Synopsis
Pablo Picasso's beroemde schilderij 'Guernica' uit 1937
Het afschuwelijke luchtbombardement op het Noord-Spaanse stadje Guernica is voor velen het symbool geworden van een onrechtvaardige oorlog.
Evenals Picasso met zijn beroemde schilderij, zo vereeuwigde Hermann Kesten (geb. 1900) het drama van Guernica in een roman, waarover Thomas Mann schreef:
"Kestens verteltalent, de kleurigheid, de snelle bijtende directheid van zijn kunst zijn verbazingwekkend. De opgewektheid van deze kunstenaar is even meeslepend
als de morele verbittering, waarmee hij de infame verschrikking van zijn onderwerp, de Spaanse Burgeroorlog, in onvergetelijke taferelen afschildert. Hermann
Kesten laat zich het vreselijke lot van de Baskische familie Espinosa door een jongen van vijftien jaar, Carlos, een naar Parijs ontkomen lid van die familie,
vertellen terwijl zij onder de bomen van de Tuilerieen op een terras zitten.
Vertelt die jongen de geschiedenis op kinderlijke wijze? Allerminst! Hij verhaalt op ontelbare bladzijden, het grootste deel van dit boek, zo meesterlijk dat
het ons de adem beneemt. Hij vertelt met het raffinement van een buitengewoon begaafd auteur en het is ons duidelijk, dat hier een bijzonder talentvol romancier
aan het woord is."
Een uitgebreide levensloop en biografie van de auteur Hermann Kesten (1900-1996) vind je hier
Guernica’s gevecht tegen de vergetelheid vertaald en samengevat door Leo Schuwirth.
Bron: Antifascistische oud-verzetsstrijders van Nederland / Bond van anti-fascisten
Göring: "Spanje was voor mij de kans, om mijn nieuwe luchtmacht te testen."
De 26e april 1937 was een zonnige lentedag in Guernica. In het 7000 zielen tellende stadje in het Spaanse Baskenland heerste een uitgelaten bedrijvigheid. Die dag was er de markt, en de boeren uit de dorpen boden hun producten aan. Om 16.30u waarschuwde het luiden van de kerkklok voor naderend onheil. Een paar minuten later verschenen de eerste vliegtuigen van het Duitse ‘Condor Legioen’ aan de hemel. Een drieëneenhalf uur durende bommenregen legde het kleine stadje in puin.
Guernica schreef geschiedenis als eerste Europese stad waarvan de burgerbevolking door een systematisch bombardement aangevallen werd, en dat als eerste de verschrikkingen van de moderne oorlogvoering aan den lijve ervoer. Haast 80% van de gebouwen werd er vernield, tussen de 300 en 1500 mensen werden gedood.
Het exacte aantal slachtoffers kon nooit vastgesteld worden omdat er destijds ook duizenden vluchtelingen in de stad leefden. De helse bommenregen inspireerde de schilder Pablo Picasso tot zijn beroemde, monumentale anti-oorlogsdoek, “Guernica”.
Tien jaar geleden heeft Duitsland -zestig jaar na de aanval- de schuld van het Duitse ‘Condor Legioen’ officieel toegegeven. De toenmalige Bondspresident Roman Herzog vroeg de overlevenden om verzoening. Een jaar later verontschuldigde zich de Bondsdag eveneens.
Het Nazi-regime zond de vliegtuigen van het ‘Condor Legioen’ naar Spanje om de latere Spaanse dictator Francisco Franco te steunen tegen de troepen van de wettig gekozen republikeinse regering.
Waarom de bommen uit Nazi-Duitsland de stad vernielden, is nooit volledig opgehelderd. Guernica was strategisch onbeduidend en beschikte over geen luchtafweer. “De bommenwerpers hadden niets te vrezen”, aldus een ooggetuige. “Ze vlogen zo laag, dat wij de gezichten van de vliegeniers konden ontwaren”.
De relevante doelen werden ontzien
De stad had slechts twee doelen die voor de militairen een rol hadden kunnen spelen : een brug bij de toegangsweg tot de stad, en een wapenfabriek. Uitgerekend deze bleven onaangevallen. De opperbevelhebber van de NS-luchtmacht, Hermann Göring, verklaarde de aanval tijdens de Neurenberger processen zo: “Spanje bood mij de kans, om mijn nieuwe luchtmacht te testen.”
