Verzet.org - Landverhuizers. Antwerpen als kruispunt van komen en gaan (Lieven Saerens, Robert Vervoort e.a.)

Dit boek is de begeleidende catalogus van de tentoonstelling 'Landverhuizers' die in 2002 liep in het Nationaal Scheepvaartmuseum, gelegen aan de oevers van de Schelde, nabij de plaats waar duizenden landverhuizers vertrokken. Deze tentoonstelling, 'Landverhuizers' is de laatste grote expositie wie op die plaats werd georganiseerd. Het Nationaal Scheepvaartmuseum zal binnen enkele jaren verhuizen naar het Museum aan de Stroom dat thans in constructie is op 'Het Eilandje' en dat vermoedelijk in het voorjaar van 2010 haar deuren zal openen. Meer info over het MAS: Museum aan de Stroom. Over de stand van zaken op de bouwwerf: Ludovico.be en info over het Eilandje: Welkom op he Eilandje.

Inleiding door Rita Jalon, conservator van het Nationaal Scheepvaartmuseum (blz. 7)

Antwerpen heeft veel te danken aan de Schelde, aan de haven die de poort op de wereld is. Duizenden landverhuizers kozen er in de negentiende eeuw voor om via Antwerpen de stap naar de Nieuwe Wereld te wagen. Reeds vanaf 1843, toen het eerste stukje van de IJzeren Rijn, de spoorwegverbinding tussen Antwerpen en Keulen, klaar was arriveerden duizenden mensen vanuit heel Europa. In de beginperiode kwamen ze meestal met treinen aan in het vroegere Ooststation.

Russen, Polen, Oostenrijkers, Duitsers, Luxemburgers - maar ook Walen en Vlamingen, arriveerden met pak en zak in Antwerpen. Ze werden opgewacht in het station door agenten van rederijen en naar logementshuizen geloodst. Niet zonder problemen en gevaar voor uitbuiting en misbruiken slaagden ze erin om na enkele dagen aan boord te gaan van het schip dat hen naar Amerika of Canada zou brengen.

Tegen het einde van de negentiende eeuw vonden er in Antwerpen al medische onderzoeken door Amerikaanse dokters plaats en werd iedereen die niet gezond was of kreupel teruggestuurd naar het land van herkomst. Het waren veelal schepen van de Red Star Line die de landverhuizers brachten naar hun bestemming. Niet zelden waren er aan boord, op het tussendek, meer dan duizend uitwijkelingen die hoopten op betere tijden in het verre Amerika. Spijtig genoeg bleef het soms bij dromen van welvaart, weelde en werk vinden. Een gedeelte van de landverhuizers vond het beloofde werk niet, huisde in krotten en raakte zelfs nog niet buiten, 'Ellis Island', Hell's Island genoemd bij de emigranten.

De zieken en gebrekkigen werden bij een tweede controle in New York, soms teruggestuurd op de kosten van de rederij. Zo kwam het ook dat vele kandidaat-emigranten na een tijd terug in Antwerpen aankwamen. Aanvankelijk ving het armenbestuur deze mensen op. Na de nodige protesten werden ook heel wat mensen teruggestuurd naar het land van herkomst. Vanaf de jaren '20 van de twintigste eeuw waren er heel strenge controles en werd slechts een gedeelte van de kandidaat-emigranten toegelaten. Sommigen vertrokken huiswaarts, anderen bleven hangen in Antwerpen. Zo ontstond onder meer een groot gedeelte van de Joodse gemeenschap in de stad.

Ook anno 2002 emigreren heel wat mensen omwille van uiteenlopenede redenen. Onder hen komen er ook terecht te Antwerpen, al dan niet toevallig. Antwerpen is met haar haven sinds lang een stad van migranten. Ter vergelijking, in 1910 waren er meer Antwerpenaren met een andere nationaliteit dan vandaag. Ze kwamen echter uit een beperkt aantal landen. Dat is nu anders. Vandaag komen migranten uit meer dan 150 verschillende landen.

Inhoud:
•  Inleiding door Rita Jablon
•  Landverhuizers op doortocht 1875-1930. Gedreven observator van het leven in een kosmopolitische wereldhaven (Erwin Joos)
•  America! America! (Robert Vervoort)
•  De lokroep van een New Frontier: emigratie naar Canada (Marc Journée)
•  Brabasoh aan de Schelde: de Antwerpse Joodse gemeenschap, einde 19de eeuw en 20ste eeuw (Lieven Saerens)
•  De oorzaken van internationale migratiebewegingen: van alle tijden? (Johan Wets)
•  Alle Antwerpenaren (Antwerpen Averechts)
•  Marokkanen in Antwerpen: van gastarbeiders tot burgers (Mohamed Ikoubaan)
•  'Denken aan een ander': rechten van mensen in een tid van globalisering, armoed, migratie, asiel en uitwijzing (Ronald Commers en Wim Van Canneyt) •  Informatie over de auteurs

België en Nederland, landen van eeuwenoude en hedendaagse volksverhuizingen

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Het Salon is Vol? (Jules Fernon)
•  De nieuwe volksverhuizingen? Migraties in de wereld (Freddy de Pauw, Els de Temmerman e.a.)
•  Het hemels vaderland. Hollanders in Siberië (Bart Rijs)
•  Vluchten voor de Groote Oorlog. Belgen in Nederland 1914-1918 (redactie J.B.C. Kruishoop en M. Bossenbroek)
•  Vluchten voor de oorlog. Belgische vluchtelingen 1914-1918 (Michaël Amara, Piet Chielens e.a.)
•  Oostboeren, Zee-Germanen en Turfstekers (David Barnouw)
•  Gouden Handel. De eerste Nederlanders overzee en wat zij daar haalden (Wim Wennekes)
•  1585. De Val van Antwerpen en de uittocht van Vlamingen en Brabanders (Gustaaf Asaert)
•  In de Kaukasus. Dagboek van August Muls, een Antwerps mijnexploitant 1917-1918 (red. Johan Braet en Eddy Stols)
•  Montagne Russe. Belevenissen van Belgen in Rusland (red. Eddy Stols en Emmanuel Waegemans)
•  Belgische emigranten (Anne Morelli)
•  Een kortstondige kolonie. Santo-Tomas de Guatemala (1843-1854) (Stefan van den Bossche)
•  Landverhuizers. Antwerpen als kruispunt van komen en gaan (Lieven Saerens, Robert Vervoort e.a.)
•  In de Rue des Flamands. Het schamele epos van Vlaamse emigranten in Wallonië (Guido Fonteyn)
•  Nationalisme in België. Identiteiten in beweging 1780-2000 (Kas Deprez en Louis Vos)
•  De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië (Anne Morelli)
•  Geschiedenis van het eigen volk - De vreemdeling in België van de prehistorie tot nu (Anne Morelli)
•  Ongewenste gasten - Joodse vluchtelingen en migranten in de dertiger jaren (Frank Caestecker)
•  Vluchtelingenbeleid in de naoorlogse periode (Frank Caestecker)
•  Waarom die Italianen (Fred Vanhinsberg)
•  Wij gaan naar Amerika. Vlaamse landverhuizers naar de nieuwe wereld 1850-1930 (Dirk Musschoot)
•  Potemkinse dorpen. Belgen in Rusland (red. Emmanuel Waegemans)
•  Onze Kongo (Hilde Eynikel)
•  Leopold II & Kongo - Het evenaarsdistrict en het kroondomein 1885-1908 (Daniel Vangroenweghe)
•  Van Algebra tot Pyama. Arabieren in de Vlaamse Cultuur (red. Gunther Dauwen)