Een figuur die een belangrijke rol zal spelen en de aanzet zal geven tot de opstand in Birkenau - al was dat vooral door zijn sadisme en wreedheid jegens de gevangenen - was SS-Oberscharführer Otto Moll (1915-1946). Moll was tijdens de 'Hongaarse Actie' in de zomer van 1944 de chef van de verbrandingsinstallaties van Birkenau. Zijn 'carrière' in Auschwitz was begonnen toen hij in mei 1941 naar het concentratiekamp van Auschwitz werd overgeplaatst. Aanvankelijk werkte hij in één van de vele subkampen maar werd korte tijd later een van de beruchtste leiders van de strafcompagnie in Birkenau. Op 10 juni 1942 had hij al een belangrijk aandeel gehad in de massamoord toen honderden gevangenen een onstnappingspoging waagden. Voor een korte periode had hij het commando over de Sonderkommando's die de gaskamers in de Bunkers I en II (de eerste twee gaskamers van Birkenau) bedienden, maar nog geen verbrandingsinstallatie hadden. Hier werden de lijken nog begraven of in open putten verbrand. Later werden de begraven lichamen alsnog heropgedolven en in open sleuven verbrand. Deze methode zal veranderen wanneer in het voorjaar van 1943 de nieuwe gaskamers II, II, IV en V werden gebouwd, die elk over een geïntegreerde verbrandingsinstallatie beschikten en onmiddellijk in bedrijf werden genomen.

Otto Moll was gekend en gevreesd door zijn extreem brutaal optreden tegenover de kampgevangenen. Moll was een vreselijke sadist. Zo hield hij ervan naakte vrouwen aan de rand van de verbrandingskuil op te stellen, om hen na enkele schoten in het onderlichaam in het vuur te zien vallen. Bij een andere gelegenheid vond hij bij een lid van het Sonderkommando een ring: hij liet de gevangene met benzine overgieten en daarna in brand steken. Een andere man hing hij op aan handen en voeten. Hij schoot zo lang op de gevangene tot zijn handen afscheurden, daarna herhaalde hij dit met de voeten. Van een gezin van zes personen vermoordde Moll in de aanwezigheid van het hele gezin, eerst het jongste kind, daarna de grotere kinderen, als voorlaatste de vader en tot slot de moeder. Hij was wellicht een van de eerste SS'rs die het Zyklon B-poeder in de gaskamers gooide waarbij hij zijn favoriete zin sprak: ""Laß sie fressen" ('laat ze eten').

Shlomo Dragon, een lid van een Sonderkommando die Birkenau overleefde, getuigde later over de sadist Moll: "Als we de gaskamer binnenkwamen, hoorden we soms nog steunen, vooral wanneer we de lijken aan de handen uit de kamer begonnen te trekken. Op een keer vonden we een nog levende zuigeling, die in een kussen was gewikkeld. Ook het hoofdje van de baby zat in het kussen. Nadat we het kind uit het kussen hadden gehaald, loeg het de ogen op. Het leefde dus nog. We brachten het bundeltje naar SS-Oberscharführer Otto Moll, met de mededeling dat het kind leefde. Moll legde het op de grond, ging op de hals staan en gooide het in het vuur. Ik heb met eigen ogen gezien hoe hij op het kind ging staan. Het bewoog nog met zijn armpjes."

De sadistische eigenschappen van Moll werden alleszins goed gewaardeerd werd door zijn superieuren, die hem beloonden met een decoratie en hem vervolgens promoveerde tot Schutzhaftlagerführer (plaatsvervangend kampcommandant) in het subkamp Fürstengrube, dat hij leidde van september 1943 tot maart 1944. Daarna was hij enkel maanden plaatsvervangend commandant van het subkamp Gleiwitz I, tot dat hij in mei 1944 door kampcommandant Rudolf Höss werd teruggehaald naar Birkenau, om te helpen bij de vernietiging van de Hongaarse Joden. Moll stelde nieuw teams en Sonderkommando's samen die de crematoria moesten bemannen.

Moll kreeg van de Sonderkommando's de hebreeuwse bijnaam 'Malahamoves', 'Engels des Doods'. Vele overlevende Sonderkommando's beschreven na de oorlog Moll als een extreem wreed en barbaars personage die zelfs kleine kinderen levend in de open verbrandingskuilen wierp waar de lijken werden verbrand. Sonderkommando Shlomo Venezia (afb. links) herinnert zich Moll nog goed: "Toen we dat absoluut gruwelijk werk twee uur hadden gedaan, hoorden we het geronk van een naderende motorfiets.De mannen die al langer bij het Sonderkommando zaten, mompelden doodsbenauwd: 'Malahamoves...'. Dat was het moment van de macabere kennismaking met de 'Engel des Doods', de verschrikkelijke SS'r Moll. [..] Hij hoefde je maar aan te kijken of je begon te sidderen. Het duurde niet lang of we maakten ook kennis met zijn wreedheid en met het saddistische genoegen dat hij erin schepte om ons keihard aan te pakken. Hij was nog niet van zijn motor gestapt of hij brulde al als een woest beest: "Arbeiten!" "Aan het werk, jullie Schweinen, rotjoden!" Het tempo ging meteen omhoog. Toen hij merkte dat de lijken met twee man werden gedragen, werd hij woedend en tierde: "Nein! Nur eine Person für einen Toten!" Een lijk dragen met zijn tweeën was al niet gemakkelijk, want het terrein was modderig en je voeten zakten erin weg, maar in je eentje! Ik weet niet hoe ik me staande heb kunnen houden, maar ik dacht dat ik het zou begeven."

Na de 'Hongaarse Actie' keerde Moll terug naar zijn vroegere post in Gleiwitz. Een plan voor de moord op alle gevangenen en de vernietiging van alle gebouwen van het Auschwitz-Birkenau complex werd genoemd naar zijn bedenker: het 'Moll-Plan'. Als het ooit tot de evacuatie van de kampen zou komen, was het Moll's plan om het ganse vernietigingscomplex te laten plat bombarderen door de Duitse Luftwaffe. Zover is het gelukkig nooit gekomen. Na de evacuatie van Auschwitz in januari 1945 zette Moll zijn 'carrière' als massamoordenaar verder in KZ Ravensbrück en KZ Sachsenhausen. Moll en zijn gaskamerspecialisten pendelden van het ene kamp naar het andere waar Moll de laatste maanden van de oorlog de supervisie had in massa-executies en vergassingen over de beide kampen. Op het einde van de oorlog was Moll actief in KZ Dachau waar hij verantwoordelijk was voor de evacuatie van het bijkamp Kaufering II. SS-Hauptscharführer Otto Moll, chef van de verbrandingsinstallaties van Birkenau, werd tijdens het berucht geworden Dachau-proces op 13 december 1945 ter dood veroordeeld en op 28 mei 1946 opgehangen in de gevangenis van Landsberg.