Verzet.org - Stalingrad ¤ Moskou ¤ Berlijn - trilogie (Theodor Plievier)

De beroemde schrijver Theodor Plievier (tot 1933: Plivier) werd op 12 februari 1892 geboren te Berlijn. Hij groeide op in een arbeidersfamilie, die hij spoedig voor een meer avontuurlijker leven achter zich liet. Als jongen van zestien jaar liep hij van huis weg om als scheepsjongen over vrijwel alle wereldzeeën te zwerven. Tussen 1910 en 1913 was hij in Chili als arbeider aan de slag in de was hij werkzaam als arbeider in de kopermijnen. Kort voor het begin van de Eerste Wereldoorlog keerde hij naar Duitsland terug. Hij keerde in dienst bij de Duitse oorlogsmarine en nam in 1918 deel aan de zogeheten Matrosenaufstand in Wilhelmshaven. Over zijn belevenissen bij de Marine in WO I schreef hij hierover later een boek dat hem in op slag bekend maakte: 's Keizers koelies ('Des Kaisers Kulis', 1929).

Tot 1924 bleef hij matroos en verdiende hij in Ubersee zijn kost als losse werkkracht. Daarna werd hij journalist, vertaler en schrijver. Hij publiceert onder meer de novelle 'Zwölf Mann und in Kapitän' (1930), 'Der Kaiser ging, die Generäle blieben' (roman, 1932) en 'Das große Abenteuer' (roman, 1936). In 1933 emigreerde Plievier als politiek vluchteling en trok via Tsjecho-Slowakije naar Frankrijk waar hij korte tijd verbleef tot hij in 1934 op uitnodiging van de Russische regering naar de Sovjet-Unie kwam waar hij tot aan het einde van de Tweede Wereldoorlog woonde. Hij sprak er regelmatig voor de Russische radio de Duitse troepen toe.

Daar schreef en publiceerde hij zijn bekendste boek, de goed gedocumenteerde anti-oorlogsroman 'Stalingrad'. In 1945 kwam hij met het Rode Leger terug in Duitsland en woonde nabij Berlijn en Weimar in de Russische zône. Hij werd anti-communist, verhuisde in 1947 plotseling naar West-Duitsland, aanvankelijk in Wallhausen en Bodensee. In 1953 verhuisde hij naar Zweden waar hij tot aan zijn dood bleef wonen en er op 12 maart 1955 te Avegno overleed.

De beroemde trilogie van Theodor Plievier 'Stalingrad' (1945), 'Moskou' (1952) en 'Berlijn' (1954) zijn van hetzelfde kaliber als bijvoorbeeld Erich Maria Remarque's literair monument: 'Van het westelijk front geen nieuws' (1929). In 'Stalingrad', zijn grootste en belangrijkste werk van deze trilogie, bespeurt men van de 'politiek' heel weinig. Het is een zeldzaam objectief en van grootse visie getuigend boek, dat op weergaloze wijze de ondergang van het 6de Duitse leger onder generaal Von Paulus beschrijft.

'Moskou' (blz 7): "Ten eerste, ten andere, ten derde – wij hebben, wij hebben... Nu, dat hebben wij ook - landsknechten en paarden en geschut, ook een paar vendels Italianen en Fransen, ook schansgravers met houweel en spade (dat zijn merendeels geëvacueerde Joden, en ik ben van mening dat die knapen voor grondwerk niet veel waard zijn) en veroverd en gewonnen hebben wij meer dan één stad, en de stadjes en landjes er omheen, geplunderd hebben wij ze ook, hoewel dat tegenwoordig anders heet...

Grondstoffen, geheel en half voltooide producten moeten zonder uitzondering gevorderd en geconfiskeerd worden enz. En ook wat dat aangaat, klopt het voorbeeld, we zijn nu voor een stad gekomen, die weliswaar niet Tarbona heet, het is eigenlijk een groot, compleet land, en met Gods hulp zullen wij het winnen en te gronde richten... "Maar wat heb ik aan die aardigheid, wat heb ik daaraan?" Luitenant-generaal von Bomelbürg legde het facsmile van het oude document weer op de tafel, bij de diezelfde dag binnengekomen dagorder en de eveneens binnengekomen 'Geheime Commando-aangelegenheid'; de loupe, waarvan hij zich had bediend, ook de bril, legde hij er bij. Hij wendde zich naar de deur en riep zijn adjudant. De adjudant trad binnen..."

Clara Eggink in het Leidsche Dagblad over 'Moskou' : "Zelden heb ik een modern boek in handen gehad van een zo formidabele visie als dit epos over de Duits-Russische strijd in het slijk en de sneeuw van Moskou. Zo er ooit een boek is, dat in ieders handen moet komen, dan is het wel dit. Een boek, dat met een rustige, objectieve en nooit sensationele visie de mens, die het leest, de rampzalige verdwazing van een oorlog bijbrengt, zó, dat hij wel gietijzer moet zijn, willen hem niet ieders maal dat hij de naam Moskou hoort de rillingen over de rug lopen."

