Verzet.org - Collaboratie en Verzet 1940 - 1945. Delen 1, 2 en 3 (Friedrich Weinreb)

In drie dikke delen, Collaboratie en Verzet getiteld, werpt Friedrich Weinreb (1910-1988) zich op als een verzetsheld die in zijn eentje de Duitse bezetters om de tuin had geleid. De felste verdediger van Weinreb was Renate Rubinstein, die ook de drie delen redigeerde. Er kwam een groot onderzoek van het RIOD, waarin Weinreb als een oplichter werd ontmaskerd. Het was vooral een triomf voor de schrijver Willem Frederik Hermans, die altijd al had gezegd dat Weinreb niet deugde. De Affaire-Weinreb blijft tot op heden de Nederlandse samenleving beroeren. Een goede analyse van 'De Zaak Weinreb' vind je op ING: WEINREB, Fryderyk (Friedrich).

Verzet.org:
Toch blijft het werk van Weinreb bijzonder boeiend om lezen, omdat het een inzicht verschaft omtrent de Jodenvervolging in Nederland, hoe deze tot stand kwam en evolueerde naar de bijna totale vernietiging van de Joodse gemeenschap van Nederland. Dit gebeurde allemaal, terwijl het grootste deel van de Nederlanders er vanop de zijlijn, en met de handen diep in de zakken, op de vervolging en deportaties toekeek. Zoals A. Nuis de doorsnee Nederlandse mentaliteit beschrijft: "je je niet moet moeien met andermans zaken, zeker niet als ze slecht gaan...". 106.000 Nederlandse Joden werden in Auschwitz en andere vernietigingskampen vermoord, zowat 90% van de ganse vooroorlogse groep Nederlandse Joden... Zij die kritiek hebben op Weinreb, kunnen best de verschrikkelijke dodenbalans in het achterhoofd houden en zich afvragen: "Wat heb ik zèlf gedaan voor de Joden en wat had ik kunnen doen?"

Inhoud van dit 3-delig werk

Collaboratie en Verzet 1940 - 1945. Een poging tot ontmythologisering.
Deel 1: Het land der blinden
Deel 2: Van windekind naar Westerbork
Deel 3: Eindspel

Den Haag 1942. De eerste oproepen van Joden voor de 'arbeidsinzet' vinden plaats. De sfeer is nog beminnelijk, afkeuringen zijn makkelijk te verkrijgen. Maar allengs wordt de situatie grimmiger, en de isolatie van het Nederlandse Jodendom totaler. Van enig effectief, georganiseerd verzet is nog geen sprake, vrij algemeen heerst de opvatting dat Duitsland de oorlog zal winnen. Het begrip 'onderduiken' is nog niet uitgevonden, de naam Auschwitz is nog niet gevallen, de Nederlandse autoriteiten, de politie, de Joodse Raad, bemoeien zich om door soepele samenwerking met de Duitsers, 'erger te voorkomen'.

In deze situatie begon Friedrich Weinreb, die in 1910 te Lemberg geboren werd, maar sinds 1916 reeds in Nederland woonde en in 193 aan de Economische Hogeschool te Rotterdam zijn doctoraal examen aflegde, zijn eenmans guerilla tegen de Duitse (en de collaborerende Nederlandse) bureaucratie. Zijn wapens waren: list, fantasie, inleveingsvermogen en de drang om daar, waar hij de kans zag, mensen te helpen. Niemand heeft de Duitsers op zo grote schaal opgelicht als hij en geen individu heeft op zijn eentje zoveel Joden het leven weten te rekken en vaak tot na de oorlog te behouden. Het uitzonderlijke van deze memoires schuilt in het abnormaal sterke geheugen van de schrijver en in zijn moed om de waarheid te zeggen ook daar waar niemand haar heeft durven uitspreken.

