Verzet.org - Afscheid van de havenarbeider 1944-1966 (Karel Van Isacker s.j.)

'De Buideldrager' van beeldhouwer Constant Meunier (1831-1898)

Nog weggeborgen in de nevel van de toekomst, groeit een nieuwe, reusachtige haven. Ook de traditionele arbeidsvormen brokkelen af: vermoedelijk wordt de havenarbeider een gespecialiseerde mechanicus, in vaste dienst bij een bedrijf. Een studie over de sociale opgang van de havenarbeider sinds de Tweede Wereldoorlog is daarom een afscheid van de 'dokwerker' en van het oude welvertrouwde havenwerk. Het geweld van de revolutie die nu aan de gang is, stemt de Sinjoor weemoedig, omdat hij een stuk van zijn wereld ziet verdwijnen. Maar zij laat hem ook vol vertrouwen uitkijken naar de schoonheid van morgen.

Nieuw begin [blz. 10/11]:
De aankomst, te Antwerpen, van de eerste geallieerde tanks in de namiddag van 4 september 1944 verraste de Duitsers: zij lieten de haven intact. Even wonderlijk was zij aan de vernieling ontsnapt in mei 1940: toen het duidelijk werd dat het Duitse leger onweerstaanbaar optrok, kwamen geallieerde genietroepen naar Antwerpen om de sluisdeuren in de lucht te laten vliegen en de haven onbruikbaar te maken. Dankzij de energie van diegenen uit het stadsbestuur die niet de wijk naar veiliger oorden hadden genomen, gebeurde dit niet. Toch bleek de oorlogsschade aanzienlijker dan men aanvankelijk, na de bevrijding, had voorgesteld.

In 1948 maakte Oscar Leemans, de toenmalige directeur-generaal van het Havenbedrijf, de balans van de schade op: tijdens de bezetting hadden de Duitsers metalen afdaken afgebroken en een deel van de outillage weggehaald; en bij de de bevrijding werden de deuren van de Kruisschanssluis en de Royerssluis zwaar beschadigd en heel wat magazijnen vernield. Van de Noordzeehavens was Antwerpen echter de enige, die in het najaar van 1944, bijna onmiddellijk in gebruik kon worden genomen. Meteen stonden de Antwerpse havenarbeiders midden in de actualiteit: de rol die zij speelden in de laatste fase van de oorlog was beslissend. «Iedere arbeider in de haven, schreef later de Amerikaanse post-commander Doswell Gulatt, aan de leiders van de Belgische Transportarbeidersbond (BTB), nam letterlijk de plaats in van een geallieerd soldaat.»

Op 12 september 1944 arriveerde burgemeester Camille Huysmans met een bommenwerper uit Engeland. De recrutering van de havenaarbeiders was zijn eerste zorg: volgens een krantenbericht waren al op 13 september enkele arbeiders aan het werk in de haven. In de loop van dezelfde maand werden een duizendtal havenarbeiders aangeworven. Aanvankelijk verrichtten zij geen eigenlijke havenarbeid. Voordat de eerste schepen binnenliepen en het los- en laadwerk kon beginnen, viel er heel wat te doen: de Navy veegde de Schelde vrij van mijnen, hydrografen onderzochten de vaargeul, arbeiders ruimden de kaaien op, keken de sluisdeuren na en haalden het slib weg uit de dokken. Het was hard en gevaarlijk werk onder de vliegende bommen die vanaf 13 oktober 1944 bijna dagelijks op de stad en de haven neervielen...

Prof. Dr.hist. Karel van Isacker S.J. (Mechelen, 1913 - ) is een Vlaams Jezuïet, priester en historicus. Hij is de zoon van Philip Van Isacker en de broer van Frans Van Isacker. Karel Van Isacker volgde de humaniora bij de Jezuïeten in Aalst en trad in 1933 toe tot de orde. Naast filosofie en theologie studeerde hij vanaf 1941 geschiedenis aan de KULeuven, en in 1945 werd hij priester gewijd. Begin 1949 werd hij medewerker en kort daarna hoofdredacteur van het jezuïetenblad De Vlaamse Linie. Onder zijn invloed legde het blad niet langer de nadruk op strijdend katholicisme maar op openheid en op Vlaamsgezindheid, met onder meer aandacht voor het repressievraagstuk. Hij werd echter teruggefloten door de kerkelijke overheid en als hoofdredacteur vervangen.

