ze nog steeds.

Tot op het laatste moment vergunde geen enkele Japanse soldaat zich aan een nederlaag te denken. En hoewel de Japanse keizer op 15 augustus 1945 een eind aan de oorlog maakte, volhardde Japan in het winnen van de vrede met diezelfde energie en koortsachtigheid, met de doorzetting en de vaderlandslievendheid die een handvol technici en gewone soldaten in staat stelde ons zover te krijgen dat we - in een ongelooflijk korte tijd - een spoorweg bouwden - dwars door het van malaria-vergeven binnenland van Thailand. Wil dat niet zeggen dat we hen nog moeten leren kennen?

In he verleden hebben ze getracht te vermijden ons die les te leren; maar Saipan had het ons moeten leren, waar niet alleen Japanse soldaten liever tot de laatste man sneuvelden dan zich over te geven, maar ook vrouwen en kinderen. Nowra had het ons moeten leren; Nowra, in Nieuw-Zuid Wales, Australië, een gevangenenkamp waar honderden Japanse krijgsgevangenen, die gevangengenomen waren toen ze bewusteloos in de wildernis van Nieuw-Guinea gevonden waren, liever de dood zochten in een ontsnappingspoging dan de schande van een eventuele repatriëring te riskeren.

De kamikazes hadden het ons moeten leren; Okinawa had het ons moeten leren; Tosjikasoe Kasé had het ons moeten leren. Tosjikasoe Kasé, die al in 1949 'The Eclipse of the Rising Sun' schreef; en in dat boek schreef hij de Japanse verdwijning niet toe aan de Amerikanen, de Britten of de Nederlanders, maar aan de Chinezen, tegen welk volk zijn land al zo lang zonder succes had gevochten. Tosjikasoe Kasé waarschuwde dat het niet opnieuw mocht gebeuren. Majoor Clifford Kinvig waarschuwt ons dat een ras dat de Thailand-spoorweg noodzakelijk maakte en hem toen nog bouwde ook, een ras is dat totaal verschilt van enig westers ras.

---

De Tweede Wereldoorlog in de Stille Oceaan

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):

•  Pearl Harbor. De dag der schande (Kolonel A.J. Barker)
•  De oorlog in de Zuid-Pacific (H.A. Jacobsen en H. Dollinger)
•  Jamasjita (Kolonel A.J. Barker)
•  Okinawa (Benis M. Frank)
•  De Val van Singapore (Arthur Swinson)
•  Nieuw-Guinea: het keren van het tij (John Vader)
•  Merrills knokploeg (Alan Baker)
•  Kamikaze. Japanse zelfmoordcommando's (Kolonel A.J. Barker)
•  Verschrikkingen in het Verre Oosten (Laurence Rees)
•  Birma-spoorweg (Clifford Kinvig)
•  Dansen op de Kwai. Het leven na de Birma-spoorweg (Tony van der Meulen)
•  De Japanse burgerkampen (Dr. D. van Velden)
•  Nachtmerrie op Java. Het leven in de vrouwenkampen tijdens de Japanse bezetting, 1942-1945 (Daphne Jackson)
•  Buigen in Jappenkampen (Lydia Chagoll)
•  Troostmeisjes. Verkrachting in naam van de Keizer (Brigitte Ars)
•  De Gesel van de Rijzende Zon (Lord Russell)
•  MacArthur, held van de Filipijnen (Sydney L. Mayer)
•  De vernietiging van Hiroshima (Gordon Thomas en Max Morgan Witts)
•  Hirohito: de keizer die moest blijven (Edward Behr)
•  Hirohito, keizer van Japan. Een vergeten oorlogsmisdadiger? (Lydia Chagoll)