Afb. links: Nic Bal, als adjunct directeur-generaal van de Vlaamse Televisie

Het seizoen 1959-1960 was een belangrijk jaar voor de NIR, die een naamsverandering kreeg alsook door enkele overlijdens, een belangrijke bestuurswissel onderging. Sinds de Wereldtentoonstelling in Brussel «EXPO-58» had de Belgische staat het Amerikaans paviljoen voor deze Expo geërfd en stelde het ter beschikking van de NIR-INR. De Vlaamse Televisie maakte dankbaar gebruik van dit aanbod en zo ontstond het Amerikaans Theater, dat sinds oktober 1959 dienst doet voor opnamen met publiek. Het NIR viel vanaf 1959 niet meer onder de bevoegdheid van het ministerie van Verkeerswezen, maar onder dat van Cultuur. Het NIR verdwijnt als instituut en wordt door de wet van 18 mei 1960 vanaf 8 augustus opgevolgd door drie instituten: BRT, RTB en het Instituut van de Gemeenschappelijke Diensten.

Niet lang daarna werd besloten een nieuw Omroepcentrum te bouwen aan de Auguste Reyerslaan in Schaarbeek. Op 17 september 1959 kwam bij een auto-ongeval programma-directeur van de Vlaamse Televisie Bert Leysen (1920-1959) om het leven. Op 8 augustus 1960 werd hij in die functie opgevolgd door Paul Vandenbussche. Jan Boon (1898-1960), voormalig hoofdredacteur van "De Standaard", die in 1939 Theo De Ronde was opgevolgd als directeur-generaal van de Vlaamse uitzendingen van het NIR, overleed onverwacht op 31 december 1960. Een nieuwe verschuiving in de BRT-top diende zich aan. Jan Boon werd opgevolgd door Paul Vandenbussche die de nieuwe directeur-generaal van de Openbare Omroep werd. Nieuwe programma-directeur werd Bert Janssens. Adjunct directeur-generaal sinds 1955 was Nic Bal. Hij zal vanaf 1972 programmadirecteur worden, en in 1980 Paul Vandenbussche opvolgen als directeur-generaal.

Deze belangrijke machtswissel van 1959-1960 kreeg verregaande gevolgen. De komst van deze nieuwe centrale figuren leidde tot een aantal organisatorische veranderingen, nieuwe impulsen en klemtonen. Bovendien begon de televisie haar ongeorganiseerd karakter te verliezen. Samen met de groei van het aantal personeelsleden, werd de televisie langzaamaan op administratieve, syndicale en politieke basis een georganiseerd bedrijf. Nieuwe financiële en technische middelen bevorderden de verdere uitbouw van de omroep. Bron: VRT homepagina en Geschiedenis van de NIR-BRT (Saartje Vanslembrouck)

Deze uitgave maakt ook melding in haar rubriek 'Incidenten bij de Vlaamse Televisie' (blz.32/34) van een aanvaring met een journalist van Le Peuple. Aanleiding daar toe was de aankondiging van de uitzending van het programma van "Ten Huize van Filip De Pillecyn", die op 2 oktober 1959 moest uitgezonden worden, maar na een klacht door de krant Le Peuple, tijdelijk werd afgelast. Uiteindelijk werd het programma toch op 13 november 1959 uitgezonden. De schrijver Filip De Pillecyn had tijdens de Tweede Wereldoorlog gecollaboreerd met de Duitse bezetter. Uit protest tegen de aangekondigde uitzending op de Vlaamse Televisie, had de journalist Fernand Demany op 26 september 1959 in een artkel in Le Peuple fel uitgehaald naar het oorlogsverleden van De Pillecyn waarin hij de auteur ervan beschuldigde dat De Pillecyn "de deportatie en de dood van landgenoten in de hand had gewerkt".

Er volgde meteen een klacht tegen Demany en die werd op 16 mei 1960 door de Rechtbank van Eerste Aanleg te Gent, veroordeeld tot een boete van 25.000 Belgische franken wegens eerroof en laster. De communist Fernand Demany (1904-1977) was vóór het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog journalist geweest bij de krant Le Soir en werd in 1942 secretaris-generaal van de verzetsbeweging het Onafhankelijkheidsfront. Na de Bevrijding werd hij in 1944 minister zonder portefeuille en was volksvertegenwoordiger (1946-1950) voor de PCB in het arrondissement Charleroi. Maar wie was die Filip de Pillecyn?

