De genocide op Joden, zigeuners en andere door het Derde Rijk ongewensten, begon niet in 1942 toen op de Wanssee-conferentie van 20 januari 1942 een vergadering plaatsvond tussen de kopstukken van het Derde Rijk. Hier werden enkel de verantwoordelijkheden bij de organisatie van die massamoord verdeeld over alle departementen van het nazi-bestuur en alle kopstukken ingelicht en aldus medeplichtig gemaakt aan wat er stond te gebeuren: Aktion Reinhard. Het schriftelijke bevel dat Hermann Göring gaf op 31 juli 1941 aan Reinhard Heydrich om haast te maken met de genocide, met het doek het Jodenprobleem (Judenfrage) voor eens en voor altijd 'op te lossen' (Endlösung) was ook niet de eerste stap tot genocide. Dat proces van massamoord was reeds veel eerder ingezet toen op 14 juli 1933 de Hitler-regering de Reichssterilisationsgesetz (de "Wet ter voorkoming van erfelijk ziek nageslacht") uitvaardigde.

Adolf Hitler had het zo al in zijn 2-delig boek Mein Kampf (de bijbel van de nationaal-socialisten) uitgedrukt: "De Völkische staat moet erop toezien dat alleen gezonde mensen kinderen verwekken... De staat moet hier optreden als de bewaker van de duizendjarige toekomst... Ten dienste van dit besef moet hij de modernste middelen aanwenden. Hij moet iedereen die op enigerlei wijze merkbaar ziek is of een erfelijke kwaal heeft die op nakomelingen zou kunnen overgaan, ongeschikt verklaren voor voortplanting." Het zou niet lang duren of de rassendeskundigen van het Derde Rijk zullen bepalen wie er nog allemaal geen nakomelingen meer mocht hebben. Spoedig zal blijken dat, hoewel sterilisatie ook in andere landen voorkwam (en nog voorkomt), het enkel in nazi-Duitsland was dat sterilisatie een voorloper voor massamoord werd.

De Reichssterilisationsgesetz liet de nazi's toe om gedwongen sterilisatie uit te voeren bij mensen die leden aan de meest uiteenlopende geestelijke of lichamelijke erfelijke ziekten, maar ook chronische alcoholisten kwamen in aanmerking. Deze sterilisatiewet werd nooit verder uitgebreid want de groep mensen die voor sterilisatie in aanmerking kwam, was groot genoeg. Maar op 11 maart 1935 vond toch nog een zitting plaats van de Arbeitsgemeinschaft II van de Commissie van Deskundigen voor Bevolkings- en Rassenpolitiek, waar beraadslaagd werd over de in de wet niet opgenomen sterilisatie van gekleurde kinderen. Zonder uitbreiding van de wet (m.a.w. op illegale basis) zullen 385 gekleurde kinderen door de Gestapo naar universitaire klinieken worden gevoerd en daar operatief worden gesteriliseerd.

Op 15 september 1935 wordt ook de Wet ter bescherming van de Duitse Eer en het Bloed gestemd (Gesetz zum Schutze des deutschen Blutes und der deutschen Ehre) bestemd voor de Jodenkwestie, en ook in de daarop volgende jaren nog een aantal andere decreten goedgekeurd waardoor tevens Zigeuners, Homoseksuelen e.a. onder de sterilisatiewet vielen. De stap van gedwongen sterilisatie naar gedwongen internering en later aangevuld met de euthanasiewet was niet ver meer weg. Al in 1938 sprak Dr. Emge op de 'Constituerende Vergadering van de Commissie voor Welzijn en Verzorgingsrecht' zich duidelijk in deze richting uit: "De wet ter voorkoming van erfelijk ziek nageslacht, die voorziet in bewaring van erfelijke zieken tot aan hun sterilisatie maakt een wet op bewaring niet overbodig. Het is een feit dat juist een grotere groep gesteriliseerden een zekere verzorging en afzondering nodig heeft, omdat zij vaak door hun bandeloosheid bijdragen tot de verspreiding van epidemieën, zoals geslachtsziekten." Vier maanden later doet Dr. Heinz Ehaus voor diezelfde commissie er nog een schep bovenop: "..verzorging en afzondering namelijk door de inrichting van staatsconcentratiekampen, omdat ze daar onder streng toezicht productief en voor de gemeenschap nuttig werk kunnen verrichten."

Op 31 augustus 1939 eindigde het sterilisatieprogramma door de 6de Durchführingsverordnung waardoor de sterilisaties officieel werden stilgelegd, maar in werkelijkheid werden ze gewoon verder uitgevoerd in de concentratiekampen ver weg van mogelijke 'vervelende' pottekijkers en dat tot op de laatste minuut tot het einde van de Tweede Wereldoorlog in de concentratiekampen. Op 1 september 1939 gaf Adolf Hitler het schriftelijke bevel aan Bouhler en Dr. Brandt om euthanasie op 'minderwaardig leven' uit te voeren, het beruchte T4-programma kon van start gaan: "Rijksleider Bouhler en Dr. Brandt hebben, onder hun verantwoordelijkheid, de opdracht de bevoegdheden van met name aan te wijzen artsen zo uit te breiden dat aan naar menselijke maatstaf ongeneeslijk zieken na zeer kritische beoordeling van hun gezondheidstoestand de genadedood kan vergund worden."