"De lezer acht ik vertrouwd met de namen van bijvoorbeeld Anne Frank en Abel Herzberg. Het lijkt mij alleen maar rechtvaardig dat deze herinneringen van Friedrich Weinreb eveneens het licht zien en dan niet om de discussie over hem en zijn optreden tijdens zijn lotgevallen na de oorlog weer op gang te brengen, maar wegens de uitzonderlijke kwaliteiten van dit geschrift als historische document." (Prof. dr. J. Presser, voorwoord bij het boek)

"Presser heeft in zijn Ondergang slechts een sluier opgewipt van wat er niet gebeurde. Weinreb haalt het hele gordijn op... Weinrebs boek is bijzonder gevaarlijk. Het scheurt illusies aan flarden, het drukt de lezer op onaangename feiten. Feiten, die niet te loochenen zijn." (Dick Houwaart in Dagblad van het Oosten op 15 juni 1969) "David en Goliath; het is geen slecht beeld, al is het misschien goed voor de juiste waardering van Davids prestatie, eraan te herinneren dat David niet altijd wint. Meestal legt hij het, met al zijn godsvertrouwen en slimheid, tegen zijn domme maar sterkere tegenstander af. Weinreb heeft op elk moment van zijn gevecht in onmiddellijk levensgevaar verkeerd; hij is ook bereid geweest zijn leven te geven, niet voor koningin en vaderland, maar wel voor iets dat hij hoger achtte: willekeurige mensen.

Voor wie niet graag kwaad van Nederland denkt, is Weinrebs boek een bittere pil. Nederland in de oorlog komt eruit als een land met een handjevol helden, een wat groter aantal avonturiers zonder veel principes, en een grote meerderheid die, afgezien van onschuldige pekelzonden, legaal bleef tot in eigen of andermans dood, en overigens leefde bij het oude adagium dat je je niet moet moeien met andermans zaken, zeker niet als ze slecht gaan." (A. Nuis in De Tijd, 21 juni 1969)

"Op zichzelf levert Weinrebs schepping stof voor een boeiende roman. Zo leest men ook zijn steeds spannender verslag erover. Dit alles is zo onvoorstelbaar vreemd, zo onwaarschijnlijk als alleen het leven zelf kan zijn." (Adriaan van der Veen in N.R.C.-dagblad van 24 mei 1969)

Het belang van het boek is niet in de eerste plaats gelegen in de kanppe manier waarop Weinreb zijn geniale bedrog van de Duitse en Nederlandse burokraten beschrijft. Maar vooral in het feit dat dit boek duidelijk maakt hoe de alledaagse structuur van onze maatschappij uitvoerder van een pervers plan kan worden. En in het verregaande inzicht van Weinreb in zichzelf en zijn medemensen." (Frits Boer in Aloha op 27 juni 1969)

Geschiedenis van het Verzet in Nederland

Relevante verwijzingen:
•  Verzetsmuseum Amsterdam: In gesprek met Henk van Moock
•  Verzetmuseum Amsterdam: Gerrit van der Veen en de PBC
•  Hannie Schaft
•  Eerebegraafplaats.nl
•  Johannes Lambertes BONEKAMP 1914 – 1944