Culturele collaboratie van Filip De Pillecyn

De Vlaams-nationalistische dichter-schrijver Philippe de Pillecyn (1891-1962) was tijdens het interbellum een van de leidende figuren van de clandestiene Frontbeweging (Vlaamsche Front). Na drie jaar in de loopgraven aan de IJzer te hebben gevochten tegen de Duitsers, evolueerde hij snel naar een radicale flamingant en separatist. Na het einde van de oorlog stapte de dichter de journalistiek in. Hij schreef voor De Standaard, De Tijd en het satirische weekblad Pallieter waren de publicaties waarop De Pillecyn zijn stempel drukte in de jaren 1920. In De Standaard volgde hij als redactiesecretaris een radicale Vlaamse lijn. Na drie jaar nam hij ontslag, omdat hij het oneens was met Frans Van Cauwelaert, de hoofdredacteur van het blad. De Pillecyn werd hoofdredacteur van De Tijd, de krant van de christelijke vakbeweging, tot dat blad opging in Het Volk. Voor het pluralistische weekblad Pallieter schreef De Pillecyn acht jaar lang de vaak scherpe en polemische hoofdartikels.

Na de Duitse overwinning in mei 1940 was De Pillecyn een van de eerste Vlaams-nationalisten die actief de collaboratie met de Duitse bezetter aanging. Hij moet toen gedacht hebben dat het uur van Vlaanderen had geslagen, en wedde voor de volle honderd procent op de Duitse overwinning. Hij sloot zich aan bij het VNV en bij de DeVlag. Hij ging een actieve rol spelen in het Vlaamse cultuurleven. In mei 1941 werd De Pillecyn benoemd tot directeur-generaal van het middelbaar onderwijs. In augustus 1940 ondertekende hij de oproep van VNV-leider Staf de Clercq tot een brede Vlaamse volksbeweging en in oktober van datzelfde jaar werd hij lid van de Vlaamse Cultuurraad die geleid werd door Cyriel Verschaeve. In 1942 richtte hij het ‘Kultureel-letterkundig Tijdschrift van Vlaanderen, Westland' op. De Pillecyn liet zich in die periode verleiden tot uitspraken die je van een gecultiveerd en sensibel man als hij moeilijk kunt voorstellen. "Ik deed het allemaal voor Vlaanderen," zal hij later op zijn proces verklaren.

Na de Bevrijding werd De Pillecyn tijdens de septemberdagen van 1944 zwaar aangepakt. Zijn bibliotheek werd geplunderd en vernield en volgens een getuigenis, na zijn overlijden gepubliceerd in De Groene Amsterdammer, werd hij "geslagen en geschopt als een beest". In 1944 werd hij afgezet in zijn functie bij het Middelbaar Onderwijs en werd in 1946 uitgesloten uit de Vlaamse Academie.

De Pillecyn had dat helemaal niet zien aankomen. "Waarom moet ik bang zijn? Ik heb niets verkeerds gedaan," meende hij. De Pllecyn bracht bijna vijf jaar door in het interneringskamp Lokeren en in de gevangenisen van Dendermonde en Sint-Gillis. In 1947 werd hij door de Krijgsraad veroordeeld tot tien jaar hechtenis waar hem "een rijke culturele bedrijvigheid" tijdens de bezetting ten laste werd gelegd. In 1949 kwam hij weer vrij. Van 1957 tot 1960 was hij lid van het IJzerbedevaartcomité. Hij overleed te Gent op 7 augustus 1962.

Recent kwam collaborateur Filip De Pillecyn weer in het nieuws. Op 28/08/2004 werd in zijn geboorteplaats Hamme een borstbeeld onthuld. Spreker was Geert Bourgeois (º1951), ex-Volksunie en tussen 2001 en 2004 voorzitter van de separatische N-VA en huidig volksvertegenwoordiger voor de N-VA. Blijkbaar niet radicaal Vlaams-nationaal genoeg want verscheidene rechts-extremistische nationalisten vonden het nodig om tegen te betogen (zie afbeelding rechts) voor de 'softe' aanpak van Bourgeois. V.N.J., Voorpost en Jongeren Aktief (J.A.) waren present.