Een andere verklaring komt er op neer, dat Franco en de Duitsers het Baskische verzet wilden breken. Volgens deze theorie zouden ze dan Guernica met opzet als doel uitgekozen hebben, omdat het voor de Basken een ‘heilige stad’ is.
“De vernietiging was een daad van opzettelijke luchmacht-terreur, met het doel om het moreel van de Baskische nationalisten in de Burgeroorlog te breken”, zo meende de geschiedkundige Cesar Vidal. “Uit vrees, dat de metropool Bilbao eenzelfde lot beschoren zou kunnen zijn, gaven de Basken de strijd op en streefden zij nu naar een afzonderlijke vrede met Franco.”
Het Franco-régime dat van 1939 tot 1975 de plak zwaaide over Spanje, bekende nooit schuld aan de verwoesting van Guernica.
Nog tijdens de Burgeroorlog stuurde de Franquistische propaganda het bericht de wereld in, dat de Basken zélf de stad aan gruzelementen geschoten zouden hebben.
In de zestiger jaren ging de officiële Spaanse geschiedschrijving er dan toe over, om de schuld bij het Hitler-régime te leggen.
Afbeelding hiernaast: Franstalige uitgave 'Shalom Libertad' uit 1991 door Arno Lustiger over de strijd van de Joden aan de zijde van de Interbrigades
tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939)
De Tweede Wereldoorlog begon in Spanje
[Spaanse Burgeroorlog 1936-1939]
Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
• Vrijwilligers voor de Vrijheid. Belgische anti-fascisten in de Spaanse Burgeroorlog (Ward Adriaens)
• Belgen in de Internationale Brigaden (Albert De Coninck)
• De Spaanse Burgeroorlog - Ooggetuigen spreken na de dood van Franco (David Mitchell)
• Voor Spanjes Vrijheid 1936-1961 (Frans Detiège, Wim Geldolf, Rodolfo Llopis en Camille Huysmans)
• Geschiedenis van Spanje (Robert Lemm)
• De Spaansche Burgeroorlog, zijn oorzaken en mogelijke gevolgen (Johannes Brouwer)
• De Spaanse Burgeroorlog (Joris Smeets)
• De Strijd om Spanje. De Spaanse Burgeroorlog 1936 - 1939 (Antony Beevor)
• Dertig jaar ondergedoken. Het leven van Manuel Cortes (Ronald Fraser)
• Brood & Rozen - speciaal Spanje nummer (Verbruggen, Govaerts, V. Scheltiens e.a.)
• De Spaanse tragedie (Jef Last)
• Voor wie de klok luidt (Ernest Hemingway)
• Saluut aan Catalonië (George Orwell)
• De Kinderen van Guernica (Hermann Kesten)
• De Spaanse Burgeroorlog (Rudolf de Jong)
• De oorlog begon in Spanje (Leon de Canne)
• De onvoltooide revolutie. Burgeroorlog in een Spaans dorp (Hanneke Willemse)
• De Spaanse Burgeroorlog (Georges-Roux)
• Littekens in een gelooide stierehuid: Nederlandstalige schrijvers over de Spaanse Burgeroorlog 1936-1939 (red. Hub. Hermans)
• Spaanse Burgeroorlog en Revolutie 1936-1939 (Karel Devocht)
• Spanje... (Arthur G. London)
• Los Niños - De kinderen van de Spaanse Burgeroorlog in België (1936-1939) (Emilia Labajos-Perez & Fernando Vitorio-Garcia)
• Los Niños · Elf vluchtelingenkinderen uit de Spaanse Burgeroorlog vertellen (Hilde Pauwels e.a.)
• De Spaanse Burgeroorlog (Hugh Thomas)
• Waarom verloren wij de Revolutie? De nederlaag van het Spaanse anarchosyndicalisme in 1936-1937 (A. Schapiro en A. de Jong))
• Een kleine geschiedenis van de Spaanse Burgeroorlog (Paul Preston)
• België en de Spaanse Burgeroorlog/La Belgique et la guerre civile d'Espagne (Red. José Gotovich en Els Witte)
|
