Verzet.org - De Belgische radio-omroep tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het NIR-INR in het verzet, 1939-1944 (Boon

Dit boek is de eerste volledige geschiedschrijving van de Belgische radio-omroep tijdens de Tweede Wereldoorlog [voor de eerste zwart/wit-televisie uitzendingen zal België nog moeten wachten tot oktober 1953, Nederland was al in oktober 1951 begonnen en vanaf bet voorjaar van 1967 kwamen de eerste kleurentelevisies op de markt, nvdr] Het verhaal loopt van de oorlogsvoorbereidingen in 1933 tot de bevrijding in september 1944. Komen aan bod: de organisatie van de radio-omroep in België bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, de maatregelen genomen ter voorbereiding in 1939 en 1940, de eerste oorlogsuitzendingen, de vlucht via Bosvoorde en Oostende naar Frankrijk, de laatste uitzendingen via Poitiers en de terugkeer van de radioploeg, de relaties met de Duitse zender in Brusel (Zender Brussel), het lot van het NIR-personeel, de weerstand, de oprichting in 1942 van de BNRO, de oorlogszendendingen Samoyède en Stentor, de gang naar de Bevrijding, de eerste bevrijdingsuitzendingen, de participatie van acht in het geheim opgerichte regionale zenders. Ook de Duitse omroepactiviteiten in België, de Belgische omroepen in Londen, New Yrok en Belgish-Kongo worden onder de loep genomen.

De jeugd van Greta Boon verliep samen met de eenentwintig jaar dat haar vader Jan Boon (1898-1960) aan het hoofd stond van de Vlaamse uitzendingen van de Belgische radio-omroep. Tijdens de hier behandelde periode, de Tweede Wereldoorlog, droeg Jan Boon in het verzet de verantwoordelijkheid voor de hele radioploeg. Vele gegevens hierover bleven in zijn privé-archief bewaard. De auteur heeft ze hier uitgeschreven en aangevuld met andere archiefstukken, interviews en brieven. Werkelijk onthullend.

Greta Boon is doctor in de sociale wetenschappen (communicatiewetenschap). Van 1962 tot 1973 verbleef zij aan de Universiteit Lovanium, later Université Nationale in Zaïre. Ze bereidde er haar doctoraat voor over de radio-omroep in Belgisch-Congo [thesis uit 1975: 'Ontstaan, ontwikkeling en werking van de radio-omroep in Zaïre tijdens het Belgische koloniale bewind (1937-1960)'], dat zij aan de K.U.L. verdedigde en in 1979 werd uitgebracht. Sedert 1977 is Greta Pauwels-Boon wetenschappelijk medewerkster op de studiedienst van de BRT. Zij schreef talrijke artikels over de massamedia in Afrika en in de Derde Wereld en heel wat bijdragen over de radio-omroep in ons land. Zij behaalde de BRT-prijs en werd 1ste laureate Ministerie Nationale Opvoeding en Nederlandse Cultuur.

Lucas Tessens: "Op 10 mei 1940 valt het Duitse leger België binnen. Na de 18-daagse veldtocht capituleert het Belgische leger, aangevoerd door koning Leopold III. De koning weigert om samen met de regering Pierlot het land te verlaten. De medewerkers van het NIR-INR vluchten naar Frankrijk. Ook daar heerst paniek en zitten de wegen overvol met vluchtelingen. Zij nemen ook een aantal essentiële onderdelen van de zendapparatuur (zenders Veltem) mee. Minister Antoine Delfosse (katholiek, ACW-strekking) onderneemt een merkwaardige reis. Achtergebleven in bezet België, krijgt Delfosse van von Falkenhausen een 'Ausweis' om naar Frankrijk te reizen en daar het personeel van de NIR-INR en het zendmateriaal te gaan terughalen. Op 2 juli 1940 vangt de terugreis van de NIR-karavaan aan onder leiding van de minister. Jan Boon vergezelt de karavaan, Theo Fleischman blijft achter in Frankrijk Volgens Greta Boon, dochter van Jan Boon, gaat haar vader dadelijk in het verzet. Maurice De Wilde is echter formeel: Jan Boon heeft eerst getracht toch in dienst te komen van het onder de bezetter opererende NIR.

Op 31 juli 1940 houdt het NIR/INR op te bestaan en dat bij verordening van de Militaire Bevelhebber. Van 1940 tot de bevrijding in september 1944 huizen in het omroepgebouw aan het Flageyplein "Zender Brussel" en "Radio Bruxelles", onder toezicht van de Duitse bezetter. Bijna alle ex-NIR-medewerkers (net voor de oorlog waren er 636 personen in dienst) treden om den brode in dienst van de radiostations. Zij waren van mening dat zulks met instemming van minister Delfosse gebeurde. Na de oorlog volgt echter de epuratie, ook voor deze medewerkers.

Het optreden van Delfosse stond tijdens en na de oorlog meermaals ter discussie. Zo werd zijn achterblijven in België aanzien als een verregaande verstandhouding met de bezetter. Maurice De Wilde neemt op een haar na niet het woord 'collaboratie' in de mond. Wanneer Delfosse op 20 augustus 1942 in London aankomt (via welke vluchtroute?), neemt hij het ministerie van justitie en voorlichting op zich en is hij het brein achter de Besluitwet van 17 december 1942, die voor zelfs de lichtste vormen van collaboratie, de doodstraf voorziet. Mede door deze wet zou de repressie na de oorlog volledig ontsporen. Huyse schrijft onomwonden dat de oproep van Delfosse om de collaboratie hard aan te pakken, moest dienen om zijn eigen verleden wit te wassen. De radio-omroep werd gedurende de gehele oorlog gewoon verder gefinancierd door staatstoelagen. Daarover diende de Propaganda Abteilung zich dus geen zorgen over te maken. Overigens kaderde het behoud van de administratieve inrichting van de staat in de globale politiek van de bezetter."
Bron: MERS (Media Expert Research System)