Het V.N.J. is de naoorlogse opvolger van de N.S.J.V. en Dietsche Blauwvoetvendels. Voorpost werd opgericht door Luc Vermeulen en Roeland Raes. Raes was de vice-voorzitter en senator van het Vlaams Belang, tot hij moest aftreden voor negationistische uitspraken op de Nederlandse televisie. J.A. is een radicalere afscheuring van de al erg radicale Vlaams Belang Jongeren (V.B.J.) en werd jaren geleden opgericht door Xavier Buisseret, leider van de voormalige V.M.O.-Antwerpen en jarenlang Nationaal Propagandaleider voor het Vlaams Belang. Hij was tevens VB-volksvertegenwoordiger tot aan zijn veroordeling voor pedofilie en hij moest aftreden. De oude en eerste kern van het Vlaams Belang (Buisseret, Vermeulen, Raes e.a.) toen nog Vlaams Blok geheten, raakt meer en meer geïsoleerd en werd opgevolgd door jonge radicale elementen zoals Joris Van Hauthem, Philip Claeys e.a.

---

Culturele collaboratie en verzet in België

Lees ook deze artikels op Verzet.org:

•  Het Onafhankelijkheidsfront en de 'valse' Le Soir van 9.11.1943
•  Het collaboratieverleden van De Standaard N.V. tijdens WO2
•  Cyriel Verschaeve, waterdrager in dienst van het Derde Rijk
•  Gerard Mortier schenkt deel cultuurprijs aan Blokwatch
•  De man die het Vlaams Blok het masker afrukte (Norbert Van Overloop)
•  De Privéoorlog van de Amerikaan Varian Fry in Vichy Frankrijk

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):

•  Schrijvers, uitgevers & hun collaboratie (Adriaan Venema)
•  In Naam van de Vrijheid / maandblad nrs. 1 t/m 19 (André Gantman, Léon Zielinksi, Charles Freifeld e.a.)
•  Joods Actueel / maandblad (Terry Davids, Michael Freilich, Louis Davids e.a.)
•  Het Mijnalarm, een dossier (Maurice De Wilde)
•  Goedenavond, beste kijkers. De televisie in zwart-wit van 31 oktober 1953 tot 31 december 1970 (Ronald Grossey)
•  België in de Tweede Wereldoorlog. Delen 1 t/m 10 (Maurice De Wilde en vele anderen)
•  De Belgische dagbladpers onder Duitse censuur 1940-1944(Els de Bens)
•  De Pers in België. Het verhaal van de Belgische dagbladpers. Gisteren, vandaag en morgen (Els de Bens)
•  De Tijd der Vergelding en verzet (Van Meerbeeck,E.Verhoeyen,Van de Vijver e.a.)
•  De Oorlogskranten deel 1 tot en met 112
•  Hij was een zwarte. Over oorlog en collaboratie (Louis Paul Boon e.a.)
•  De mens is wat hij doet. BRT-memoires (Nic Bal)
•  Een Vlaamsche stem in Oorlogstijd (Julius Hoste Jr.)
•  De Belgische radio-omroep tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het NIR-INR in het verzet, 1939-1944 (Greta Boon)
•  Van Bevrijding naar Vrijheid. De media tijdens en na de Tweede Wereldoorlog (red. W. Calewaert)
•  Jaarboek van de Vlaamse Televisie 1959-1960 (Jef Anthierens)
•  De fakkel in het oor. Media, democratie en commercie (Mark Van de Voorde, Guido Vanheeswijck, Hendrik Opdebeeck en Ernest Henau)
•  De mooiste jaren van een generatie - De Nieuwe Orde voor, tijdens en na WOII (Walter De Bock)
•  Hergé - Biografie (Pierre Assouline)
•  Simenon, een biografie (Pierre Assouline)
•  Hergé. Zoon van Kuifje (Benoît Peeters)
•  De Oorlogsbedevaarten (C.Van Louwe en Pieter-Jan Verstraete)
•  België tijdens de Tweede Wereldoorlog (Van den Wijngaert, B.De Wever, L.Vandeweyer e.a.)
•  Zij droegen de rode vlag - De legendarische leiders van de socialistische strijd (Nic Bal)
•  Mijn wankele wereld. Vier jaar in het socialistisch verzet (Nic Bal)
•  De IJzertoren - Onze trots en onze schande (Johan Anthierens)
•  België Bezet 1940-1944 (Etienne Verhoeyen)