Verzet.org - Van Mao tot Teng. China's continuïteit aan scherven? (Hugo Van de Voorde)

Hugo Van de Voorde beschrijft in drie hoofdstukken de periode van Mao Tse-toeng (Mao Zedong 1893-1976) tot aan Teng Hsiao-ping (Deng Xiaoping 1904-1997), een analyse van de politieke situatie in China tot aan het voorjaar van 1979, een land dat toen reeds 900 miljoen inwoners telde (anno 2007 aangegroeid tot 1,3 miljard mensen!).

In zijn inleiding [blz. 7-8] komt Van de Voorde terug op zijn geliefd stokpaardje: het Europacentrisme. Hoewel bijna dertig jaar geleden geschreven lijkt zijn zienswijze van toen ook vandaag nog steeds van toepassing te zijn en dat niet enkel en alleen op China: "Mensen in verschillende samenlevingen kijken naar dezelfde feiten en 'zien' verschillende dingen. Wat zij zien of denken te zien wordt in niet geringe mate bepaald door de intensiteit van de communicatie die tussen de betreffende samenlevingen bestaat.

De historiek van de betrekkingen tussen de samenlevingen in de Noordatlatische ruimte enerzijds en de maatschapijen rond de Chinese en de Japanse Zee anderzijds wordt beheerst door communicatiestoornissen. Vooral de verhouding tot de Chinese maatschappij is hierdoor lange tijd in hoge mate gehypothekeerd geweest. Afgezien van de vraag van wie de initiatieven zijn uitgegaan tot het storen, respectievelijk verbreken van de communicatie ligt het voor de hand dat psychologisch de effecten van een dergelijke verhouding bijzonder nefast zijn: de 'andere' samenleving wordt ontmenselijkt; in hun beperktheid uiteraard wereldvreemde, meestal strakke vijandbeelden resten tenslotte nog.

Hoeft het nog gezegd worden dat deze 'vertekening' tussen de genoemde samenlevingen nog zoveel intenser is geworden door de machtsovername van Mao Tse-toeng in 1949? In het wetsen sprak men over 'the loss of China'. Twee maatschappijopvattingen, geschraagd door twee ideologieën, stonden diametraal tegenover elkaar. De zwart-wit voorstelling werd probleemloos door de publieke opinie aanvaard en zou doorheen generaties doorwerken in de opvattingen over de internationale verhoudingen. China 1949 bevestigde slechts Tsjecho-Slowakije 1948 en Rusland 1917: het was alles één pot nat. Engelen en duivelen kregen op dit ondermaanse hun exclusieve plaats toegewezen.

Psychologisch is dit verschijnsel vrij eenvoudig te verklaren. Ieder mens behoort immers tot een groep, die we de 'in-Group' noemen, en daardoor behoort hij niet tot de 'out-Groep'. Nu is het helaas zo dat a priori niet gezocht wordt naar positieve elementen bij de leden van de out-group, daar waar het voor de hand ligt dat de hoedanigheden van de eigen groep alle aandacht krijgen. De communicatie wordt verbroken; abstracte, dikwijls dreigende ideeën vervagen het besef dat men gecontroleerd wordt met een samenleving van honderden miljoenen individuën, die - net als wijzelf - worden gedreven door menselijke motieven.

Dieter Senghaas acht het sociologisch-psychologisch begrip 'autisme' op dit fenomeen toepasselijk: 'We spreken van autisme (extreme egocentriciteit) waneer in een latent of manifest conflictveld de werkelijke, met de realiteit oveeenstemmende informatie uit de buitenwereld wordt overheerst door het beeld van die wereld, zoals het in het interne systeem van de actor ontstaat. Hoe meer deze egocentriciteit ontwikkelt (om welke reden ook), hoe blinder en dover de actor wordt voor de hem omringende wereld."

In 2006 verscheen bij uitgeverij Pelckmans een uitgewerkte 'upgrade' van dit vroege werkje uit 1980: Het Gouden Oosten. Europa in de schaduw van Azië. De opgang van China als grootmacht past in een bredere beweging, waarin Oost-Azië een centrale rol in de wereld is gaan spelen, zowel economisch als politiek. In dit boek benadrukt Hugo Van de Voorde dat dit verschijnsel alleen nieuw kan zijn voor wie tot nu toe - ten onrechte - Europa als de navel van de wereld beschouwde.

De essentie van China door Jeanne Boden Liberales.be

Het is even wennen aan de Chinese opgang, zeker voor wie het rijke verleden niet kent. Historicus Hugo Van de Voorde beweert al jaren dat niet West-Europa, maar Azië het centrum van de wereldeconomie vormde tussen 800 en 1800. Arabieren, Indiërs, Chinezen en Japanners beheersten toen de wereldhandel. Rond 1800 zou China een derde van de goederen van de wereld geproduceerd hebben. De 19de en 20de eeuw vormde een tussenfase, waarin het Westen beter presteerde, maar nu is het weer de beurt aan Japan en China. Het minst ophemelend is hij bij de behandeling van de huidige toestand, waar hij de gelijkenissen tussen Japan en China behandelt en ook de zwakke kanten van het huidige China: de wereldwijde jacht op olie; de afhankelijkheid van overzeese Chinezen, die voor 80% van de buitenlandse investeringen in China zorgen; de arrogante; de autoritaire staat; de ‘Chinese Capitalist Party’ die vooral belang hecht aan economische groei en weinig oog heeft voor de sociale kloof tussen rijk en arm; het ontbreken van een sociaal vangnet; een far-east-capitalism, dat torenhoge winsten opstapelt, maar geen rekening houdt met sociale structuren of milieu. Het boek is voorzien van (eerder grauwe) foto’s, kaarten, grafieken en heel veel noten.

Bij die foto’s staat een leuke met de CCP-leiding bij de dood van Mao: de leden van de Bende van Vier zijn na hun veroordeling netjes uitgewist en vervangen door een grote lege plek. Een overzichtelijke bibliografie en een register ontbreken helaas. Vooral dat register is een serieuze lacune, mede omdat de bladspiegel zo overladen en weinig overzichtelijk is. De creativiteit en inventiviteit die China tot 1800 had, moet het nu dringend opnieuw bewijzen. Een groot probleem is het ontbreken van degelijke statistieken over de voorbije eeuwen: fabriceerde China inderdaad één derde van de goederen rond 1800? Het lijkt me niet uitgesloten dat India met zijn veel betere talenkennis en jongere bevolking op termijn op het niveau van China zal komen. Van de Voorde is voldoende kritisch over de rampzalige Grote Sprong (1958–1961) en over de Culturele Revolutie (1966–1969). Deze laatste duurde wel wat langer: tot 1976. Als Van de Voorde gelijk krijgt, moeten onze Eurocentrische geschiedenisboeken wel herzien worden. Zijn grote verdienste is al minstens dat hij een langetermijnvisie ontwikkelt vanuit mondiaal perspectief, dat hij de Chinese en Japanse prestaties van de laatste drie – vier decennia in een ruimer historisch kader plaatst en vele ogen zal openen. Het was een huzarenstuk voor de auteur en het is zware kost voor de lezer.