Het lot van de ‘troostmeisjes’ in de Tweede Wereldoorlog was bitter en wreed. Zo’n 200.000 voornamelijk Koreaanse, Indonesische, Nederlandse en Chinese vrouwen werden systematisch als seksslavin door Japanse militairen gebruikt. In Troostmeisjes schetst Brigitte Ars hun ervaringen. Zij maakt daarbij volop gebruik van persoonlijke getuigenissen van de slachtoffers, hun verkrachters en diverse getuigen en schetst zo een beklemmend beeld.

Een apart hoofdstuk van Troostmeisjes is gewijd aan Nederlands-Indië, waar het systeem op grote schaal werd toegepast. Nederlandse, Indonesische en Chinese vrouwen werden en de dupe van. De traumatische belevenissen van de troostmeisjes zijn lang omhuld geweest door een diep zwijgen. Voor velen was er een grote zelfoverwinning nodig om dit te doorbreken.

Brigitte Ars (º1964) werkte als journaliste van 1998 tot 2004 in Maleisië. Ze studeerde culturerele antropologie / socialogie van niet-westerse samenlevingen. Zij schreef onder meer 'De sprong van de Maleise tijger' (2004) en 'Hoe wikkel je een sari om' (2007). Website van Brigitte Ars: HIER klikken

Zie ook:
Japan blijft gedwongen prostitutie 'troostmeisjes' ontkennen (19 maart 2007)
Troostmeisjes strijden voor Japanse erkenning (28 februari 2007)

---

Over de uitspraak van het Tokio-tribunaal van 4 december 2001:

Troostmeisjes klagen Japan aan / De ongestrafte misdaden van Japan door Maja Haanskorf
[bron: Tambuli.nl / Filippijnenmagazine]

Dertien jaar lang, van 1932 tot 1945, heeft het keizerlijke Japanse leger een goed geolied systeem van seksuele slavernij gekend in de door haar bezette gebieden in Azië. In comfort stations zijn tussen de 200.000 en 500.000 vrouwen, met de eufemistische benaming troostmeisjes, stelselmatig seksueel misbruikt. Deze misdaden tegen de menselijkheid zijn in geen enkel oorlogstribunaal aan de orde geweest, laat staan veroordeeld. Pas met de uitspraak van het Tokio-tribunaal afgelopen 4 december in Den Haag kregen de troostmeisjes erkenning.

"Ik kreeg een Japanse naam en ik werd gedwongen tot seks. Iedere dag, met tien, twintig Japanse soldaten. Ik werd zwanger en kreeg een kind." "Ik ben drie jaar lang dagelijks verkracht, talloze malen. Ik kreeg een abortus toen ik nog maar veertien jaar was." "Ik schoor mijn hoofd kaal, zodat ik er lelijk uitzag. Maar de soldaten verkrachtten mij iedere nacht." Pagina's vol met getuigenissen van vrouwen die onder de Japanse bezetting werden gedwongen tot een verblijf in comfort stations, waar zij Japanse soldaten seksueel van dienst moesten zijn. De zogenaamde troostmeisjes zijn afkomstig uit negen landen in Zuidoost-Azië, waaronder de Filipijnen. Het Tokio-tribunaal, dat op 4 december 2001 in Den Haag uitspraak deed over de seksuele oorlogsmisdaden, droeg bewijzen aan voor de verantwoordelijkheid van de Japanse staat. Het tribunaal sprak over een ongehoord logistiek systeem van 'door de Japanse staat gesanctioneerde verkrachting en slavernij'. Het was geen willekeurige verkrachting, maar een uitermate efficiënt georganiseerd netwerk van seksuele slavernij. De comfort stations waren een intrinsiek deel van de militaire operaties, waarbij op iedere honderd soldaten minstens één troostmeisje hoorde te zijn. Het tribunaal concludeerde dan ook dat de politieke en militaire leiding van Japan verantwoordelijk was voor de opzet en instandhouding van dit systeem. Deze uitspraak zal niet tot vervolging van de verantwoordelijken leiden, omdat het tribunaal daarvoor de juridische macht mist. Het is een volkstribunaal, opgericht om erkenning te krijgen voor het onrecht dat de troostmeisjes is aangedaan. Pas nu, op het Tokio-tribunaal, vinden de slachtoffers gehoor. "Het is erg laat, na vijftig jaar. Toch hopen we op excuses, op gerechtigheid. Het gaat niet alleen om ons, maar om alle vrouwen, zodat zoiets nooit meer zal gebeuren," zeggen de getuigen. Het zijn oude vrouwen nu, lola's, grootmoeders zoals ze worden genoemd. De herinnering aan die jaren heeft hen nooit losgelaten. De fysieke en mentale gevolgen zijn groot. Veel vrouwen hebben nooit iets durven vertellen, zelfs niet aan hun echt¬genoot en kinderen. Schaamtegevoelens overheersten. Destijds waren zij nog bijna kinderen, maagden. Sommigen hadden zelfs nog nooit gemenstrueerd. Het waren meestal meisjes van het platteland uit eenvoudige boerengemeenschappen. Ze waren bang als prostituee beschouwd te worden. Zoals een troostmeisje uit Taiwan zegt: "Ik heb mijn leven verloren. Ik werd als een slechte vrouw behandeld." Officieel bestonden de comfort stations niet. Nu nog beweert Japan dat meisjes zich vrijwillig aanboden.

