Verzet.org - 20 jaar syndicale kroniek (Victor Thijs)

Afbeelding hiernaast: Vic Thijs, (1907, Antwerpen - 1977, Deurne)

Met 20 jaar syndicale kroniek brengt de socialist en vakbondsman Vic Thijs een syndicale kroniek van hetgeen zich gedurende de laatste twintig jaar (1947-1967) op syndicaal gebied heeft plaatsgevonden. Het plaatst de positie van het A.B.V.V. in verhouding tegenover andere vakbonden zoals A.C.V., de Liberale Vakbonden en de Communisten; waarbij meteen wordt aangetoond wat de houding was van deze laatste organisaties bij een aantal vraagstukken die zich sedert de oorlog in België hebben gesteld.

Vic Thijs baseerde zich voor dit boek op de wekelijkse kroniek die hij sedert 20 jaar verzorgde voor de socialistische krant de 'Volksgazet' onder de titel 'Syndicale Kroniek'. De publicaties werden verdeeld in een reeks rubrieken waar de auteur voor elke rubriek een voornaamste feiten en uittreksels chronologisch heeft bijeengebracht. Het boek werd een tijdsdocument dat zijn plaats verdient in elke bibliotheek en een belangrijke bron van documentatie blijft.

Vic gaat maar weinig onderwerpen uit de weg: de inwendige problemen van de vakbeweging; het vraagstuk van de jeugd; de kadervorming; de door de vrouw in te nemen plaats; de geschillen die zich in de loop der jaren in de schoot van de vakbonden stelden onder allerlei vormen zoals, hetgeen onvermijdelijk was, de verhouding tussen Vlamingen en Walen. Geen grote gebeurtenissen in ons land gingen ongemerkt voorbij: de Koningskwestie en het vraagstuk Kongo. Een groot hoofdstuk werd gewijd aan de zogeheten Eenheidswet en de grote staking tegen die wet van 1960-1961. Het boek werd voorzien in een 'Woord vooraf' door Achiel Van Acker en een 'Ten Geleide' door Louis Major, Algemeen Seceratris van het A.B.V.V. (Algemeen Belgisch Vakverbond)

Victor 'Vic' Thijs werd in 1907 uit een Antwerpse dokwerkersfamilie geboren. Van 1922 tot oktober 1931 werkte hij als metaalbewerker in de privé-sector. De P.M.B. gaf hem de gelgenheid aan de Arbeidersschool te studeren van oktober 1931 tot december 1932. In 1934 behaalde hij het diploma van maatschappelijk assistent. Op 1 januari 1933 werd hij hulpsecretaris van de Proviciale Metaalbewerkersbond (P.M.B.) afdeling Antwerpen en één jaar later secretaris, wat hij tot 1940 bleef. Tijdens de Bezetting werd hij, net zoals de andere bestuurders van de P.M.B., door de 'Unie' van collaborateur Edgard Delvo die de 'Duitse lijn' volgde - aan de kant geschoven.

Na de oorlog nam hij terug een functie op in de vakbeweging, ditmaal als dagelijks bestuurder van de Provinciale Bond (ABVV), tot hij op 1 november 1954 bijgevoegd algemeen secretaris werd van de Nationale Centrale der Metaalbewerkers te Brussel. In 1961 kwam hij terug naar Antwerpen en nam er de leiding van het Gewestelijk A.B.V.V.-secretariaat op zich. Sinds 1 januari 1947 schreef hij de syndicale rubriek in de Volksgazet. Vict ging ook in de politiek en werd in 1959 verkozen voor de gemeenteraad van Deurne. Op 1 januari 1965 werd Vic socialistisch schepen van financiën en later schepen van sport en jeugdzaken. Vic stierf op 3 oktober 1977 en werd begraven op het kerkhof Ruggeveld van Deurne.

Over de rol van ABVV, de BSP (thans SP.a) en de Waalse arbeidersbeweging in de Koningskwestie:

Vic Thijs, actief in de metaalcentrale van het ABVV, op 2 januari 1950 [blz.101]: "Het zal nu wel stilaan duidelijk zijn geworden dat het Vraagstuk Leopold III, hoewel het op politiek vlak de oplossing moet krijgen, in hoge mate onze economische en sociale problemen zal beïnvloeden. Het volstaat gade te slaan wie zich achter de koning schaart om er uit af te leiden wie er tegen moet zijn. [..] Wij spreken hierbij de innige hoop uit, dat alle arbeiders mogen beseffen van welke uitzonderlijke betekenis de Koningskwestie is en dat door een energieke actie van gans de arbeidersbeweging het aan onze toekomstige ex-koning duidelijk worde gemaakt dat zijn aanwezigheid in het land een bestendige bedreiging voor de rust en de vreedzame ontwikkeling onzer politieke en sociale instellingen zou zijn."

Afbeelding hiernaast: Koning Leopold III op visite bij Adolf Hitler

Imelda Haesendonck (PVDA-Antwerpen): Toen de CVP erin slaagde een referendum te organiseren over de terugkomst van Leopold III, was dat voor allen die gevochten hadden tegen de bezetter en wiens dierbaren gesneuveld waren de druppel die de emmer deed overlopen. Onder leiding van Julien Lahaut gingen ze in de tegenaanval: ze zouden de terugkeer van Leopold III tegenhouden. Leopold III provoceerde de werkers door op 22 juli 1950 terug te keren. Om alle rellen voor te zijn stonden er die dag 5.000 soldaten en 6.000 gendarmes in Brussel opgesteld.

