Verzet.org - De Joden in Duitsland, van de Romeinse tijd tot de Weimar Republiek (Nachum Tim Gidal)

Het Holocaust-Mahnmal in Berlijn is een monument ter herdenking van de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog en werd - zeventien jaar na de eerste plannen - op 8 mei 2005 ingehuldigd. Het bestaat uit 2711 betonblokken op een terrein van 20.000 vierkante meter. De blokken variëren in hoogte van 20 cm tot 4,5 meter met een tussenruimte van 95 cm. Onder het veld met de blokken is een expositieruimte ingericht. De Amerikaanse architect Peter Eisenman heeft het monument ontworpen. Het veld met de golvende blokken roept volgens hem een gevoel van desoriëntatie en isolement op en is symbolisch voor de ervaringen van de Joodse bevolking tijdens het nazibewind. Het monument staat vlakbij de Brandenburger Tor. Een deel van de pilaren bevindt zich boven de voormalige bunker van de nazi-minister van Propaganda, Goebbels, en vlabij de bunker waar Hitler zich eind april 1945 van het leven beroofde.

Motto van het monument is een tekst van de Italiaanse schrijver Primo Levi, zelf overlevende van het vernietigingskamp Auschwitz: 'Het is gebeurd, en daarom kan het weer gebeuren. Dat is de kern van wat wij te zeggen hebben.' De betonblokken zijn bespoten (gecoat) met een speciale chemische laag waardoor graffiti makkelijk te verwijderen is. Producent van de anti-graffitilaag is het farmaceutische bedrijf Degussa, tijdens de Holocaust mede-eigenaar van het bedrijf dat Zyklon B produceerde voor het Derde Rijk. De bouw van het Holocaust-Mahnmal werd door dit oude nieuws even onderbroken, maar na een onderzoek werd besloten dat het bedrijf voldoende afstand had genomen van haar verleden. Het heeft jaren geduurd voor het monument er stond. Sommige critici waren tegen de locatie midden in het centrum van de stad en extreem-rechtse Duitsers vonden dat het eindelijk eens afgelopen moest zijn met de Duitse 'schuld-cultuur'. Een aantal overlevenden van de holocaust waren ook niet blij met het ontwerp, omdat het volgens hen te anoniem en abstract is.

Het boek De Joden in Duitsland bevat veel foto's en is het levenswerk van de schrijver Prof. Nachum Tim Gidal (Munchen, 1909 - Jeruzalem, 1996). Op zijn zoektocht naar de geschiedenis van zijn volk heeft hij als verslaggever realistische teksten geschreven, die tegelijk vol medeleven zijn: het gaat immers ook over zijn verleden.

De auteur vertelt in beeld en geschrift over het Jodendom en over de Duitse Joden. Zelf was hij een Jood uit het München van Karl Valentin, met wie hij bevriend was en wiens dialect hij sprak. Hij was een Jood met vooruders uit Litouwen, iemand die zijn Oost-Joodse wortels nooit verloochend heeft. Als jongen sloot Gidal zich aan bij de zionistische jeugdbeweging. Hij werd gevormd door München en het Oost-Beierse land, door Duitse en Joodse volksliederen, door dichters als Jitsjak Leib Perez en Stefan George en door de godsdienstfilosofen Martin Buber en Gershom Scholem. Zo is dit documentatiemateriaal over het dagelijks leven van de Duitse Joden tevens een hernieuwde kennismaking met een Duitsland dat - samen met het Duitse Jodendom - ten onder ging in de Hitler-tijd.

Gidal toont beelden van een vergeten Duits-Joods verleden: van de allereerste Joodse aanwezigheid in Duitsland, de bloeitijd die de Joodse cultuur ondanks alle vervolgingen in de Middeleeuwen doormaakte, van armen en rijken, van telkens weer oplaaiende Messiaanse verwachtingen, van feesten en plechtigheden, van de worsteling om politieke gelijkstelling en van de bijdrage van de Joden aan de Duitse cultuur. Daarbij is er ondanks al het eigenemaar moeilijk een grens te trekken tussen 'Duits' en 'Joods'.

Deze mensen hielden veel van hun Duitse geboorteland. Velen van hen hebben er hun beste krachten voor ingezet - juist ook de Joden die de Middelhoogduitse taal hadden meegenomen naar Oost-Europa en daar in de vorm van het jiddish hadden bewaard en voor wie Duitsland het land van Kant, Schiller en Goethe was. En dat terwijl zij zich keer op keer, direct of indirect, omwille van hun Jood-zijn chicanes en krenkingen moesten laten welgevallen, zelfs in tijden waarin zij formeel gelijke rechten hadden.

Gidal verzwijgt en verdraait niets. Dit maakt van zijn boek een teken van hoop, want waarachtigheid, wederzijdse toenadering en het respect voor het eigen karakter van de ander zijn voorwaarden voor een menswaardige coëxistentie - ook tussen volken en aanhangers van verschillende godsdiensten.

Nazi-Duitsland en de Joden

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  De Joden in Duitsland, van de Romeinse tijd tot de Weimar Republiek (Nachum T. Gidal)
•  Duitsland en zijn joden van 1743 tot 1933 (Amos Elon)
•  De laatste reis. De vernietiging van de Joden in nazi-Duitsland (Martin Gilbert)
•  Het Derde Rijk en de Joden. Documenten en getuigenissen (Léon Poliakow en Josef Wulf)
•  Nazi-Duitsland en de Joden. Delen 1 en 2 (Saul Friedländer)
•  De Rooms Katholieke Kerk en Nazi-Duitsland (Guenter Lewy)
•  Nazi-Dokters. De psychologie van de rassenmoord in het Derde Rijk (Robert Jay Lifton)
•  Ooggetuigen van het Derde Rijk (Willem Melching en Marcel Stuivenga)
•  Kruis met Haken - Duitse Christenen in het Derde Rijk (Doris L. Bergen)