Verzet.org - Het dagboek van dr. G.H.C. Hart. Londen mei 1940

Afbeelding links: Pieter Sjoerds Gerbrandy (1885 – 1961) was Nederlands minister-president gedurende de Tweede Wereldoorlog.

Omtrent de Nederlandse Regering in Ballingschap (Londens Kabinet). Op 10 mei 1940 om 9 uur, enkele uren na de Duitse inval in Nederland, vertrekken Minister van Buitenlandse Zaken Eelco Nicolaas van Kleffens en Minister van Koloniën Charles Joseph Ignace Marie Welter per watervliegtuig van de Marineluchtvaartdienst van het strand van Scheveningen naar Londen. Na eerst enige dagen in Parijs te hebben doorgebracht om over eventuele Franse steun te praten. Op 13 mei 1940 vertrekt koningin Wilhelmina met een Engelse torpedobootjager uit Hoek van Holland. Het reisdoel is eerst Zeeland, maar onderweg wordt besloten naar Londen te gaan. Diezelfde dag vertrekken de resterende ministers uit het tweede kabinet De Geer naar Hoek van Holland om van daar met een Engelse torpedobootjager naar Londen te gaan, behalve Minister van Handel, Nijverheid en Scheepvaart Max Steenberghe en Minister van Landbouw en Visserij Arie Adriaan van Rhijn, die in eerste instantie besluiten te blijven.

Eveneens op 13 mei 1940 draagt minister Steenberghe, uit naam van de koningin en het kabinet, het regeringsgezag in Nederland over aan Henri Winkelman, en verzoekt hij de secretarissen-generaal zich naar de aanwijzingen van Winkelman te gedragen. Op verzoek van de overige ministers gaan Steenberghe en Van Rhijn alsnog naar Hoek van Holland om toch mee te gaan naar Londen. Secretaris-generaal Johannes Regnerus Maria van Angeren van Justitie vreest de Duitsers omdat hij als SG voorstander was van hard optreden tegen de nationaal-socialisten en gaat daarom ook mee. Waarnemend SG wordt Jan Coenraad Tenkink. (Later, in 1942, wordt Van Angeren in Londen minister van Justitie.)

George Henry Charles HART (1893-1943) was directeur Economische Zaken te Batavia en hoofdambtenaar ministerie van Koloniën (Amsterdam 9-8-1893 - Londen 3-9-1943). Kort na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog onderhandelde Hart samen met de directeur van de handelsakkoorden van het ministerie van Economische Zaken, A.Th. Lamping, met de Britse regering over de toepassing van de Britse blokkade-politiek in verband met de rechten van Nederland als neutrale mogendheid. Over het verloop hiervan is weinig bekend, maar in maart 1940 kwam ten slotte een overeenkomst tot stand, die belangrijke Britse concessies bevatte in vergelijking met het aanvankelijke Britse standpunt, dat naar Nederland alleen die produkten doorgelaten zouden worden die nodig waren om te leven.

Hart was op 14 mei 1940 op uitdrukkelijk verzoek van de minister van Koloniën, Ch. J.I.M. Welter, de Nederlandse regering naar Londen gevolgd. Daar was hij tot juni 1942 hoofd van de economische afdeling van het ministerie van Koloniën en sinds februari 1942 tevens plaatsvervangend secretaris-generaal. Hij hield zich vooral bezig met het zoeken naar nieuwe afzetmogelijkheden voor Indië na het wegvallen van de Europese markt en de handelsbetrekkingen met Japan.

Afbeelding rechts: George Henry Charles HART (1893-1943) was directeur Economische Zaken te Batavia en hoofdambtenaar ministerie van Koloniën

Na het aftreden van Ch.J.I.M. Welter als minister van Koloniën wees hij het voorstel van P.S. Gerbrandy van de hand om zich met deze portefeuille te belasten. Harts motieven voor deze beslissing kennen we niet, maar zijn kritiek op het regeringsbeleid zal hierbij ongetwijfeld een rol gespeeld hebben. Hart had sinds eind juni 1940 ervoor gepleit, dat de Nederlandse regering het initiatief zou nemen voor besprekingen met de Britse regering over de institutionalisering van het onderlinge contact en over de oorlogsdoelen. Naar zijn mening was het onaanvaardbaar, dat Nederland, als de naar zijn overtuiging belangrijkste bondgenoot van Engeland, niet wist wat Engeland nastreefde. Gerbrandy en de zijnen wezen de voorstellen af, omdat deze in hun ogen een blijk van hetzelfde wantrouwen en defaitisme waren, dat naar hun mening in de omgeving van Weker leefde.

In zijn dagboek dat werd uitgegeven en becommentarieerd door Albert E. Kersten, brengt dr. G.H.C. Hart verslag uit van het eerste jaar van de Nederlandse Regering in Ballingschap, van het ongewisse van de situatie en van het zoeken naar een nieuwe internationale positie van de Nederlandse regering. Albert E. Kersten [blz. XVIII-XIX]: "In dit verband zou ik willen wijzen op zijn opinie ten aanzien van de mogelijkheid om met Duitsland tot een Verständungsfrieden te komen. Voor een goed begrip van het later zo hartgrondig verachte 'defaitisme van de zomer van 1940' is dit dagboek van grote betekenis. Ook is dat het geval voor de meningsverschillen over de aard van het bondgenootschap van Nederland met Groot-Brittannië tussen Van Kleffens en Gerbrandy enerzijds en Welter en Steenberghe anderzijds.

Enkele keren maakt Hart opmerkingen over andere Joden [Hart was Jood, nvdr], omdat zij als spraakmakers voor de Nederlandse regering aan de Duitsers argumenten in handen gingen zouden geven om in bezet gebied maatregelen tegen de Joden te verscherpen. De gedachte, dat verslechtering van het lot van de Joodse bevolking voorkomen kon worden wanneer Joden zich niet luidruchtig zouden uiten en wanneer aan de tegen hen genomen maatregelen zo weinig mogelijk commentaar gewijd zou worden, leefde in het beging van de oorlog ook bij andere Joden, in en buiten bezet Nederland."

In juni 1942 werd Hart benoemd tot voorzitter van de commissie voor Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao van de missie-Steenberghe in Washington. Ook hier werkte hij intensief aan de bevordering van de belangen van Indië en trachtte zoveel mogelijk op te roeien tegen de sterke anti-kolonialistische stroming in de Verenigde Staten door aan te tonen, dat Nederland bezig was Indië voor te bereiden op zelfstandigheid binnen het Koninkrijksverband. In juli 1943 ging Hart hierover besprekingen voeren in Londen. Daar moest hij echter spoedig wegens kanker opgenomen worden in een ziekenhuis en overleed hij op 3 september 1943.

[Bronnen: Wikipedia.nl en ING - Den Haag, A.E. Kersten, 'Hart, George Henry Charles (1893-1943)' in Biografisch Woordenboek van Nederland.]