Verzet.org - Door arm Vlaanderen (Auguste De Winne)

Edward Anseele (Gent, 1856-1938) was in de winter van 1880-1881 de grondlegger van de socialistische organisatie in Gent, waaronder de coöperatieve bakkerij Vooruit en het gelijknamige dagblad, de eerste socialistische krant in België. In 1885 was hij medestichter van de Belgische Werklieden Partij. Negen jaar later het eerste socialistische Kamerlid. Tijdens de woelige novemberdagen van 1918 kreeg Anseele te horen dat hij door de Duitse president was benoemd tot president van de Belgische republiek. Maar hij bleef trouw aan de koning en werd beloond met de ministersportefeuille van Openbare Werken. Later werd Anseele minister van Spoorwegen, Post en Telegraaf, en in 1930 minister van staat.

1901 is een crisisjaar. Precies een eeuw geleden trekt Auguste De Winne, journalist bij Le Peuple, door Vlaanderen. Het land is nog niet hersteld van de fatale depressie in de negentiende eeuw als De Winne door zijn steden reist. In Hamme, Sint-Niklaas, Brugge, Ninove, Ronse, Gent... overal registreert De Winne het monotone beeld van een hardwerkend, onwetend, hongerend volk. Een heel ander beeld dan het idyllische, pastorale Vlaanderen waarover hij gelezen had.

"Het Vlaanderen waar ik door trok, zag er heel anders uit. Een heel volk, mannen, vrouwen en kinderen, onderworpen aan een afstompend, bijna altijd ongezond en verschrikkelijk langdurend werk in de weverijen, spinnerijen, luciferfabrieken, touwslagerijen en steenbakkerijen. De huisindustrie met haar noodlottige gevolgen. De werkloosheid, de afschuwelijke werkloosheid die de bevolking uithongert.

Duizenden en duizenden boeren die van het mooie, rijke, dichterlijke Vlaanderen losrukken om op de wegen van Frankrijk een homp brood te gaan zoeken. Arbeiders die nauwelijks vier uur per dag kunnen slapen. Lonen van tien frank per week voor meer dan zeventig uur labeur. Een verschrikkelijke kindersterfte in de fabriekssteden. Overal rijke huizen van pastoors en fabrikanten, prachtige kloosters, mooie kastelen, grote parken, talrijke magniefieke kerken tegenover kleine, armoedige, vuile arbeidershuisjes..."

Afb. rechts: Kinderarbeid in een Gentse katoenfabriek (foto: AMSAB)

Auguste De Winne (Brussel 10 november 1861 – Genval 23 mei 1935) is de auteur van het - vooral in Vlaanderen - gekende boek Door Arm Vlaanderen. Dit boek was oorspronkelijk een reportagereeks, geschreven in 1901 voor het Franstalige, socialistische (partij)dagblad Le Peuple. De reeks verscheen een eerste keer in boekvorm in 1902, onder de titel A travers les Flandres. Het boek was voorzien van een voorwoord van Edward Anseele (sr.). De eerste Nederlandstalige vertaling verscheen in 1903 als 'Door Arm Vlaanderen'. Deze Nederlandstalige titel zorgde, samen met boeken met (quasi) dezelfde titel van Isidoor Teirlinck en Reimond Stijns enerzijds en anderzijds pater Stracke, voor de uitdrukking "Arm Vlaanderen". Een uitdrukking die, toen, op de geestelijke en materiële armoede van Vlaanderen sloeg.

Dat het boek nog leesbaar is en een hoge documentaire (onder meer dankzij de foto's) waarde heeft, bewijzen de, relatief recente, Nederlandstalige uitgaven (1982, 2001). Het dagblad De Standaard gaf in 2001 de reeks – in vertaling – opnieuw uit. In de reeks brengt Auguste De Winne onder andere verslag uit over de werkloosheid, de armoede, de kinderarbeid, de grote gezinnen met de erge kindersterfte, het soms levensgevaarlijke werk en de uitbuiting van de arme door de rijke – katholieke - in het Vlaanderen van toen. Hij bezoekt zowel het zeer arme Vlaamse platteland, als het stadsproletariaat. Als niet gelovige beschrijft hij kritisch de H. Bloedprocessie in Brugge.

Als socialist beschrijft hij "het positieve" van de socialistische Volkshuizen. Nog als socialist wil hij de Waalse arbeiders waarschuwen tegen te veel stakingen. Op die wijze zouden zij wel eens zo arm kunnen worden als die 'Arme Vlamingen'. Deze kunnen niet meer staken, anders zou er in hun gezin letterlijk niets meer te eten zijn. Het Waalse proletariaat hoeft van deze arme regio geen hulp te verwachten in hun social(istisch)e strijd. De Winne zegt ook dat de meeste Franstalige Belgen niet meer van Vlaanderen weten dan van Australië. Dit is volgens hem aan hun taal te wijten, die de Vlamingen isoleert van de rest van de wereld. Hij kent de Vlaamse beweging maar gruwelt ervan, zeker als men er rekening mee houdt dat deze geleid wordt door katholieken!

De Winnes vader was zelf afkomstig uit Ninove. "Een gat van verdriet" noemt de auteur deze provinciestad in zijn boek. Zijn vader was er spinner en verhuisde om den brode naar Brussel, waar hij als marmerbewerker voor een hongerloon ging werken. Auguste volgde in Brussel onderwijs - uiteraard - in het Frans (denk aan de verbeulemansing van Brussel). Hij werd onderwijzer van opleiding. In 1891 wordt De Winne redacteur van Le Peuple. Na de Eerste Wereldoorlog wordt hij er directeur. In 1921 wordt hij zelfs hoofdredacteur van deze krant. In hetzelfde jaar wordt hij tevens schepen van sociale zaken in de Brusselse gemeente St.-Gillis, wat hij tot zijn dood blijft.