Synopsis
Franco schouwt aan de zijde van Adolf Hitler de Duitse troepen in 1940.
Adolf Hitler op 28 september 1940 over de hulp die Italië en Duitsland gaven aan dictator Franco tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939):
"Zonder de hulp van beide landen zou er vandaag geen Franco zijn."
Afbeelding rechts: Cover van de speciale uitgave (Sonderheft) van 30 mei 1939 door de Wehrmacht (het Duitse leger): "Wir kämpften in Spanien. Männer der Deutschen Legion Condor
berichten von ihren Erlebnissen auf dem Spänischen Kriegsschauplatz" (vert.: "Wij vochten in Spanje. Mannen van het Duitse Condorlegioen verhalen over hun
ervaringen op het Spaanse strijdtoneel").
Drie maanden later ontketende Duitsland de Tweede Wereldoorlog. In feite was de Tweede Wereldoorlog reeds begonnen
met de Spaanse Burgeroorlog op 17 juli 1936 in Spanje en niet zoals de geschiedenisboeken ons verkeerdelijk aanleren, op 1 september 1939 wanneer
nazi-Duitsland Polen binnenviel.
Uit het verslag van een gesprek tussen Adolf Hitler en graaf Ciano, Mussolini's schoonzoon en Minister van Buitenlandse Zaken, dat zij hielden op
28 september 1940. Het gesprek ging over Franco's mogelijke deelname aan de Tweede Wereldoorlog. Uit dit gesprek bleek hoe belangrijk de Duitse en de
Italiaanse interventies zijn geweest voor de succesvolle overwinning van dictator Franco op de democratisch verkozen regering:
Hitler: "Toen de burgeroorlog uitbrak, ondersteunde Duitsland Franco op een wijze die, gezien zijn positie in die tijd, bijzonder groot was. Deze steun was bovendien
niet zonder risico's. Hij bleef niet beperkt tot het enkel leveren van materiaal, maar er was ook voor vrijwilligers gezorgd en veel Duitsers en Italianen waren
in Spanje gevallen. (..) Italië en Duitsland hadden veel gedaan voor Spanje in 1936. (..) Zonder de hulp van beide landen zou er vandaag geen Franco zijn."
Graaf Ciano antwoordde, dat Mussolini Hitlers bedenkingen tegen Spaanse deelname aan de Europese oorlog deelde en voegde eraan toe: "Italië heeft de ervaringen van de Spaanse
Burgeroorlog evenmin vergeten. Franco had indertijd verklaard dat, als hij 12 transportvliegtuigen of bommenwerpers ontving, hij de oorlog in een paar dagen
zou winnen. Die 12 vliegtuigen groeiden uit tot meer dan 1.000 vliegtuigen, 6.000 doden en 14 miljard lire."
Spanje verkoos bij het uitbreken van WOII neutraal te blijven maar Hitler stond wel toe dat de Spanjaarden vrijwillig toetraden tot het Duitse leger. Bij wijze
van compensatie voor de Duitse hulp tijdens de Spaanse Burgeroorlog, richtte generaal Franco de Divión Azul (Blauwe divisie), die geheel bestond uit vrijwilligers,
en die in het uniform van de Wehrmacht vrijwel uitsluitend aan het Oostfront kampte. In totaal hebben ongeveer 47.000 soldaten gediend in de Blauwe Divisie, die onder het bevel stond
van generaal Agustín Muñoz Grandes, en heeft een maximale grootte gekend van 18.104 manschappen.
De Spaanse Republikeinen verzochten de socialistische premier Blum van Frankrijk om hulp, maar die aarzelde met het zenden van wapens. Het werd spoedig voor de Fransen
en de Britten duidelijk dat Hitler en Mussolini van bij het begin van de militaire staatsgreep van Franco, de Spaanse falangisten ter hulp waren geschoten. In de hoop
een groot Europees conflict te voorkomen, en onder druk van de machtige pro-Franco kringen in de democratische staten, probeerden Engeland en Frankrijk het Spaanse conflict te isoleren.