Ondertussen was hij van 1950 tot 1965 docent aan de toenmalige Handelshogeschool St.-Ignatius, thans Hogeschool Antwerpen. In 1954 promoveerde hij te Leuven tot doctor in de Wijsbegeerte en Letteren, afdeling Moderne Geschiedenis, op het proefschrift "Werkelijk en Wettelijk land. De katholieke opinie tegenover de rechterzijde, 1863-1884". Vanaf 1965 tot 1980 was hij hoogleraar aan de universiteit Antwerpen.

Meer dan twintig jaar ijverde hij voor de herziening van het proces van de in 1945 gefusilleerde West-Vlaamse collaboratrice Irma Laplasse, die door haar verklikking aan de nazi's de dood van zeven verzetsleden op haar geweten heeft. In 1995 leidde dit tot een herziening van het proces. Een maat voor niets. Irma Laplasse werd andermaal schuldig bevonden wegens verklikking en in 1995 veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, dit tot grote frustratie van de erfgenamen van de collaboratie die zich om en om het Vlaams Belang ophouden (Voorpost, TAK, VNJ enz...), die tot op heden de schuld van Laplasse blijven ontkennen.

Het Socialistische Verzet

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Door arm Vlaanderen (Auguste De Winne)
•  Zou men armoe lijden? Een eeuw kroostrijke gezinnen in Vlaanderen (Vic De Donder)
•  Alles is omgekeerd. Hoe de werklieden vroeger leefden 1848 - 1918 (Pol De Witte)
•  De Antwerpse dokwerker 1830-1940 (Karel Van Isacker s.j.)
•  Afscheid van de havenarbeider 1944-1966 (Karel Van Isacker s.j.)
•  Wat zoudt gij zonder 't werkvolk zijn? Anderhalve eeuw arbeidersstrijd in België. Deel 1: 1830-1966 (div. auteurs)
•  Madame est servie. Leven in dienst van adel en burgerij (1900-1995) (Diane De Keyzer)
•  Pamflet over een verborgen verleden - Links en de Vlaamse Beweging(1780-1914) (Walter Debrock)
•  Herman Vos. Van Vlaams-nationalisme naar Socialisme (Bernard Van Causenbroeck)
•  De Antwerpse burgemeesters van 1831 tot 2000 (Lode Hancké)
•  Edward Anseele. Ter ere (div. auteurs)
•  Eeuwige dilemma's - Honderd jaar socialistische partij (Brepoels, Huyse, Schaevers)
•  Van Verzet tot Koude Oorlog 1940-1949: machtsstrijd om het ABVV (Rik Hemmerijckx)
•  Vereenigd zijn we alles, onvereenigd zijn we niets. 100 jaar socialistisch textielsyndicalisme 1898-1998 (Ludion/AMSAB)
•  Wording en strijd van het socialistisch vakverbond van Antwerpen (Geert Van Goethem)
•  Vaandels ruisen, vuisten groeten 1 & 2. Honderd jaar socialistische beweging in Sint-Niklaas (Geert van Goethem/AMSAB)
•  100 jaar 1 mei. De geschiedenis van een strijddag (Denise de Weerdt, Frank Vandenbroucke e.a.)
•  Honderd jaar Socialisme, een terugblik. 1885-1985 (AMSAB)
•  Geschiedenis van de Socialistische Partij. Sint-Truiden (Paul Butenaerts, Paul Goyens e.a.)
•  20 jaar syndicale kroniek (Vic Thijs)
•  De januari-revolte te Leuven (Pol Goossens e.a.)
•  De socialistische partij. Geschiedenis, mythen en feiten (Serge Deruette en Kris Merckx)
•  Stockholm 1917. Camille Huysmans in de schaduw van titanen (Wim Geldolf)
•  Camille Huysmans, Burgemeester van Antwerpen 1933-1940 (Rob Roemans en Hilda van Assche)
•  Camille Huysmans. Het enfant terrible. 1871-1968 (Jan Hunin)
•  Camille Huysmans en Lode Craeybeckx 1922-1968 (Wim Geldolf)
•  De moord op Lahaut - Het communisme als binnenlandse vijand (Rudi Van Doorslaer - Etienne Verhoeyen)
•  Zij droegen de rode vlag - De legendarische leiders van de socialistische strijd (Nic Bal)
•  Mijn wankele wereld. Vier jaar in het socialistisch verzet (Nic Bal)
•  De mens is wat hij doet. BRT-memoires (Nic Bal)
•  De Belgische radio-omroep tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het NIR-INR in het verzet, 1939-1944 (Greta Boon)
•  Van Bevrijding naar Vrijheid. De media tijdens en na de Tweede Wereldoorlog (red. W. Calewaert)
•  Jaarboek van de Vlaamse Televisie 1959-1960 (Jef Anthierens)