Verzet.org - 14 • 18 De Eerste Wereldoorlog. Deel 69: November-Revolutie (Dr. R.L. Schuursma)

De November Revolutie: Stormvogels uit Kiel; Omwentelling in Berlijn; De man die de republiek uitriep; De keizer vlucht; Vorsten afgedankt.

Duitsland had de oorlog verloren, dat werd in de laatste weken van oktober 1918 met de dag duidelijker. De onrust in het land nam toe. Steeds luider klonken de stemmen die zo snel mogelijk een einde aan de hopeloze strijd wilden maken. De leiding van de Hochseeflotte dacht er anders over en vatte het plan op nog éénmaal massaal uit te varen en een laatste krachtmeting met de Britten aan te gaan, waarbij men dan -daarover maakte men zich weinig illusies - naar oud-germaanse traditie glorierijk en eervol strijdend ten onder zou gaan.

Op de vloot ontstond heftig verzet tegen dit voornemen: er brak een opstand uit, die zich in de eerste dagen van november vanuit de vlootbasis in Kiel snel uitbreidde. Arbeiders- en soldatenraden werden gevormd, die het aftreden van de keizer, vrijlating van politieke gevangenen en democratische grondrechten eisten. Ondanks pogingen van de regering de opstand de wind uit de zeilen te nemen hadden op 7 november de revolutionairen al in tientallen steden de macht gegrepen.

In het politieke spectrum van het land, Berlijn, waren de revolutionaire krachten onvoldoende actief en vastberaden om de macht in handen te krijgen. De sociaal-democraten, deelnemers aan de regering, voorstanders van de socialistische maatschappij op parlementair-democratische grondslag en tegenstanders van een gewelddadige omwenteling naar Russisch voorbeeld, slaagden erin, onder aanvoering van Philipp Scheidemann en Friedrich Ebert, de regering en de rechtse partijen onder sterke druk te zetten en de revolutionaire krachten enkele dagen in toom te houden.

Op 9 november waren de ontwikkelingen niet meer te stuiten. Vele duizenden demonstranten trokken op naar de Berlijnse binnenstad. Rijkskanselier Max von Baden maakte - om de opstand alsnog te bezweren - bekend dat Wilhelm II was afgetreden, en droeg zijn functie over aan Ebert; deze en Scheidemann slaagden erin in tospraken en proclamaties de indruk te wekken dat aan de eisen van de revolutionairen was voldaan. Dezelfde dag nog werd een voorlopige regering gevormd van SD en USPD. Slechts de Spartakisten onder aanvoering van Karl Liebknecht trachtten nog - tvergeefs - de revolutie door te zetten. De afgevaardigden van de Berlijnse arbeiders en soldaten schaarden zich op 10 noveber in grote meerderheid geestdriftig achter de regering.

Op dezelfde dag overschreed Wilhelm II (afb. hiernaast) de Nederlandse grens, nadat hij in de namiddag van de negende november - overigens ruim na de bekendmaking van Max von Baden - afstand van de troon had gedaan. Ook aan de regimes van de vorsten van de deelstaten van het Duitse rijk kwam een plotseling einde: de monarchen namen de wijk naar veiliger oorden. De republiek was een feit. In hoeverre evenwel had de revolutie gezegevierd?

Afbeelding rechts: Berlijn, januari 1919, opstand van de Spartakisten

Duitse geschiedenis

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:

•  De Man die het Derde Rijk uitvond (Stan Lauryssens)
•  De Duitse Revolutie. 1918-19: de nasleep van de Eerste Wereldoorlog (Sebastian Haffner)
•  14 • 18 De Eerste Wereldoorlog. Deel 69: November-Revolutie (Dr. R. L. Schuursma e.a.)
•  In rok tussen de bruinhemden - Herinneringen van een Duits diplomaat (Wolfgang zu Putlitz)
•  Duitse geopolitiek 1919-1945 (Dr. Geert Bakker)
•  Weimar, een weggemaaide cultuur (John Willett)
•  Deutschland, Deutschland über alles. Een satire met fotomontages van John Hartfield (Kurt Tucholsky)
•  Weimar 1933. Demokratie tussen fascisme en communisme (Dr. J. Van Santen)
•  Kroniek van de Weimar Republiek - Voorspel tot Hitler-Duitsland (Alex de Jonge)
•  Hitler: een onstuitbare opgang? - Opstellen over het fascisme (Kurt Gossweiler)
•  Hitler was geen toeval. Een bijdrage tot de sociologie van de nazi-barbarij (Josef Hindels)
•  De Rijksdag brandt (Dr. Edouard Calic)
•  De brand in het Rijksdaggebouw (R. John Pritchard)
•  Duitsland en zijn joden van 1743 tot 1933 (Amos Elon)
•  De laatste reis. De vernietiging van de Joden in nazi-Duitsland (Martin Gilbert)
•  De oorzaken en achtergronden van de Tweede Wereldoorlog (Ruth Henig)
•  Hitler's gevangenissen - De rechtsorde in Nazi-Duitsland (Nikolaus Wachsmann)
•  Potsdam - De verloren vrede (Charles Mee)
•  Slachtoffers van Jalta (Nicolay Tolstoy)
•  De Berlijnse blokkade (John Man)
•  Gedeeld verleden. Duitsland sinds 1945 (Patrick Dassen, Barend Verheijen, Friso Wielenga (red.)
•  Het Loon van de Schuld (Ian Buruma)
•  Moderne geschiedenis van Duitsland 1800 - heden (Frits Boterman)
•  Duitsland en de democratie 1871-1990 (red. Jürgen C. Hess en Friso Wielenga)
•  De Duitse Phoenix. Geschiedenis van Duitsland in de twintigste eeuw (Frits Boterman en Willem Melching)
•  Het onvermijdelijke Duitsland - Kanttekeningen bij een nieuw Europees krachtenveld (Johan van Minnen)
•  Duitsers ongewenst. Een natie in de spiegel van generaties critici en bewonderaars (Hermann Eich)
•  Duitsland vijftig jaar later - Extreem-rechts geweld in de Bondsrepubliek (Rik Tyrions)
•  Politiek geweld in Duitsland (Jacco Pekelder en Frits Boterman (red.)
•  Meedogenloos - Getuigenissen van een voormalig neonazi (Ingo Hasselbach)
•  De neonazi's in de Bondsrepubliek en hoe men hen bestrijdt (Pomorin en Junge)
•  Neonazi's - Onderzoek naar een verschrikking (Michael Schmidt)
•  Extreem-rechts in naoorlogs Europa (Patrick Stouthuysen)