Afbeelding rechts: Aleksandra Kollontaj (1872-1952), alias de 'rode maagd'. Kollontaj was de enige vrouw op de historische bijeenkomst van het eerste Centraal Comité op 23 oktober 1917 waar tot de directe staatsgreep zal beslist worden en die naar de Russische Revolutie leidde.

Kollontaj hield in de roerige begintijd van de Russische Revolutie, in 1921, aan de Sverdlov-universiteit in Moskou veertien lezingen met het doel vrouwen die actief waren in de vrouwenorganisaties, een thoeretische ondergrond te verschaffen bij hun pogingen vrouwen te betrekken bij het maatschappelijk leven. In de eerste lezingen beschrijft zij de verschillende ontwikkelingsstadia van de maatschappij - de oertijd, de Griekse Oudheid, het feodale en het industriële tijdperk.

Als een rode draad door haar betoog loopt de stelling dat de positie van de vrouw onlosmakelijk verbonden is met de plaats die zij in het productieproces in een bepaalde maatschappij inneemt. In de latere lezingen schetst zij een boeiend beeld van de Russische maatschappij in de eerste jaren na de Revolutie. Zij houdt een pleidooi voor het betrekken van vrouwen bij het economisch en maatschappelijk leven.

De maatschappij op haar beurt moet zodanige voorzieningen treffen dat vrouwen maatschappelijke taken en moederschap kunnen combineren of kunnen kiezen voor het niet-hebben van kinderen (abortus). De vrouw zal zich dan niet meer aan een man hoeven te binden om materieel verzorgd te zijn, het gezin zal afsterven en liefderelaties zullen van materiële bijbedoelingen bevrijd zijn.

Als volkscommisaris in het eerste kabinet van Lenin kon Kollontaj een reeks nieuwe wetten doorvoeren, die direct aansloot op haar ideeën over de bevrijding van de vrouw. Haar controversiële opvattingen waren in deze beginjaren van ed sovjetmaatschapij aanleiding tot felle discussies in de pers, in de communistische partij en daarbuiten. In onze tijd blijken haar ideeën nog opvallend actueel te zijn. Haar werk vormt een welkome bijdrage aan de discussie over dit onderwerp binnen en buiten de vrouwenbeweging. Met deze uitgave verschijnen de lezingen voor het eerst in een vertaling direct uit het Russisch.

Rosa.doc over Kollontaj:

Alexandra Kollontaj heeft mee een beweging mee helpen dragen en werd vervolgens afgerekend op haar vrouw zijn. Alexandra Kollontaj is een overtuigde communiste van het eerste uur. De leefsituatie van vrouwen ligt haar zeer na aan het hart. In de eerste sovjetregering van Lenin is ze Volkscommissaris van Sociale Zaken en neemt ze verschillende vooruitstrevende maatregelen, zoals bevallingsrust, de oprichting van kinderdagverblijven en wasserijen. Het wordt haar door sommigen kwalijk genomen dat ze Stalins terreur overleefde, al blijkt uit haar brieven dat ze geregeld vreest voor haar leven. In 1922 had zij immers een openlijke daad van politieke oppositie gesteld door Lenin aan te vallen in verband met zijn centralistische politiek.

Onder Stalin worden heel wat van Kollontajs vrouwvriendelijke maatregelen weer afgebouwd. Ze wordt ook keihard aangevallen op haar denkbeelden. Mannelijke partijfunctionarissen bespotten haar hoop op een beter leven voor vrouwen als “sentimentele, katholieke flauwekul”. Hoewel Stalin haar laat leven, wordt ze figuurlijk afgemaakt binnen de partijtop. De laatste dertig jaar van haar leven houdt Kollontaj haar politieke opvattingen voor zich. In de jaren zeventig wordt Allexandra Kollontaj (her-)ontdekt door westerse feministes. Die bewonderen haar inspanningen om vrouwen te bevrijden uit hun ondergeschikte positie en hun dagelijkse leven te verbeteren. Ze zien in haar ook een voorvechtster van de vrije liefde en het leven in communes.