Sterilisatie en euthanasie, waren de eerste methoden van de nazi's om de ongewensten in het Derde Rijk te treffen en werden ook zonder ophouden tijdens de 12 jaar dat Hitler aan de macht was uitgevoerd. Euthanasie was in feite een eufemisme voor zoals Dr . Lifton het noemt in zijn boek 'Nazi Dokters': actief medisch doden. Euthanasie - de genadedood - zoals wij het vandaag kennen gaat er steeds van uit - en werd ook zo in de wet vastgelegd - dat dit gebeurt op uitdrukkelijke wens van de patient, in het bijzijn van getuigen en de uitzichtloosheid van de ziekte door verschillende onafhankelijke dokters wordt onderschreven. Dat is precies het tegenovergestelde aan de interpretatie van de nazi-dokters. Euthanasie, evolueerde snel naar gemechaniseerde moord in daartoe speciaal opgericht moordfabrieken waar 'aan de lopende band' mensen met honderden en duizenden tegelijk werden vermalen tot stof en as.

De nazi-dokters waren steeds op zoek naar betere en efficiëntere manieren om hun slachtoffers te steriliseren. Met de oprichting van de concentratiekampen kregen de SS-dokters een enorm potentieel aan rechteloze en ten dode opgeschreven slachtoffers toegespeeld. Veel dokters zullen, wanneer het T4-programma voor het oog van het publiek werd opgeschort (maar in werkelijkheid nooit werd stil gelegd) worden overgeplaatst naar de concentratiekampen in het oosten. Vanuit Berlijn hadden de nazi-dokters carte blanche gekregen om gelijk wat uit te proberen op Joden, zigeuners enz.

De macht van de nazi-dokters in de concentratiekampen was fenomenaal. Of zoals een kampoverlevende het uitdrukte: "Auschwitz was als een medische operatie [..] het moordprogramma werd van het begin tot het eind door dokters geleid." Zij beslisten letterlijk elk moment van de dag over leven en dood van de gevangenen. Hun macht begon meteen te gelden bij aankomst op Die Rampe (het perron) van een nieuwe lading slachtoffers. Telkens waren de nazidokters present en voerden de eerste selectie door: links voor wie arbeidsgeschikt was, meestal de mannen tussen veertien en vijfendertig jaar oud, en rechts voor wie recht naar de gaskamers kon: zieken en bejaarden en vooral de vrouwen en [hun] kinderen onder de veertien jaar.

Nazidokters kozen er ook direct hun slachtoffers uit voor wie in aanmerking kwam om op hen hun medische experimenten in hun kamplaboratoria uit te voeren. Sommige dokters verkozen volwassen vrouwen en moeders uit, anderen moesten jonge vrouwen hebben bij voorkeur meisjes die nog maagd waren, voor andere nazidokters speelde dat weer geen rol, kamparts Dr. Jozef Mengele (1911-1979) was steeds naarstig op zoek naar vrouwen maar in het bijzonder naar tweelingen: "Zwillinge! Zwillinge!", riep Dr. Mengele al van ver wanneer er een nieuwe trein binnenliep in het kamp. Ver weg van alles en de beschaafde wereld konden de nazidokters daarna hun pseudo-wetenschappelijke perversies ongestoord uitleven.

De nazidokters beslisten voor de rest van het verblijf van de gevangenen over hun leven. Zij selecteerden verder mensen uit in de barakken en in de ziekenboegen wie arbeidsongeschikt werd bevonden, of als er een of andere epidemie was uitgebroken, wie van hen nog een kans kreeg (om verder te creperen) of wie recht naar de gaskamers werd gezonden. De almacht van de nazidokters van bij het begin tot het einde zoals die door Dr. Mengele werd uitgeoefend was niet bepaald aan hem alleen voorbehouden, Mengele was niet de uitzondering maar de regel. Al even berucht, maar minder bekend bij het grote publiek, waren enkele andere nazi-dokters zoals Dr. Horst Schumann (1906-1983) en Dr. Carl Clauberg (1898-1957), die net zoals Dr. Mengele actief waren in KZ Auschwitz alsook in Birkenau en elders, hadden hun vaste locatie in het beruchte Blok 10 in het basiskamp I (Stammlager) van Auschwitz.

Hier zullen zij gretig gebruik maken van de vrijbrief die de Hitler-regering hen had gegeven om in de grootste afzondering en strengste geheimhouding, naarstig op zoek te gaan naar de meest efficiente en goedkoopste methoden om mensen onvruchtbaar te maken, nieuwe medici technieken ontwikkelen, vreselijke experimenten zullen uitvoeren op hun slachtoffers waarvan vele experimenten geen enkele wetenschappelijke betekenis hadden, en in de vele gevallen leidde tot een langzame bijzonder pijnlijke dood.