'Berlijn' werd aanvankelijk in twee aparte delen uitgebracht. Deel 1: 'De doodsstrijd van het Derde Rijk' en Deel 2: 'In de schaduw van het Kremlin'. Vanaf de vierde (nederlandstalige) druk bij Uitg. Kroonder werden beide delen gebundeld. Het eerste deel vangt aan in april 1945. De daarop volgende bewogen weken van chaos en ontreddering in de ingesloten Duitse hoofdstad worden ons door een aantal romanfiguren levend voor ogen gesteld.

De algehele militaire ineenstorting en de doodsstrijd van het zieltogende Derde Rijk worden opnieuw levend voor ons. Het eerste deel eindigt met de dood van Hitler in de führerbunker, waar zijn lijk door zijn chauffeur met benzine overgoten verbrandt wordt. In het tweede deel wordt de bezettingsperiode en de zône-verdeling van Duitsland beschreven en vindt het boek zijn culminerend slot in de Juni-gebeurtenissen van 1953. "Zonder aarzeling mag men, na lezing van 'Berlijn' vaststellen, dat Plievier tot dusver de enige is geweest, die de volledige omvang van de gruwelijkste aller oorlogen in de literatuur heeft kunnen vastleggen" (Algemeen Handelsblad)

Over Russische Tsaren, Stalin en de Bolsjevisten

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Stalin en de Joden. Deel 4: De joden krijgen een staat: Birobidjan
•  Kozakkenleider Bogdan Chmielnicki en de judeocide van Nemirov

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Rusland in opstand - 1905, de eerste barst in de Tsarentroon (David Floyd)
•  Wanneer wordt het dag, kameraad? Geschiedenis van de oktoberrevolutie (Jean-Paul Ollivier)
•  De Russische Revolutie (G. Schomaekers)
•  De Russische Revolutie (Robert Goldston)
•  Een vergeten oorlog - Polen - Rusland 1920 (Martin Ros)
•  Vladimir Lenin (Hermann Weber)
•  Veertien lezingen aan de Sverdlov-universiteit (Alexandra Kollontaj)
•  De geschiedenis van de Sovjet-Unie (Z.R. Dittrich en A.P. van Goudoever)
•  Stalin, heerser van het Kremlin (Jan Bauwens met medewerking van Piet Terlouw en H.C. Ebeling)
•  De autobiografie van Stalin (Richard Lourie)
•  Stalin (Rose Tremain)
•  De gelaarsde God - Stalin en de aura van de macht (Piet de Moor)
•  Een andere kijk op Stalin (Ludo Martens)
•  Jozef Stalin (Maximilien Rubel)
•  Hitler en Stalin, parallelle levens (Alan Bullock)
•  Het getto van Odessa. De vernietiging van de joodse gemeenschap in de Oekraïne (Starodinski)
•  Stalin, de Russen en hun oorlog 1941-1945 (Marius Broekmeyer)
•  Operatie Barbarossa. De oorlog van Hitler en Stalin (Laurence Rees)
•  Operatie Barbarossa. De Duitse inval in Rusland (John Keegan)
•  Ruslands oorlog (Richard Overy)
•  Rusland in oorlog 1941 - 1945 (Alexander Werth)
•  Ivans Oorlog. Leven en dood in het Rode Leger, 1939-1945 (Catherine Merridale)
•  Zjoekov, maarschalk van de Sovjetunie (Otto Preston Chaney Jr.)
•  Het beleg van Leningrad (Alan Wykes)
•  Stalingrad (Geoffrey Jukes)
•  Stalingrad ¤ Moskou ¤ Berlijn (trilogie) (Theodor Plievier)
•  De grote overwinning (Wasili Rjabov)
•  Welkom in Siberië. Van spooktrein tot repressie (Walter Roland)
•  De Vredesbeweging in de USSR (Oleg Charchardin)
•  Dialoog over de Sovjet democratie (Michail Taratoeta)
•  Zes weken in het land van de Sovjets (Albert Minnebo)
•  De werkelijkheid in Sowjet-Rusland (Aurel von Jüchen)
•  De Goelag Archipel (Aleksandr Solzjenitsyn)
•  Goelag. Een geschiedenis (Anne Applebaum)
•  Overleven na de Goelag. Het lot van Stalins slachtoffers na hun kamptijd (Nanci Adler)
•  Ik verkoos de vrijheid (Victor Kravchenko)
•  De laatste dagen - Van de dood van Stalin tot de dood van Beria (Anton Kolendic)
•  Rusland onder Kroetsjew (Edward Crankshaw)
•  Waarom valt Icarus? - Het communistisch netwerk (Jan Debrouwere)
•  Refuseniks - Het drama van de Joodse emigratie uit de Sovjet-Unie (Piet Buwalda)
•  Tussen rode ster en Davidster - Waarom communisme en zionisme aartsvijanden werden (Kris Borms)
•  De Russen. Dagelijks leven in de Sovjet-Unie (Hedrick Smith)
•  Vladimir de verschrikkelijke. Zjirinovski en de opmars van extreemrechts in Rusland (Peter Conradi)