Verzet.org - Amerika - Rusland - China, een internationale driehoeksverhouding (E. Troch)

In Amerika - Rusland - China, een internationale driehoeksverhouding stelt E. Troch de Koude Oorlog-logica nog radicaler in vraag. Amerika werkte al enkele oorlogsjaren aan de ontwikkeling van de atoombom zogezegd 'om de oorlog tegen Japan vroegtijdig te kunnen beëindigen waardoor honderdduizenden mensenlevens zouden gered worden'. Althans dat was de officiële Amerikaanse versie. President Truman zal die stelling ook in zijn memoires blijven verdedigen om de twee afgeworpen atoombommen op Hiroshima en Nagasaki te verrechtvaardigen.

In werkelijkheid hadden president Harry Truman (die Roosevelt na diens dood was opgevolgd) en premier Winston Churchill andere oogmerken. Zij beseften dat de atoombom de voornaamste troefkaart zou zijn in de Amerikaans-Britse diplomatie ten aanzien van de Sovjet-Unie en communistisch China. Die Truman-doctrine werd spoedig aangevochten door een artikel in de Saturday Review van 15 juni 1946 door Norman Cousins en Thomas K. Finletter, waarin die beslissing in een andere context werd gesitueerd: "Waarom wierpen wij de bom? Of, aangenomen dat het maken van de bom gerechtvaardigd was, waarom demonstreerden we haar machtige werking nier onder de auspiciën van de Verenigde Naties, om op basis daarvan een ultimatum tot Japan te richten - waarmee wij de last van de verantwoordelijkheid op de Japanners zelf zouden hebben afgewenteld?" De Koude Oorlog was in de maak en ".. dat, indien wij de oorlog eindigden zonder een beslissend overwicht tegenover Rusland, wij niet in staat zouden zijn de Russische expansie tot staan te brengen."

De Amerikaanse historicus Gar Alperovitz maakt in zijn boek American Diplomacy: Hiroshima and Potsdam (1965) korte metten met de Truman-doctrine. Hij toont overtuigend aan dat de Japanners op het punt stonden te capituleren en dat mede ten gevolge van de verwoestende luchtaanvallen op Tokio. Het Amerikaanse commando was hiervan niet alleen op de hoogte, maar het was er bovendien van overtuigd snel de Japanners te kunnen verslaan zonder Russische tussenkomst. De geplande en afgesproken Russische aanval zou op 8 augustus 1945 beginnen. Echter, twee dagen voor de Russische inval dropten de Amerikanen hun eerste bom op Hiroshima en de tweede bom op 9 augustus op Nagasaki. De afschrikking tegenover de Russische bezettingsmacht in Europa werkte totaal. De Amerikanen en Britten hadden zich met de atoombom in een uitstekende positie gelaveerd en konden aldus gerust zijn dat de akkoorden van Potsdam die op 2 augustus 1945 met Stalin waren afgesproken en waarin de herverdeling van de invloedsferen werden vastgelegd, door de afgeschrikte Sovjets zouden worden nageleefd. De rest is geschiedenis...

E. Troch, schrijverspseudoniem van Luc Vandeweghe (º1914-1985), was vijfentwintig jaar lang het inspirerende hoofd van de buitenlandverslaggeving van De Standaard. Vandeweghe was licentiaat geschiedenis en gaf les in het Middelbaar Onderwijs. Sedert 1944 ging hij in de journalistiek en was eerst verbonden aan de ‘Nieuwe Standaard’, daarna aan ‘de Nieuwe Gids’ tot 1950, van 50 tot 60 chef buitenland van De Standaard en sedert 1960 als directeur van de redactie. Zijn linkse en bijwijlen bijtende commentaren een voortdurende bron van controverse. Troch was een voorstander van vreedzame coëxistentie tussen de communistische en Westerse machtsblokken, wat in volle koude oorlog niet overal in goede aarde viel. Na het faillisement van De Standaard in 1976 en nadat de krant opnieuw werd hervormd en nieuwe financiële bronnen had aangeboord, werd als gevolg van deze herstructering handig gebruik gemaakt om Vandeweghe bij De Standaard definitief af te voeren.