Verzet.org - Mandarijn in Europa. Dagboek van de jaren 1878-1886 (Zeng Jize)

Zeng Jize (1839-1890) was een van de eerste Chinese diplomaten die naar het westen werden uitgezonden. Het dagboek van deze erudiete Chinees over zijn reis naar en zijn ervaringen in Europa kan beschouwd worden als een weerspiegeling van de ideeën over het Westen die leefden bij dat deel van China's heersende klasse dat niet geheel afwijzend stond tegenover contacten met buitenlanders. De confrontatie met zijn klassiek-Chinese visie op een stuk negentiende eeuwse geschiedenis van Europa is uiterst curieus maar daardoor des te interessanter.

Het typerende in dit dagboek is dat Zeng zelden of nooit diep ingaat op de wonderen van het Westen en alles wat hem in Europa toch als nieuw en vreemd voorgekomen moet zijn. Hij grijpt elke gelegenheid aan om het idee te bevestigen dat China's cultuur de beste en de meest begerenswaardige is. Hij levert nogal wat kritiek op westerse zeden en gewoonten en ook het parlementaire systeem zoals hij dit in Engeland en Frankrijk aantreft, lijkt hem niet ideaal.

De confrontatie met deze klassiek-Chinese visie op een stuk negentiende-eeuwse geschiedenis van Europa is uiterst curieus. Veel gebeurtenissen en figuren komen door de ogen van de Chinese diplomaat i een heel ander licht te staan. Juist daarom kan Zengs dagboek, nu China zich de laatste jaren in een groeiende belangstelling mag verheugen, bijdragen tot meer inzicht in de houding van China ten opzichte van het Westen, een houding die voor een belangrijk deel nog altijd bepaald wordt door de ruim een eeuw geleden gelegde eerste diplomatieke contacten.

Het dagboek van Zeng is nooit als geheel in enige westerse taal gepubliceerd. Enkele fragmenten slechts zijn ooit als artikelen verschenen in gespecialiseerde Franse en Engelse wetenschappelijke tijdschriften.

Zeng Jize werd geboren in Xiangxiang in de provincie Hunan (China). Hij was de oudste zoon van de toonaangevende hervormingsgezinde minister Zeng Guofan en erfde van zijn vader de titel van markies in 1877. Afgezien van het traditionele onderwijs, trachtte Zeng inzicht te krijgen in de westerse wetenschap en hij was een van de weinige ambtenaren die Engels had geleerd. Zeng werd door zijn generatie lange tijd beschouwd als een pionier in de diplomatie evenals door latere generaties.

In 1878 werd hij benoemd tot ambassadeur in Groot-Brittannië en Frankrijk en diende in totaal zeven jaar (1879-1885) in het buitenland. Na zijn terugkeer in 1886 naar China, kreeg hij een post toegewezen op de nieuw opgerichte raad van de Admiraliteit. Toen hij aankwam in Peking kreeg hij de verantwoordelijkheid voor de Zongli Yamen, en in 1889 voor de Tongwen Guan. Hij stierf het volgende jaar als een ambtenaar van de tweede rang in de leeftijd van eenenvijftig jaar.