Op Kerstmis 1941 stelde het Presidium van de Opperste Sovjet een onderscheiding in voor de dappere verdediging van Leningrad (de vroegere naam van Sint-Petersburg tussen 1924 en 1991, nvdr). Op diezelfde dag stierven drieduizend zevenhonderd bewoners van Leningrad de hongerdood... En toch zou de stad niet alleen die winter doorstaan, maar het hele, negenhonderd dagen durende beleg dat in de geschiedenis geboekstaafd is als een van de gruwelijkste belegeringen aller tijden.

De eerste Duitse granaten vielen op 1 september 1941 op Leningrad; de opheffing van de blokkade werd bekendgemaakt op 27 januari 1944, en daarna werd de stad nog drie weken door het Duitse Leger ingesloten. Het was het langste beleg van de moderne tijd, en het was naar alle waarschijnlijkheid ook het gruwelijkste uit de hele geschiedenis. Want niet alleen had ed moderne industrialisatie de techniek van de massavernietiging aanzienlijk verbeterd, ook hadden de belegeraars orders de gehele stad met de grond gelijk te maken en de inwoners ervan meedogenloos uit te roeien.

Niemand weet hoeveel bewoners van Leningrad in die eerste verschrikkelijke winter stierven; zij die het er levend vanaf brachten misten de energie om de doden te tellen. Het was een troost dat de intense koude die zovelen noodlottig werd, de doden conserveerde, en dat de sneeuw de lijken in de straten tot aan de volgende lente tot lijkwade zou dienen. Over de problemen van morgen behoefde men pas te piekeren als men morgen nog leefde.

Maar voor hen wie de dag van morgen eindelijk aanbrak, bleken de problemen even gigantisch te zijn als op de dag van gisteren. Ook al was de schok van de Duitse inval geleidelijk door het Rode Leger opgevangen, ook al hadden de Russische legers in het Zuiden schitterende overwinningen bevochten, Leningrad lag in het noorden lang nadat elders grote gebieden van het Duitse juk waren bevrijd in de greep van de Wehrmacht. Slechts een volk van helden had zo lang de beproevingen kunnen doorstaan.

Leningrad, één van de belangrijkste steden in de sovjetunie, gebouwd op een moeras o.l.v Peter de Grote. De stad was het economisch en wetenschappelijk centrum van Rusland. Ook speelde ze een belangrijke rol tijdens de Russische revolutie van 1917. Op 22 Juni 1941 ging operatie Barbarossa van start. Op de eerste dagen van het offensief leed het Rode leger enorme verliezen. Ze was totaal verrast door de snelheid, de diepe penetraties en de omsingelingsbewegingen van haar aanvallers. De Leningraders waren totnogtoe niet bewust van de Duitse dreiging omdat de eerste weken van operatie Barbarossa de communicatie weggevallen was. Toen men begreep hoe kritisch de situatie was begonnen de Russen stilletjes aan hun inwoners te evacueren.

De Duitse Wehrmacht legergroep Noord onder generaal Von Leeb vorderde zeer snel en kwam rond eind augustus voor de poorten van Leningrad te staan. Ze veroverden onmiddelijk het gebied rond Leningrad zodat de stad in de val zat. De stad zou in die jaren van oorlog het hoofd moeten bieden tegen de 30 ste divisie (6de divisie gemotoriseerd inbegrepen) en 430 vliegtuigen. Von Leeb schatte zeer optimistisch dat de stad helemaal veroverd zou zijn rond 21 juli. Hitler keek al zelfs verder dan Leningrad, hij vond dat de stad helemaal moest uitgeroeid worden omdat die mensen zich misschien zouden aansluiten bij partizanenbewegingen. De Duitsers konden niet veel doen tegen die acties van die bewegingen vooral omdat het front te lang werd en de legers meer en meer uit elkaar werden gedreven.

De grote leiders van de stad waren M.M. Popov, bevelhebber van strijdkrachten Leningrad en opperbevelhebber Volchovfront; generaal Govorov, opperbevelhebber van het leningradfront; Zjadanov, secretaris van het partijcomité en tenslotte voorzitter gemeenteraad Popkov. Zij moesten proberen een stad van 3 miljoen inwoners zo kwaad en zo goed mogelijk in leven zien te houden. In de eerste weken van operatie Barbarossa eisten Popov en Zjoekov van de omsingeling dat er enorme verdedigingslinies moest worden gebouwd met drakentanden, pillendozen en anti-tankgrachten. Ook werden er partizanen gerekruteerd uit de bevolking.