---

Over Russische Tsaren, Stalin en de Bolsjevisten

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Stalin en de Joden. Deel 4: De joden krijgen een staat: Birobidjan
•  Kozakkenleider Bogdan Chmielnicki en de judeocide van Nemirov

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Rusland in opstand - 1905, de eerste barst in de Tsarentroon (David Floyd)
•  Wanneer wordt het dag, kameraad? Geschiedenis van de oktoberrevolutie (Jean-Paul Ollivier)
•  De Russische Revolutie (G. Schomaekers)
•  De Russische Revolutie (Robert Goldston)
•  Een vergeten oorlog - Polen - Rusland 1920 (Martin Ros)
•  Vladimir Lenin (Hermann Weber)
•  Veertien lezingen aan de Sverdlov-universiteit (Alexandra Kollontaj)
•  De geschiedenis van de Sovjet-Unie (Z.R. Dittrich en A.P. van Goudoever)
•  Stalin, heerser van het Kremlin (Jan Bauwens met medewerking van Piet Terlouw en H.C. Ebeling)
•  De autobiografie van Stalin (Richard Lourie)
•  Stalin (Rose Tremain)
•  De gelaarsde God - Stalin en de aura van de macht (Piet de Moor)
•  Een andere kijk op Stalin (Ludo Martens)
•  Jozef Stalin (Maximilien Rubel)
•  Hitler en Stalin, parallelle levens (Alan Bullock)
•  Het getto van Odessa. De vernietiging van de joodse gemeenschap in de Oekraïne (Starodinski)
•  Stalin, de Russen en hun oorlog 1941-1945 (Marius Broekmeyer)
•  Operatie Barbarossa. De oorlog van Hitler en Stalin (Laurence Rees)
•  Operatie Barbarossa. De Duitse inval in Rusland (John Keegan)
•  Ruslands oorlog (Richard Overy)
•  Rusland in oorlog 1941 - 1945 (Alexander Werth)
•  Ivans Oorlog. Leven en dood in het Rode Leger, 1939-1945 (Catherine Merridale)
•  Zjoekov, maarschalk van de Sovjetunie (Otto Preston Chaney Jr.)
•  Het beleg van Leningrad (Alan Wykes)
•  Stalingrad (Geoffrey Jukes)
•  Stalingrad ¤ Moskou ¤ Berlijn (trilogie) (Theodor Plievier)
•  De grote overwinning (Wasili Rjabov)
•  Welkom in Siberië. Van spooktrein tot repressie (Walter Roland)
•  De Vredesbeweging in de USSR (Oleg Charchardin)
•  Dialoog over de Sovjet democratie (Michail Taratoeta)
•  Zes weken in het land van de Sovjets (Albert Minnebo)
•  De werkelijkheid in Sowjet-Rusland (Aurel von Jüchen)
•  De Goelag Archipel (Aleksandr Solzjenitsyn)
•  Goelag. Een geschiedenis (Anne Applebaum)
•  Overleven na de Goelag. Het lot van Stalins slachtoffers na hun kamptijd (Nanci Adler)
•  Ik verkoos de vrijheid (Victor Kravchenko)
•  De laatste dagen - Van de dood van Stalin tot de dood van Beria (Anton Kolendic)
•  Rusland onder Kroetsjew (Edward Crankshaw)
•  Waarom valt Icarus? - Het communistisch netwerk (Jan Debrouwere)
•  Refuseniks - Het drama van de Joodse emigratie uit de Sovjet-Unie (Piet Buwalda)
•  Tussen rode ster en Davidster - Waarom communisme en zionisme aartsvijanden werden (Kris Borms)
•  De Russen. Dagelijks leven in de Sovjet-Unie (Hedrick Smith)
•  Vladimir de verschrikkelijke. Zjirinovski en de opmars van extreemrechts in Rusland (Peter Conradi)