"Wenn man mir vorwirft, dass dieses Buch zu politisch sei, so ist meine Antwort, dass ich glaube, jedes gute Buch müsse näher oder entfernter politisch sein. Ein Buch, das dieses nicht ist, ist sehr überflüssig, oder gar slecht. Politisch ist, was zu dem allgemeinen Wohl etwas beiträgt oder beitragen soll: quod bonum publicum promovet.".

[vert. 'Wanneer men mij verwijt, dat dit boek een te politiek karakter draagt, dan is mijn antwoord: ik geloof dat elk goed boek een min of meer politiek karakter moet dragen. Een boek dat dit niet doet, is geheel overbodig, is geheel overbodig of zelfs slecht. Politiek is wat bijdraagt of bijdragen moet tot het algemeen welzijn: quod bonum publicum promovet (wat goed is helpt het volk)'] Uit Der Mann, der nach Syrakus spazieren ging. Das abenteuerliche Leben des Johann Gottfried Seume van Gerhard Heine, Berlijn 1940.

Nico Rost (Groningen 1896 – Amsterdam 1967) liep weg van het gymnasium in Groningen om een loopbaan als schrijver te beginnen, maar zijn literair werk werd slecht ontvangen. Van 1923 tot 1925 en van 1928 tot 1933 verbleef hij in Berlijn, waar hij kennismaakte met de belangrijkste Duitse schrijvers. Hij vertaalde werken van Alfred Döblin (Berlin Alexanderplatz), Gottfried Benn, Anna Seghers, Carl Einstein, Georg Kaiser, René Schickele en vele anderen. Hij schreef kritieken en beschouwingen in bladen als De Telegraaf -hierin al in 1923 een recensie over Kafka -, De Gulden Winckel, Groot Nederland, De Nieuwe Kroniek.

Tweemaal reisde hij naar de Sovjet-Unie om daar het culturele leven te bestuderen, maar pas in 1927 werd hij lid van de partij. De nazi's doorzag hij onmiddellijk en na een kort verblijf in het concentratiekamp Oranienburg werd hij in mei 1933 Duitsland uitgezet. Hij zette zijn werk als criticus en vertaler voort in Brussel. Van zijn politieke engagement getuigde hij in de Gentse sociaal-democratische krant Vooruit. Tijdens de oorlog zat hij een jaar in het concentratiekamp Dachau. Daar bleef de Duitse literatuur, de taal van Goethe en Thomas Mann en van alle auteurs die hij voordien had vertaald, zijn grote steun en inspiratiebron.

In zijn kampdagboek Goethe in Dachau hield hij zichzelf, zijn kampgenoten en zijn lezers voor dat men een onderscheid moet maken tussen Duitsers en nazi's. Zijn communistische gezindheid, zijn kampervaringen en zijn persoonlijke bekendheid met tal van Duitse schrijvers maakten hem tot een geliefd spreker in de naoorlogse socialistische staten van Midden-Europa.Op reizen naar Hongarije en Tsjecho-Slowakije volgde een verblijf van enkele jaren in de DDR. Totdat bleek dat hij geen lid van de partij meer was en de DDR werd uitgezet. Op slag was hij salonfähig als spreker in de Bondsrepubliek.

In Nederland en daarbuiten was Rost actief als vervolger van voormalige nazi's. Hij zette zich in voor het blijvend herdenken van de slachtoffers van de nazi-terreur, ook van de zigeuners. In het Nederlands en het Internationaal Dachau-Comité ijverde hij voor het inrichten van het kampterrein als permanente gedenkplaats. Als publicist bleef hij de man van de korte, overzichtelijke reportage, liefst over iets van plaatselijk historisch of folkloristisch belang en verteld vanuit zijn persoonlijke ervaring. Een voorgenomen boek over zijn herinneringen aan de Berlijnse literaire wereld van de jaren twintig wist hij helaas niet te realiseren.

Fragment
Dachau, 10 Juni 1944

"Die alte Erde steht noch, und der Himmel wölbt sich noch über mir". [vert. 'De oude aarde bestaat nog en de hemel welft zich boven mij'] Een uitspraak van Goethe, die me te binnen schiet. Ik heb ze vroeger ergens gelezen - als ik me niet vergis in de "Gespräche mit Eckermann" - en er toen eigenlijk niet veel bij gedacht. Nu, hier in Dachau, met de wonde aan m'n been in het Revier, begin ik er de diepe beteekenis pas van tebeseffen. Zoolang het nog zóó is - zooals Goethe zegt - is nog niets verloren, heb ik nog houvast. Sta ik nog met beide voeten op de aarde en zie ik de toekomst nog voor me. Zóólang is er geen enkele reden om te wanhopen. Goethe heeft weer gelijk en ik ben hem dankbaar.