Op 8 augustus 1936 zond de Franse regering van Blum een nota aan de Europese mogendheden:
"De regering van de Franse Republiek, de tragische gebeurtenissen, waarvan het Spanje toneel is, vastbesloten om zich volstrekt te onthouden
van elke inmenging, direct of indirect, in de binnenlandse aangelegenheden van dit land, bezield door de wil om elke moeilijkheid te vermijden die nadelig is
voor het handhaven van de goede betrekkingen tussen de volkeren, verklaart het volgende:
• 1) De Franse Regering verbiedt, aan allen die het betreft, de uitvoer, direct of indirect, de heruitvoer en de doorvoer, met bestemming Spanje,
de Spaanse bezittingen of de Spaanse zone van Marokko, van alle wapens, munitie en oorlogsmateriaal, zowel als alle luchtschepen, gemonteerd of in onderdelen, en
alle oorlogsschepen;
• 2) Dit verbod is van toepassing op lopende contracten
• 3) De Franse regering zal alle andere deelnemers die aan deze overeenkomst deelnemen, op de hoogte houden van alle maatregelen, die door haar genomen zullen worden,
om uitvoering te geven aan deze verklaring."
Uiteraard waren de Italianen en de Duitsers, die eveneens aan de conferentie deelnamen, verwoede voorvechters van de non-interventie. Hun legereenheden, het Duitse Condorlegioen en
de Italiaanse strijdkrachten namen op dat ogenblik reeds deel in de Burgeroorlog aan de zijde van Franco. Aldus werden de Spaanse Republikeinen enkel op zichzelf
aangewezen, zonder hulp van de vrije democratische staten, om de strijd aan te gaan tegen fascisten, falangisten en nazi's. Slechts geholpen door de Internationale
Brigades waaraan burgers, idealisten, avonturiers, intellectuelen, communisten en socialisten van over de ganse wereld aan deelnamen. Ook zij zullen het tij
niet kunnen keren.
 Madrid 1959. Goede vrienden onder elkaar: de Amerikaanse generaal Eisenhower op bezoek bij Generalissimo Franco.
Het aantal Italianen dat in Spanje dienst deed lag tussen de 60.000 en 70.000. Tot het einde van de Spaanse Burgeroorlog daalde hun aantal nooit ver beneden de
40.000. Het aantal Duitse manschappen lag lager. In juni 1939 keerden 14.000 man naar Duitsland terug. Hulp voor Franco kwam er ook van de Portugese dictator Salazar.
Duizenden Republikeinen die voor de nationalistische troepen van Franco naar Portugal probeerden te ontkomen, werden weer teruggedreven om vermoord te worden.
Na de nederlaag in de zomer van 1939 van de Republikeinen, vluchtten honderdduizenden soldaten, burgers en Interbrigadisten de grenzen over, om aan de zware
repressie van Franco te ontkomen. Hun opvang was al even miserabel en beschamend.
Schattingen van die bloedige naoorlogse repressie door het regime van dictator Franco
vanaf de nazomer van 1939, lopen op tot 300.000 vermoorde Spanjaarden. Ontelbare Spanjaarden vluchtten in paniek de Pyreneeën over naar Frankrijk. Onder
hen 270.000 militairen, 170.000 burgers en 13.000 gewonden en zieken. Om die reusachtige vluchtelingenstroom op te vangen liet de Franse regering in hoog
tempo een aantal interneringskampen optrekken in het zuiden van het land: Gurs, Le Vernet d' Ariège, Saint-Cyprien-Plage. Later, tijdens de inval
van Duitsland op 10 mei 1940 zullen ze daar het gezelschap krijgen van de weggevoerden vijandige Belgen en buitenlanders.
Inhoud: Inleiding - De weg naar de burgeroorlog - De eerste uren en dagen - Het republikeinse Spanje en de sociale revolutie - Het nationalistische Spanje -
De terreur - Een geval Lorca - Interventie en non-interventie - Madrid - De oorlog in 1937 - De strijd om de macht in de republiek - De meidagen van 1937 en
Negrin - De Spaanse burgeroorlog en de leugen - De ondergang van de republiek - De open wond.
