Verzet.org - Stalin, heerser van het Kremlin (Jan Bauwens met medewerking van Piet Terlouw en H.C. Ebeling)

Afbeelding rechts: Het laatste bestaande nog opgerichte Stalin-standbeeld in Georgië, bevind zich voor het gemeentehuis van Gori, de geboortestad van Josif Vissarionovich Dzhugashvili

In de 26-delige reeks Dossier 1940-1945, samengesteld door Jan Bauwens, free-lance journalist en medewerker en radio - en tv - nieuwsdienst, verscheen tevens 'Stalin, heerser van het Kremlin'.

Gori, (Republiek Georgië) 21 december 1879: Josif Vissarionovich Dzhugashvili komt ter wereld. Zijn ouders, schoenlapper Vissarion 'Boris' en Yekaterina 'Keke' Dzhugashvili geven hun zoontje de bijnaam 'Sosso'... Sosso zal zich later STALIN noemen (Russisch voor 'Man van Staal').

Jan Bauwens over de geboorte en kinderjaren van Stalin [blz. 13-16]:
"Mijn Sosso!" Keke is gelukkig. Zij is de hemel te rijk, het lijkt zo'n flink knaapje... Terwijl haar man met een rode alcoholneus achter de vroedvrouw naar de kerk strompelt voor de doop van Josif, smeekt Keke opnieuw de Heilige Maagd om van Sosso een heilige te maken... Sosso...

De vroedvrouw vertelt na de doop, onder het drinken van enkele glaasjes wodka, aan enkele buurvrouwen dat het met Sosso niet zo goed is. De kleine Josif is zwakjes en zal beslist niet oud worden, hij gaat vast en zeker de weg op van zijn beide broertjes, die vóór hem het levenslicht zagen en na enkele maanden reeds overleden. Bovendien heeft hij enkele gebreken. Zijn linkerarm is korter dan zijn rechterarm. Aan beide voeten zijn de tweede en derde teen aan elkaar gegroeid...

Het zwakke en ziekelijke ventje uit Gori goeit evenwel toch op. Hij kan weliswaar moeilijk lopen, tengevolge van de vergroeiing aan zijn beide voeten, terwijl hij bovendien zijn kortere linkerarm slechts heel moeizaam kan bewegen, maar daarentegen blijkt hij een heel verstandig kind te zijn. Keke ziet daarom haar droom, Sosso priester te laten worden, reeds in vervullig gaan. Zij heeft nu haar naaimachine en wanneer Vissarion weer een dronkemansbui heeft en geen geld verdient, kan zij nu door naai- en verstelwerk zorgen voor enkele kopeken voor voedsel, en verder spaart zij zoveel mogelijk om later de studies van Josif te kunnen betalen.

Recht tegenover de schamele hut van de familie Dzughashvili, ligt een terrein braak. Dat is de ideale speelplaats voor alle kinderen uit de buurt. Josif houdt zich echter afzijdig van hun spel. Hij kan onmogelijk over het hobbelige terrein rennen, zoals zijn leeftijdgenootjes. Handigheidsspelen zijn voor hem taboe, ingevolge zijn zwakke arm. Maar daarentegen mist Sosso geen enkel vertelavondje van de ouderen, die 's avonds rond een vuurtje zitten te dromen bij de gloed van de rode vlammen.

Rond die vuurtjes worden de oude sagen en heldenverhalen van het Georgische vaderland opgehaald. Iedereen vertelt om beurten verhalen van heldhaftige strijders, over vrijheidshelden en mannen zoals Koba, half-bandiet en halfvrijheidsstrijder.

Afb. links: 'Soso' (Jozef Stalin/Dzhugashvili) in 1894, veertien jaar oud

Vooral het verhaal van Koba, de man die het opneemt voor de verdrukten en tegen het gezag, vindt Sosso fantastisch. Hij heeft het verhaal reeds meermalen gehoord. Maar toch krijgt hij nooit genoeg van de avonturen van Koba, die ergens in de bergen van Georgië een schuilplaats had, om vandaar uit vergeldingsraids te ondernemen tegen de Russen die Georgië bezet houden.

"Ik ga later ook tegen de Russen vechten," zegt Sosso op een keer. De ouderen hechten eerst niet zoveel waarde aan wat de kleine Joosif zegt.
"Ik ga ook voor de vrijheid van Georgië strijden," herhaalt hij.
"Jij?" vraagt iemand uit het gezelschap, terwijl hij veelbetekenend de ene wenkbrauw optrekt.
"Ja," stampvoet de kleine Dzugashvili. De anderen lachen. De meesten vinden het natuurlijk gek dat precies het zwakke zoontje van de dronken schoenlapper, het jongetje met zijn halflamme arm, wil gaan vechten.
"Die is goed!" lachen ze.
"En toch zal ik het doen," schreeuwt Josif.
"Jij... jij bent een Joodje... jij moet je niet bemoeien met Georgische zaken..." Sosso is er helemaal van geschrokken.
"Ik ben geen Joodje. Ik ga naar de kerk. Ik ben gedoopt. Mijn moeder wil dat ik priester wordt..."
"Dzhugashvili... jij bent een Joodje. Je naam zegt het zelf..."
Huilend van verontwaardiging en van woede om die belediging loopt Sosso naar zijn moeder. Ondertussen vertelt de man aan het vuur het verhaal van de Dzhu, de Portugese Joden, die in de tijd van Djenghis Kahn, vanuit Perzië het land binnenstroomden. De Dzhu beoefenden hun leer in het geheim.
"Vertel verder," vragen de anderen.
"Toen later alle mensen, behalve de edelen, een familienaam toegewezen kregen, betekende Dzhugashvili eenvoudig 'zoon van Dzhu' wat hetzelfde is als Jood."

Sedert dat ogenblik wordt Sosso gemeden door zijn kameraadjes en door de ouderen. Zijn vader en moeder behoren beiden tot de Orthodoxe kerk, Josif werd er christelijk gedoopt. Maar toch is hij nu voor de hele buurt: het Joodje. Hij is een verstoteling, net als Youri, het Russische knaapje uit zijn buurt. Daarom sluit Josif maar vriendschap met Youri. Hij leert van de kleine Rus de taal van de tsaar, zodat hij vloeiend het Georgisch en het Russisch kent wanneer hij elf jaar is en aan de hand van zijn moeder naar het Theologische College van Gori stapt...