Tien jaar geleden

De verhalen van de troostmeisjes kwamen pas begin jaren negentig voor het eerst naar buiten. In Cambodja hoorde een oude vrouw op de radio dat Japanse militairen naar haar land zouden komen, als onderdeel van een VN-vredesmissie. Ze dacht dat Japan weer een oorlog begon en belde daarop naar het radiostation. Het verhaal van deze vrouw, Na Han Dok Song, leidde ertoe dat meer vrouwen hun ervaringen naar buiten durfden brengen. Op de Filipijnen was lola Rosa Henson de eerste die op 11 september 1992 haar verhaal voor de radio deed. Er volgde meer getuigenissen. De Filipijnse vrouwenrechtenactiviste Indai Sajor speelde een grote rol bij het verzamelen ervan. Ze deed een oproep op de radio, waarna zich ruim honderd vrouwen meldden. In 1998 was zij een van de oprichtsters van het internationale comité ter voorbereiding van het Tokio-tribunaal. Vele mensenrechtenorganisaties en vrouwenorganisaties wereldwijd hebben sindsdien hun steun gegeven aan het tribunaal. Eleanor Couda, aanklager voor de Filipijnen, vertelt: "We hebben bijna negen jaar onderzoek verricht. Er kwam ontzettend veel bewijsmateriaal naar boven. De verhalen van de lola's zijn schrijnend. Hier, bij het tribunaal, is het erg emotioneel voor hen. Maar tegelijkertijd is het prachtig dat ze eindelijk erkenning krijgen." De Filipijnse lola Virginia Manalastas herinnert zich hoe een vriendin haar vertelde over lola Rosa, die op tv was. Ze moedigde haar aan contact op te nemen met Indai Sajor, want die zocht naar meer getuigen. "Dat heb ik toen gedaan. Ik belde naar het tv-station, om te vragen waar ik Indai kon bereiken. Ik had nooit eerder iets verteld. Ik schaamde me zo vreselijk." En dat doet ze nu eigenlijk nog, als ze haar verhaal voor de zoveelste maal vertelt. Hoewel ze ook dapper zegt: "De mensen moeten weten wat er gebeurd is."

Georganiseerde slavernij

De Japanse aanval op Nanking in China in 1932 ging gepaard met massale verkrachting van de vrouwelijke inwoners. De Japanse militaire leiding besloot hierna tot de instelling van comfort stations om dergelijk gedrag bij de Japanse soldaten te voorkomen en vooral om hen te vrijwaren van geslachtsziekten. Juist in oorlogstijd hadden de soldaten vrouwen nodig om de spanningen en frustraties af te reageren. Ze hoorden volgens Japan bij de voorzieningen van een militaire basis, net als een ziekenboeg en etensvoorraden. Overal waar Japanse soldaten waren, waren troostmeisjes, tot aan de frontlinies toe. Op alle mogelijke manieren werden meisjes geronseld. Ze werden gelokt onder het voorwendsel van een baantje in een fabriek, ze werden ontvoerd, gevangen genomen bij invasies en zelfs speciaal geworven door burgers in opdracht van militairen. Eenmaal in een comfort house, werden ze behandeld als slaven. Te allen tijde stonden ze ter beschikking voor seksuele diensten, ze werden verkracht en gemarteld, en ook gedood. Ze waren ondervoed, kregen geen medische verzorging en moesten in veel gevallen een gedwongen sterilisatie of abortus ondergaan. De militairen hadden een voorkeur voor jonge meisjes, maagden, die nog geen last konden hebben van seksueel overdraagbare aandoeningen. Vaak moesten de meisjes meeverhuizen met de troepen, waardoor ze in andere landen terechtkwamen. Het is uitgesloten dat de regering en legerleiding niet van dit systeem hebben geweten. Het is door hen gesanctioneerd en opgezet. De comfort stations werden bewaakt door militairen en waren omgeven door stroomdraad, zodat ontsnapping uitgesloten was. Wie dat toch probeerde, moest dat met martelingen of zelfs de dood bekopen. Op de Filipijnen werden de comfort stations gerund door Japanse burgers, die hun orders kregen van de legerleiding. Tegen het einde van de oorlog zijn veel troostmeisjes gedood, anderen werden achtergelaten op de plek waar zij zich bevonden.Veel vrouwen die als troostmeisjes werden geronseld, hebben het stelselmatige misbruik niet overleefd.

