Verzet.org - Zes dagen. De oorlog die het Midden-Oosten voorgoed veranderde (Jeremy Bowen)

Jeremy Bowen is correspondent voor de BBC en verbleef lange tijd in het Midden-Oosten. Zes Dagen is zijn briljante debuut.

De Zesdaagse Oorlog heeft nog steeds gevolgen door Trudy Oldenhuis. Bron: Element Magazine van 4 juni 2004

Volgende week is het 37 jaar geleden dat Israël in de Zesdaagse Oorlog zijn buurlanden Egypte, Jordanië en Syrië aanviel en binnen zes dagen onder de voet liep. Hoe kort de oorlog ook duurde, de gevolgen zijn nu nog zichtbaar. Israël veroverde de Sinaïwoestijn en de Gazastrook op Egypte, de Golanhoogte op Syrië en de Westelijke Jordaanoever met Oost-Jeruzalem op Jordanië. De Sinaïwoestijn en de Golanhoogte zijn teruggeven, maar de andere veroverde gebieden staan tot de dag van vandaag onder Israëlisch bestuur. In Zes dagen. De oorlog die het Midden-Oosten voorgoed veranderde, beschrijft voormalig BBC-journalist Jeremy Bowen het verloop van deze oorlog en de consequenties die deze oorlog voor Israël heeft gehad.

Israël viel haar buurlanden aan op 4 juni 1967, nadat de spanning in de voorafgaande weken al was opgelopen door toenemend geweld langs de grenzen. In een reeks luchtaanvallen vernietigden Israëlische vliegtuigen op de eerste dag de Egyptische en Jordaanse luchtmacht. Daarmee was de oorlog in feite beslist. Zonder luchtsteun kon het Egyptische leger in de Sinaï woestijn niet veel beginnen. Daarbij hadden de Egyptenaren te maken met een incompetente staf, vooral verpersoonlijkt in veldmaarschalk Amer, opperbevelhebber van het Egyptische leger. Die baan had Amer niet verkregen omdat hij zoveel verstand had van militaire zaken, maar slechts omdat hij bevriend was met Nasser. Zonder adequate leiding en zonder luchtsteun was het Egyptische leger een gemakkelijke prooi voor het hypermoderne Israëlische leger. De Egyptische soldaten vluchtten hals over kop over het Suezkanaal, vaak met achterlating van al het militaire materieel.

Hoewel de Syrische en vooral de Jordaanse troepen meer tegenstand boden, was ook hier de strijd binnen enkele dagen beslist. Israël kon zelfs een oude droom verwezenlijken: heel Jeruzalem bezitten. De verovering van Jeruzalem riep bij vele Israëliërs, religieus of niet, sterke emotionele gevoelens op. Bowen beschrijft hoe geharde paratroepen in huilen uitbarsten als ze bij de klaagmuur in Oost-Jeruzalem staan. Direct na de verovering sprak de Israëlische minister van Defensie Moshe Dayan het gevoel van vele Israëlische burgers voor de radio uit: "We hebben Jeruzalem verenigd, (…)we zijn teruggekeerd naar het heiligste der heiligdommen en zullen dit nooit meer opgeven."

Bowen beschrijft de oorlog van uur tot uur met grote aandacht voor de individuele verhalen van ooggetuigen. Deze aanpak het verhaal wel toegankelijk, maar komt tegelijk de overzichtelijkheid niet ten goede. Bowen neemt de lezer voortdurend mee van de Sinaïwoestijn naar de Westoever en van de Golanhoogte naar Washington, beschrijft bovendien de oorlog steeds weer vanuit een andere ooggetuige, zodat alle namen en plaatsen die hij noemt nauwelijks bij te houden zijn. Daarbij wordt zijn verhaal zo zeer beschrijvend en mist hier en daar analyse. Wie Bowen’s boek gelezen heeft, weet precies wat er in de Zesdaagse Oorlog is gebeurd, maar niet waarom het is gebeurd.

De grote overwinning van 1967 zorgde voor een fundamentele verandering in Israëls houding.Van een staat binnen internationaal erkende grenzen werd het een bezettende macht. Meer dan een miljoen Palestijnen in de Gazastrook en op de Westoever vielen nu plotseling onder Israëlisch bestuur. Volgens Bowen is dat voor zowel de Israëliërs als de Palestijnen op een ramp uitgelopen. Vele Palestijnse families raakten hun huizen en bezittingen kwijt of werden zelfs verdreven van de grond waarop ze jaren woonden. Hun kinderen groeien op in een uitzichtloze situatie, met haat tegenover de Israëliërs die daar de oorzaak van zijn. Zelfmoordaanslagen worden niet gepleegd door fanatici die blind geloven in de Palestijnse zaak, schrijft Bowen. Palestijnen plegen zulke aanslagen omdat ze de Israëliërs diep haten en wanhopig zijn door het bestaan waartoe ze zijn veroordeeld.

Pas in het slot van zijn boek, waar het gaat om de gevolgen en de consequenties van de oorlog, neemt Bowen een duidelijk standpunt in. Volgens Bowen is het huidige geweld, dat vooral sinds het jaar 2000 is opgelaaid, in de eerste plaats te verklaren uit de oorlog van 1967. Daarin gaat hij misschien te ver. Ook voor 1967 waren er al problemen tussen Israël en de Palestijnen. Feit is wel dat Israël zich in 1967 problemen op de hals heeft gehaald die tot de dag vandaag dooretteren. Israël wil vrede én wil de bezette gebieden houden, maar dat is volgens Bowen onmogelijk. Zijn boodschap is duidelijk: wil Israël een duurzame vrede, dan zal het de nalatenschap van de Zesdaagse Oorlog niet langer moeten negeren en zich moeten terugtrekken uit de bezette gebieden.