Ik heb - ondanks Forest, Scheveningen en Vught - tot nu toe immers ook geluk gehad. M'n been doet weliswaar pijn, het abces zou ik echter niet graag missen, want zoolang het nog open is behoedt het mij niet alleen voor ‘transport’, maar ben ik voorloopig ook veilig voor een zwaar commando, vrij van appèl en kan ik hier zelfs lezen en schrijven. Dit weer in een bed liggen, met lakens, is een herademing, vooral na de veertien dagen quarantaine. Het is hier zoo rustig, dat het me bijna - onrustig maakt. De Stube, waar ik lig vormt een wereld op zichzelf.

Van het kamp bemerk ik hier niets - alleen het fluitje voor het appèl en het schuifelen van duizenden voeten. Van uit m'n bed zie ik een andere Revier-barak: barak 5. De Pool, die boven me ligt, beweert, dat daar proeven genomen worden en velen sterven, maar door het raam is niets bijzonders te zien - alleen bedden, zooals bij ons, en ook een kom met goudvisschen, waar nu de zon op schijnt. Alles hier geeft me een gevoel van onwerkelijkheid: de rust, de zon, de goudvisschen en zelfs de verplegers die nu, tijdens de middagrust, in het smalle blok-straatje voor m'n raam - handbal spelen!

Ik blijf geluk hebben! Tien bedden verder ligt M., een Duitscher, een politieke emigrant, dien ik in Brussel vaak ontmoet heb. Hij is hier al sinds '42, zat eerst een jaar in Siegburg en ligt nu sinds 7 weken met een maagzweer. Ik heb hem eerst niet herkend, zoo vermagerd was hij. M. schijnt vanmiddag met den Stubenpfleger, een Oostenrijks ‘Schutzbündler’ uit Weenen-Ottakring, over me gesproken te hebben, want die werd plotseling heel anders, bracht een schaal pap, en beloofde me zelfs papier voor m'n aanteekeningen uit de cantine te bezorgen.

---

Kroniek van de Jodenvervolging in Nederland

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
•  Arthur Seyss-Inquart - Het leven een Duits onderkoning in Nederland (Neuman)
•  De drie van Breda. Duitse oorlogsmisdadigers in Nederlandse gevangenschap, 1945-1989 (Hinke Piersma)
•  Ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog (Conny Kristel)
•  Roof. De ontvreemding van Joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog (Gerard Aalders)
•  Berooid. De beroofde Joden en het Nederlandse restitutiebeleid sinds 1945 (Gerard Aalders)
•  Het Achterhuis. Het dagboek van Anne Frank
•  De laatste zeven maanden. Vrouwen in het spoor van Anne Frank (Willy Lindwer)
•  Settela (Aad Wagenaar)
•  Onbekende Kinderen. De laatste trein uit Westerbork (Daphne Meijer)
•  Krijgen zal ik je. Pijn en angst van een overlevende Jood (Karel Logher)
•  Collaboratie en Verzet 1940 - 1945. Delen 1, 2 en 3 (Friedrich Weinreb)
•  Het verstoorde leven. Dagboek van Etty Hillesum, 1941-1943 (Etty Hillesum)
•  De tas van Eva. Een uniek dagboek van een Joodse heldin (Donald Speelman en Dick Schaap)
•  Goethe in Dachau. Literatuur en werkelijkheid (Nico Rost)
•  Boulevard des Misères. Het verhaal van doorgangskamp Westerbork (Jacob Boas)
•  Concentratiekampen. Systeem en de praktijk in Nederland (C.J.F. Stuldreher en H.A.V.M. van Stekelenburg)
•  Ondergang - De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945 (Jacques Presser)
•  Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 (Abel J. Herzberg)
•  Studies over de Jodenvervolging (B. A. Sijes)
•  Geschiedschrijving als opdracht. Abel Herzberg, Jacques Presser en Loe de Jong over de Jodenvervolging (Conny Kristel)
•  Strepen aan de hemel (Gerhard L. Durlacher)
•  Terugkeer. Antisemitisme in Nederland rond de bevrijding (Dienke Hondius)
•  Na het kamp - Overlevenden en de strijd om herinnering (Jolande Withuis)
•  U wordt door niemand verwacht. Nederlandse joden na kampen en onderduik (Michal Citroen)
•  Om erger te voorkomen (Nanda van der Zee)
•  Tegen beter weten in. Zelfbedrog en ontkenning in Nederlandse geschiedschrijving over Jodenvervolging (Ies Vuijsje)
•  Na de ondergang. De herinnering aan de Jodenvervolging in Nederland 1945-1995 (Ido de Haan)
•  Voorbij de verboden drempel - De Shoah in ons geschiedenisbeeld (H.W. von der Dunk)