Stilte doorbroken

Het is de verdienste van het Tokio-tribunaal dat nu voor het eerst het systeem van seksuele slavernij is bewezen en dat de verantwoordelijken zijn aangeklaagd. De eerste bijeenkomst van het tribunaal (voluit het Women's International War Crimes Tribunal on Japan's Military Sexual Slavery), was in december 2000 in Tokio. Slachtoffers werden gehoord, getuige-deskundigen kwamen aan het woord en de aanklagers uit de verschillende landen legden hun aanklachten voor. Zelfs enkele Japanse militairen legden schuldbekentenissen af. Op 4 december 2001 deed het tribunaal in Den Haag de definitieve uitspraak. Zowel keizer Hirohito als hooggeplaatste militairen werden schuldig bevonden aan verkrachting en seksuele slavernij. De Japanse staat is volgens het tribunaal verantwoordelijk voor het feit dat de daders niet zijn vervolgd en dat genoegdoening aan de slachtoffers achterwege is gebleven. Het tribunaal benadrukte het onacceptabel te vinden dat geen enkele staat tot nu toe deze misdaden heeft aangeklaagd. Japan heeft voor haar oorlogsmisdaden terechtgestaan op het Internationale Militaire Tribunaal voor het Verre Oosten, vergelijkbaar met het Neurenberg Tribunaal in Europa. Tijdens dit tribunaal, dat zitting hield van april 1946 tot november 1948, zijn de misdaden begaan tegen de troostmeisjes, niet aan de orde geweest. Ondanks dat er toen al overweldigend veel bewijsmateriaal bestond voor het bestaan van de comfort houses, hebben de geallieerden verzuimd dit systeem tijdens het tribunaal aan de orde te stellen. Deze onbegrijpelijke en onvergeeflijke omissie is sindsdien door Japan als argument gebruikt om niet te hoeven voldoen aan het verzoek om genoegdoening en erkenning. Volgens Japan heeft het land, met het Militaire Tribunaal voor het Verre Oosten, terechtgestaan voor de misdaden die zij heeft begaan, en daarmee is de kous af. "Het grote belang van dit tribunaal", zegt Eleanor Couda, "is dat het laat zien dat dit argument niet voldoet. Japan heeft zich altijd verscholen achter juridische argumenten en die zijn met het onderzoek en de uitspraak van het tribunaal van tafel geveegd. Het tribunaal is een machtig wapen en het net sluit zich om Japan." De voorzitter van het tribunaal, rechter Gabrielle Kirk McDonald, stelt: "Dit tribunaal doet het werk dat destijds niet gedaan is. Het handelt niet uit naam van een staat of een intergouvernementele organisatie, maar uit naam van de slachtoffers. We kunnen niet tolereren dat hun stem tot zwijgen wordt gebracht en dat misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden onuitgesproken blijven. De kracht van dit tribunaal ligt, zoals bij veel initiatieven op het gebied van mensenrechten, in haar capaciteit de bewijzen te onderzoeken en een historisch verslag te presenteren. Onze hoop is dat de Japanse regering zal beseffen dat haar grootste misdaad ligt in het afwijzen van verantwoordelijkheid voor de door haar begane misdaden." Het tribunaal heeft een voorbeeldfunctie voor vrouwen overal ter wereld die het slachtoffer zijn geworden van seksuele misdrijven in tijden van oorlog. Te vaak immers worden dit soort misdaden terzijde geschoven. Zoals de rechters stelden in hun slotverklaring: "Ondergeschiktheid van vrouwen is nog teveel de norm. We zullen hiertegen in opstand moeten komen, wil de wereld kunnen overleven." Het tribunaal is daarmee geen eindpunt, maar een beginpunt in de strijd tegen straffeloosheid. Ook al voelde het voor de troostmeisjes aan als een overwinning na een lange strijd. "We won" en "Justice is done", riepen zij aan het eind van het tribunaal met een kopie van de rechtelijke uitspraak tegen de borst gedrukt.

---

De Tweede Wereldoorlog in de Stille Oceaan

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):

•  Pearl Harbor. De dag der schande (Kolonel A.J. Barker)
•  De oorlog in de Zuid-Pacific (H.A. Jacobsen en H. Dollinger)
•  Jamasjita (Kolonel A.J. Barker)
•  Okinawa (Benis M. Frank)
•  De Val van Singapore (Arthur Swinson)
•  Nieuw-Guinea: het keren van het tij (John Vader)
•  Merrills knokploeg (Alan Baker)
•  Kamikaze. Japanse zelfmoordcommando's (Kolonel A.J. Barker)
•  Verschrikkingen in het Verre Oosten (Laurence Rees)
•  Birma-spoorweg (Clifford Kinvig)
•  Dansen op de Kwai. Het leven na de Birma-spoorweg (Tony van der Meulen)
•  De Japanse burgerkampen (Dr. D. van Velden)
•  Nachtmerrie op Java. Het leven in de vrouwenkampen tijdens de Japanse bezetting, 1942-1945 (Daphne Jackson)
•  Buigen in Jappenkampen (Lydia Chagoll)
•  Troostmeisjes. Verkrachting in naam van de Keizer (Brigitte Ars)
•  De Gesel van de Rijzende Zon (Lord Russell)
•  MacArthur, held van de Filipijnen (Sydney L. Mayer)
•  De vernietiging van Hiroshima (Gordon Thomas en Max Morgan Witts)
•  Hirohito: de keizer die moest blijven (Edward Behr)
•  Hirohito, keizer van Japan. Een vergeten oorlogsmisdadiger? (Lydia Chagoll)