Op 1 september strooiden Duitse vliegeniers pamfletten uit "als je je overgeeft dan blijf je in leven". De Russen waren niet onder de indruk maar ze hadden wel gevraagd aan de leiders als ze misschien de stad aan Finland konden geven zodat ze gespaard werden van de Duitsers. Maar Finland verklaarde dat het geen gebied wou hebben van Rusland omdat het al genoeg misere had gekend met de Russische winteroorlog.

---

Over Russische Tsaren, Stalin en de Bolsjevisten

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Stalin en de Joden. Deel 4: De joden krijgen een staat: Birobidjan
•  Kozakkenleider Bogdan Chmielnicki en de judeocide van Nemirov

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Rusland in opstand - 1905, de eerste barst in de Tsarentroon (David Floyd)
•  Wanneer wordt het dag, kameraad? Geschiedenis van de oktoberrevolutie (Jean-Paul Ollivier)
•  De Russische Revolutie (G. Schomaekers)
•  De Russische Revolutie (Robert Goldston)
•  Een vergeten oorlog - Polen - Rusland 1920 (Martin Ros)
•  Vladimir Lenin (Hermann Weber)
•  Veertien lezingen aan de Sverdlov-universiteit (Alexandra Kollontaj)
•  De geschiedenis van de Sovjet-Unie (Z.R. Dittrich en A.P. van Goudoever)
•  Stalin, heerser van het Kremlin (Jan Bauwens met medewerking van Piet Terlouw en H.C. Ebeling)
•  De autobiografie van Stalin (Richard Lourie)
•  Stalin (Rose Tremain)
•  De gelaarsde God - Stalin en de aura van de macht (Piet de Moor)
•  Een andere kijk op Stalin (Ludo Martens)
•  Jozef Stalin (Maximilien Rubel)
•  Hitler en Stalin, parallelle levens (Alan Bullock)
•  Het getto van Odessa. De vernietiging van de joodse gemeenschap in de Oekraïne (Starodinski)
•  Stalin, de Russen en hun oorlog 1941-1945 (Marius Broekmeyer)
•  Operatie Barbarossa. De oorlog van Hitler en Stalin (Laurence Rees)
•  Operatie Barbarossa. De Duitse inval in Rusland (John Keegan)
•  Ruslands oorlog (Richard Overy)
•  Rusland in oorlog 1941 - 1945 (Alexander Werth)
•  Ivans Oorlog. Leven en dood in het Rode Leger, 1939-1945 (Catherine Merridale)
•  Zjoekov, maarschalk van de Sovjetunie (Otto Preston Chaney Jr.)
•  Het beleg van Leningrad (Alan Wykes)
•  Stalingrad (Geoffrey Jukes)
•  Stalingrad ¤ Moskou ¤ Berlijn (trilogie) (Theodor Plievier)
•  De grote overwinning (Wasili Rjabov)
•  Welkom in Siberië. Van spooktrein tot repressie (Walter Roland)
•  De Vredesbeweging in de USSR (Oleg Charchardin)
•  Dialoog over de Sovjet democratie (Michail Taratoeta)
•  Zes weken in het land van de Sovjets (Albert Minnebo)
•  De werkelijkheid in Sowjet-Rusland (Aurel von Jüchen)
•  De Goelag Archipel (Aleksandr Solzjenitsyn)
•  Goelag. Een geschiedenis (Anne Applebaum)
•  Overleven na de Goelag. Het lot van Stalins slachtoffers na hun kamptijd (Nanci Adler)
•  Ik verkoos de vrijheid (Victor Kravchenko)
•  De laatste dagen - Van de dood van Stalin tot de dood van Beria (Anton Kolendic)
•  Rusland onder Kroetsjew (Edward Crankshaw)
•  Waarom valt Icarus? - Het communistisch netwerk (Jan Debrouwere)
•  Refuseniks - Het drama van de Joodse emigratie uit de Sovjet-Unie (Piet Buwalda)
•  Tussen rode ster en Davidster - Waarom communisme en zionisme aartsvijanden werden (Kris Borms)
•  De Russen. Dagelijks leven in de Sovjet-Unie (Hedrick Smith)
•  Vladimir de verschrikkelijke. Zjirinovski en de opmars van extreemrechts in Rusland (Peter Conradi)