Tot de best bewaarde geheimen van het naoorlogse Rusland behoort de kunstbuit die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door de 'trofeeënbrigades' verwijderd werden uit de Duitse geheime bergplaatsen: schilderijen, beelden, munten, glaswerk, juwelen en andere museumstukken van onschatbare waarde.

 

Dit bijzondere, soms tragikomische verhaal begint in 1943 met de plannen van de Sovjets om kunstwerken uit Duitsland te halen bij wijze van compensatie voor het verschrikkelijke spoor van vernieling die door de nazi's in de Sovjetunie werd aangericht. Uiteindelijk werd het neusje van de zalm uit de prachtige Duitse musea vergaard: werken van onder anderen Rembrandt, Dürer, El Greco en Botticelli, alsmede het door Schliemann opgegraven goud van Troje.

De oorlogsbuit uit de gevallen steden in het oostelijk deel van het Derde Rijk werd naar Sovjetmusea vervoerd en verzeilde in penibele situaties: sommige stukken raakten tijdens het vervoer beschadigd, andere overleven tot op de dag van vandaag in Russische musea en weer andere werden in de jaren vijftig door Chroestjow aan de DDR teruggegeven. Niet weinige stukken zijn eenvoudigweg verdwenen.

De Russische kunsthistorici Konstantin Akinsja en Grigori Kozlov, medewerkers van het prestigieuze ARTnews, volgden het spoor van de gestolen schatten. Hun verhaal is een treffend bewijs dat de werkelijkheid de meest bizarre fantasieën altijd weer weet te overtreffen.

Voor deze Nederlandse uitgave voegden de auteurs een hoofdstuk toe over de lotgevallen van de Köenigscollectie, die tijdens de oorlog door de bezetter uit het bezit van het Museum Boymans naar Duitsland werd over gebracht, waar zij vervolgens door de Sovjets werd buitgemaakt. De eigendomsrechten van deze collectie, die in het najaar van 1995 in Moskou werd tentoongesteld, zijn nog steeds onderwerp van diplomatiek getouwtrek tussen Rusland en Nederland.

Opmerking van Verzet.org: bijna tien jaar na het verschijnen van dit boek gaf Rusland een aantal werken terug. Op 8 juli 2004 gaf de Oekraiense regering 139 tekeningen en drie prenten uit de Koenigs-collectie, die sinds de Tweede Wereldoorlog vermist waren en waarvan pas enkele jaren geleden bekend werd dat zij in Kiev waren opgeslagen, terug aan Nederland. Met de vondst van de 139 tekeningen in Kiev komt het aantal gelokaliseerde vermiste tekeningen uit de Koenigscollectie op 486. Van de in totaal 528 vermiste tekeningen zijn er tot nu toe 38 naar Nederland teruggekeerd. Over de teruggaaf van 307 tekeningen die in 1993 in Moskou bleken te zijn, voeren Nederland en de Russische Federatie nog overleg.

---

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Instructies van Hermann Göring omtrent de roof van kunstgoederen

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
•  Nazi goud. De sinistere bankgeheimen van Zwitserland (Tom Bower)
•  Hitlers bankiers (Jean Ziegler)
•  De miljoenen van Hitler (Wulf Schwarzwäller)
•  Wie financierde Hitler? (James & Suzanne Pool)
•  Roof. De ontvreemding van Joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog (Gerard Aalders)
•  Berooid. De beroofde Joden en het Nederlandse restitutiebeleid sinds 1945 (Gerard Aalders)
•  Operatie Kunstroof (Konstantin Akinsja en Grigori Kozlov)
•  De plundering van Europa (Charles de Jaeger)
•  Nood breekt wet. Economische collaboratie of accomodatie (Mark Van den Wijngaert)
•  IBM en de Holocaust. Het strategische verbond tussen nazi-Duitsland en de machtigste onderneming van Amerika (Edwin Black)
•  Operatie Safehaven. Kruistocht tegen een Vierde Rijk (Gerard Aalders)
•  Opmars naar het Vierde Rijk (Stan Lauryssens)
•  Zaken Doen Tot Elke Prijs (Gerard Aalders en Cees Wiebes)
•  Burgers boven elke verdenking? Vervolging van economische collaboratie in België (Dirk Luyten)
•  Industriële «collaboratie» in België (Patrick Nefors)
•  Meesters van het Diamant. De Belgische diamantsector tijdens het nazibewind (Erik Laureys)
•  Ideologie en praktijk van het corporatisme tijdens de Tweede Wereldoorlog (Dirk Luyten)
•  Geld maken in oorlogstijd - Economische collaboratie 1940-1945 (John Gillingham)
•  De Nazi Economie. Economie en buitenlandse handel in Nationaal-Socialistisch Duitsland (Van Capelle)