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  In dienst van hun naaste. Een stuk pilotenhulp in de Tweede Wereldoorlog (Bart M. Rijnhout)
•  Geen leven zonder verzet. Het levensverhaal van Henk van Moock (Liesbeth van der Horst)
•  Requiem voor het verzet (Herman Friedhoff)
•  Nacht und Nebel: mijn verhaal uit Duitse gevangenissen en concentratiekampen (Floris B. Bakels)
•  Verdrukking Verzet Victorie (M. Goote)
•  Witte Ko. Herinneringen uit het gewapend verzet (Otto Kraan en Jan Brasser)
•  Andijkers in verzet (Riekele Hovenga)
•  Volk in verdrukking en verzet (J.W. Rengelink en I. Mug)
•  De Geuzen. De eerste verzetsgroep 40-45 (Harry Paape)
•  Bezetting en collaboratie - Nederland tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 (Hirschfeld)
•  Frederik Weinreb - verzetsman en groot schrijver (Rene Marres)
•  Collaboratie en Verzet 1940 - 1945. Delen 1, 2 en 3 (Friedrich Weinreb)
•  Graven in de klei. Marokkaanse bevrijders van toen en de vrijheid van nu (Jan Durk Tuinier en Mohamed Achahboun)
•  Hannie Schaft, haar rol in het Nederlandse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog (Sophie Poldermans)
•  Het verborgen dorp. Ondergronds op de Veluwe 1943-1944 (Jeroen Thijssen)
•  Als slachtoffers daders worden. De zaak van joodse verraadster Ans van Dijk (Jan Debrouwere)
•  De bezetting in een notendop (David Barnouw)
•  Soldaat in verzet - Jan Verleun (Do du Preez-Verleun en Pauline Wesselink)
•  Een documentaire: De jaren 1940-45 (Drs. A.H.Paape en Han de Vries)
•  Van Dolle Dinsdag tot Bevrijding (Ch. Whiting en W. Trees)
•  In de schaduw van gisteren. Kroniek van het verzet in de jaren 1940-1945 (H. M. Van Randwijk)
•  Waarheid en leugen in het verzet (Mathieu Smedts)
•  Ik néém het niet. Hoogtepunten uit het verzet 1940/1945 (Evert Werkman)
•  Vrouw in Verzet. Miet Pauw en de bezetting in Baarle (Els Hofker)

Kroniek van de Jodenvervolging in Nederland

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
•  Arthur Seyss-Inquart - Het leven een Duits onderkoning in Nederland (Neuman)
•  De drie van Breda. Duitse oorlogsmisdadigers in Nederlandse gevangenschap, 1945-1989 (Hinke Piersma)
•  Ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog (Conny Kristel)
•  Roof. De ontvreemding van Joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog (Gerard Aalders)
•  Berooid. De beroofde Joden en het Nederlandse restitutiebeleid sinds 1945 (Gerard Aalders)
•  Het Achterhuis. Het dagboek van Anne Frank
•  De laatste zeven maanden. Vrouwen in het spoor van Anne Frank (Willy Lindwer)
•  Settela (Aad Wagenaar)
•  Onbekende Kinderen. De laatste trein uit Westerbork (Daphne Meijer)
•  Krijgen zal ik je. Pijn en angst van een overlevende Jood (Karel Logher)
•  Collaboratie en Verzet 1940 - 1945. Delen 1, 2 en 3 (Friedrich Weinreb)
•  Het verstoorde leven. Dagboek van Etty Hillesum, 1941-1943 (Etty Hillesum)
•  De tas van Eva. Een uniek dagboek van een Joodse heldin (Donald Speelman en Dick Schaap)
•  Goethe in Dachau. Literatuur en werkelijkheid (Nico Rost)
•  Boulevard des Misères. Het verhaal van doorgangskamp Westerbork (Jacob Boas)
•  Concentratiekampen. Systeem en de praktijk in Nederland (C.J.F. Stuldreher en H.A.V.M. van Stekelenburg)
•  Ondergang - De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945 (Jacques Presser)
•  Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 (Abel J. Herzberg)
•  Studies over de Jodenvervolging (B. A. Sijes)
•  Geschiedschrijving als opdracht. Abel Herzberg, Jacques Presser en Loe de Jong over de Jodenvervolging (Conny Kristel)
•  Strepen aan de hemel (Gerhard L. Durlacher)
•  Terugkeer. Antisemitisme in Nederland rond de bevrijding (Dienke Hondius)
•  Na het kamp - Overlevenden en de strijd om herinnering (Jolande Withuis)
•  U wordt door niemand verwacht. Nederlandse joden na kampen en onderduik (Michal Citroen)
•  Om erger te voorkomen (Nanda van der Zee)
•  Tegen beter weten in. Zelfbedrog en ontkenning in Nederlandse geschiedschrijving over Jodenvervolging (Ies Vuijsje)
•  Na de ondergang. De herinnering aan de Jodenvervolging in Nederland 1945-1995 (Ido de Haan)
•  Voorbij de verboden drempel - De Shoah in ons geschiedenisbeeld (H.W. von der Dunk)