Rudolf de Jong werd in 1932 geboren te Heemstede (NL). Wegens illegaal werk van zijn ouders, en omdat zijn moeder joods was, zat Rudolf
tijdens de Tweede Wereldoorlog van 1942 tot mei 1945 ondergedoken. Hij studeerde na de oorlog politieke en sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam.
De Jong werkte als vakreferent anarchisme en Iberische wereld van 1960 tot 1994 bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) te
Amsterdam. Rudolf de Jong: "Ik heb veel mensen kunnen helpen met de archieven die in het IISG zijn. In de eerste jaren heb ik vooral
geordend, ook veel over Spanje. Door uitgeverij Bert Bakker werd ik gevraagd om een boekje te schrijven over de Spaanse burgeroorlog. Het was in een reeks
waarin veel citaten en foto’s moesten staan om de geschiedenis tot leven te brengen. Verhoudingsgewijs heb ik er echter veel eigen tekst voor geschreven.
In 1963 kwam De Spaanse burgeroorlog uit in een oplage van vijftienduizend stuks. Het is veel gelezen."
Lees hier een Interview met Rudolf de Jong.
Afbeelding hiernaast: Franstalige uitgave 'Shalom Libertad' uit 1991 door Arno Lustiger over de strijd van de Joden aan de zijde van de Interbrigades
tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939)
De Tweede Wereldoorlog begon in Spanje
[Spaanse Burgeroorlog 1936-1939]
Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
• Vrijwilligers voor de Vrijheid. Belgische anti-fascisten in de Spaanse Burgeroorlog (Ward Adriaens)
• Belgen in de Internationale Brigaden (Albert De Coninck)
• De Spaanse Burgeroorlog - Ooggetuigen spreken na de dood van Franco (David Mitchell)
• Voor Spanjes Vrijheid 1936-1961 (Frans Detiège, Wim Geldolf, Rodolfo Llopis en Camille Huysmans)
• Geschiedenis van Spanje (Robert Lemm)
• De Spaansche Burgeroorlog, zijn oorzaken en mogelijke gevolgen (Johannes Brouwer)
• De Spaanse Burgeroorlog (Joris Smeets)
• De Strijd om Spanje. De Spaanse Burgeroorlog 1936 - 1939 (Antony Beevor)
• Dertig jaar ondergedoken. Het leven van Manuel Cortes (Ronald Fraser)
• Brood & Rozen - speciaal Spanje nummer (Verbruggen, Govaerts, V. Scheltiens e.a.)
• De Spaanse tragedie (Jef Last)
• Voor wie de klok luidt (Ernest Hemingway)
• Saluut aan Catalonië (George Orwell)
• De Kinderen van Guernica (Hermann Kesten)
• De Spaanse Burgeroorlog (Rudolf de Jong)
• De oorlog begon in Spanje (Leon de Canne)
• De onvoltooide revolutie. Burgeroorlog in een Spaans dorp (Hanneke Willemse)
• De Spaanse Burgeroorlog (Georges-Roux)
• Littekens in een gelooide stierehuid: Nederlandstalige schrijvers over de Spaanse Burgeroorlog 1936-1939 (red. Hub. Hermans)
• Spaanse Burgeroorlog en Revolutie 1936-1939 (Karel Devocht)
• Spanje... (Arthur G. London)
• Los Niños - De kinderen van de Spaanse Burgeroorlog in België (1936-1939) (Emilia Labajos-Perez & Fernando Vitorio-Garcia)
• Los Niños · Elf vluchtelingenkinderen uit de Spaanse Burgeroorlog vertellen (Hilde Pauwels e.a.)
• De Spaanse Burgeroorlog (Hugh Thomas)
• Waarom verloren wij de Revolutie? De nederlaag van het Spaanse anarchosyndicalisme in 1936-1937 (A. Schapiro en A. de Jong))
• Een kleine geschiedenis van de Spaanse Burgeroorlog (Paul Preston)
• België en de Spaanse Burgeroorlog/La Belgique et la guerre civile d'Espagne (Red. José Gotovich en Els Witte)
|
