Verzet.org - Ik, Mata Hari (Josine Van Dalsum)

Afbeelding rechts: Toneelactrice Josine Van Dalsum als Mata Hari in de gelijknamige 4-delige reeks uit 1981

Mata Hari werd geboren in 1876 als Margaretha Geertruida Zelle in Leeuwarden, waar haar vader een hoedenwinkel had. Ze kreeg Franse, Duitse en Engelse privé-lessen en kwam na de scheiding van haar ouders in Leiden terecht. In 1895 trouwde ze de KNIL-kapitein Rudolph MacLeod, vestigde zich in Amsterdam en kreeg een zoon. Een paar jaar later vertrok het paar naar Nederlands-Indië, waar het zoontje overleed. Kort daarop brak de levensfase aan die haar wereldfaam zou bezorgen.

Ze scheidde in 1904 van Rudolph en vestigde zich als de naaktdanseres Mata Hari (Maleis voor: Oog van de dag oftewel zon) in Parijs. Ze werd al snel beroemd tot ver buiten de lichtstad. Optredens in Wenen, Monaco, Madrid, zelfs de Scala in Milaan volgden. Minstens zo fameus was haar levenswandel; aangezien ze voor hogere militairen en leden van het corps diplomatique ook tussen de lakens veel entertainment had te bieden.

In 1917 werd ze in Frankrijk na een proces ter dood veroordeeld wegens hoogverraad aan de Duitsers. Haar executie volgde snel. Later werd het doodvonnis heftig bekritiseerd (ook uit Nederland kwamen protesten) - er moest een zondebok worden gevonden - en mede daardoor heeft Mata Hari's naam over de hele wereld bekendheid gekregen. Waarschijnlijk zal de waarheid nooit geheel duidelijk worden. Haar laatste woorden waren: "Dood is niets, leven trouwens ook niet. Sterven, slapen, overgaan in niets, wat maakt het uit? Alles is een illusie."

Het leven van Mata Hari werd liefst vijf keer in verschillende landen werd verfilmd, met achtereenvolgens Magda Sonja, Greta Garbo, Zsa Zsa Gabor, Jeanne Moreau en Silvia Kristel in de hoofdrol. Fie Carelsen (bij haar vijfentwintigjarig jubileum in 1931) en Els van Rooden (bij Toneelgroep Centrum) brachten haar op het Nederlandse toneel tot leven. De actrice Josine van Dalsum gaf haar gestalte in de 4-delige tv-serie: 'Mata Hari'.

Naar aanleiding van deze mini-reeks, bracht Van Dalsum in 1981 haar boek 'Ik, Mata Hari' uit. Hierin beschrijft zij op heel persoonlijke wijze de ongelooflijke werkelijkheid van het korte, levenslustige, faltasierijke, maar ook trieste en eenzame leven van een in 1876 in Leeuwarden geboren vrouw, die door een combinatie van toeval en omstandigheid in een tijdperk waarin talent kon excelleren, de meest bejubelde naaktdanseres van West-Europa werd en in 1917 vanwege haar vermeende spionageactiviteiten door een Frans vuurpeloton werd geëxecuteerd. Het boek werd rijkelijk voorzien met foto's uit de 4-delige minireeks.

De Nederlandse actrice Josina van Dalsum werd op 14 juli 1948 geboren te Breda en volgde daar de Jozefschool. Ze groeide op in een groot gezin van vijf jongens en vijf meisjes in de St. Josephparochie. Haar vader speelde in zijn vrije tijd ook toneel. In 1964 ging ze naar het Mgr. Frencken College in Oosterhout waar ze de HBS-b volgde. Van Dalsum begon in 1971 aan de toneelschool in Amsterdam. Tijdens haar toneelschool-tijd was ze een vaste figuur in het NCRV TV kinderprogramma Orimoa. Ze was niet betrokken bij de Actie Tomaat, maar behoorde wel tot de kritische jonge acteurs.

Vanaf het begin van de jaren zeventig speelde ze diverse rollen in televisiedrama en in films. In 1972 speelde ze de rol van "Let" in de televisieserie "Een mens van goede wil" aan de zijde van Hugo Metsers; in 1976 "Riekie Kiers" in de televisieserie Hollands Glorie; en in 1980 "Mata Hari" in de gelijknamige vierdelige televisieserie. Daarnaast speelde ze "Gertrude" in Dood van een non (1975; naar de gelijknamige roman van Maria Rosseels); "Koningin Johanna" in De Leeuw van Vlaanderen (1985); "Saskia Adelaar", de vrouw van de liftmonteur, in De Lift van Dick Maas (1983); en de moeder van "Bo" in Zus & zo van Paula van der Oest (2001). In 2004 was ze te zien in de televisieserie De Erfenis, waarin ze de rol van "Cecile Heydecoper-Dos Santos" speelde.

Van Dalsum was een van de scenarioschrijfsters van de Duitse televisieserie Die Wache, en speelde in 2003 een gastrolletje in Baantjer als "Paula Nieuwenhuijzen". Van Dalsum is sinds 1974 gehuwd met regisseur John van de Rest. Het paar heeft een zoon - Aram - die ook acteur is. In 2007 schreef zij het boek De kleine Johanna over haar jeugd in Breda.