Leopold kwam voor dag en dauw toe op 22 juli 1950; er stond reeds een groep betogers te wachten. ‘Zijn’ Belgen onthaalden hem op een fluitconcert en gejoel. Overal kwamen mensen op straat, arbeiders liepen de fabrieken uit. In Luik waren er elke avond betogingen en meetings. "Als men Leopold wil verjagen, moet er een onweerstaanbare oppositiebeweging verrijzen, een voortdurende beweging zonder enige inzinking, die de meest verscheidene vormen moet aannemen en zich van dag tot dag moet verbreden. Het is de volksmassa en meer in het bijzonder de arbeidersklasse die het lot van ons land in handen heeft. Van hun beslistheid en van hun actie zal afhangen of het fascisme de pas zal worden afgesneden."

De fabrieken in Wallonië en Waals-Brabant vallen stil. De winkels blijven dicht. Op 27 juli 1950 zijn er honderdduizenden stakers. De strijd voor de troonsafstand wordt gekoppeld aan sociale eisen. In Luik worden groepen van democratisch verweer opgericht. Aanslagen op spoorwegen en elektriciteitsinstallaties volgen elkaar op. Stakerscomités nemen de openbare administratie in Luik en elders in handen. Er zijn 700.000 stakers in België. In Luik worden de eerste granaten in de massa geworpen. Een gewonde staker, Jean Deboeck, wordt met verbrijzelde voet naar het ziekenhuis gebracht. De voet moet geamputeerd worden.

In Luik wordt de staat van beleg afgekondigd, alle bruggen door soldaten bezet en van de rest van het land afgesneden. Maar de Luikse arbeiders schrijven één van de mooiste bladzijden van hun geschiedenis. Onder leiding van Julien Lahaut gaan ze de strijd met de rijkswacht en het leger aan. Met 10.000 dwingen ze de vrijheid van de strijd af. De rijkswacht durft niet chargeren. Als de rijkswacht zich ‘s avonds op kleine groepen arbeiders wreekt blijft het arbeidersverzet niet uit. Geweren, bajonetten, helmen, alles wordt in de Maas gesmeten. Er komen barricades in de Rue Pierreuse, op de Boulevard de la Sauvenière en op de Place Saint Nicolas. De strijd escaleert. Het leger wordt opgeroepen om de orde te komen herstellen, maar de reservisten weigeren uit te rukken. De soldaten die in zeven haasten uit Duitsland gehaald worden doorkruisen de stad terwijl ze de Internationale zingen; ze worden uitbundig toegejuicht. Als er geëist wordt dat ze schieten om de rijkswacht te ontzetten weigeren ze.

Zowel in binnen- als buitenland wordt er gesproken van: "België: land op de rand van de burgeroorlog". Luik valt in de handen van de arbeiders, zij beslissen wie de stad binnenkomt en wie niet. Overal is het verzet terug in actie. Op 27 juli 1950 wordt de bestorming van het Koninklijk Paleis op het nippertje verhinderd. Die avond stappen tienduizenden arbeiders door Brussel, waaronder gewapende partizanen en mijnwerkers uit de Borinage, als vanouds gewapend met dynamietstaven. Met camions worden arbeiders van overal aangevoerd. Voor 1 augustus 1950 wordt een mars op Brussel gepland. Het land zweeft op de rand van de burgeroorlog.

Afbeelding hiernaast: "Walen, Leopold III terughalen is de democratie ontkennen, is het Verzet beledigen, is Wallonnië verraden. Stem NEEN" Franstalig protest tijdens de Koningskwestie tijdens het Volksreferendum van 12 maart 1950, toen 2.933.382 vóór Leopolds terugkeer stemden op de troon (57,68%) en 2.151.881 tégen (42,32%), maar de verdeling van de voor- en tegenstemmers was sterk regionaal bepaald. In Vlaanderen was er een duidelijke meerderheid voor in alle provincies, terwijl er in Wallonië enkel in de rurale provincies Namen en Luxemburg een meerderheid vóór was en in de dichtbevolkte geïndustrialiseerde provincies Luik en Henegouwen een duidelijke meerderheid tegen. Ook in Brussel was er een kleine meerderheid tegen, terwijl er in de toen nog tweetalige provincie Brabant (inclusief Brussel) een zeer nipte meerderheid voor was.

Op 30 juli (één dag voor de mars) opent de rijkswacht zonder verwittiging het vuur en gooit granaten naar stakers die willen verhinderen dat een makker wordt opgepakt in Grâce-Berleur: vier arbeiders worden vermoord en tientallen gewond. In Luik hoort men alleen nog "Leve de republiek" en "Leve de revolutie". De geplande mars op Brussel voor 1 augustus wordt via de radio opgeschort, de BSP zoekt reeds dagen naar een compromis. Max Buset, BSP-verantwoordelijke, geeft op 9 augustus 1950 in de Kamer toe: "Wij werden gedwongen tot de actie over te gaan, maar wij wensen daar geenszins een methode van te maken." Bijna dagelijks staat de Amerikaanse toonaangevende krant The Herald Tribune bol van de problematische toestand in België, de Atlantische bondgenoot die zo onstabiel blijkt terwijl de VS de oorlog tegen Korea is begonnen en de steun van al zijn West-Europese partners nodig heeft. Kolonel Armstrong, Amerikaans militair attaché in België, mengt zich in de Belgische keuken en probeert de BSP en het ABVV ervan te overtuigen dat de werkers hun organisaties voorbijgestoken zijn. Dat het communisme al in de voordeur staat!

Maar tienduizenden arbeiders gaan op 1 augustus toch naar Brussel, doorbreken de barricaden en trekken op naar Laken... Vanop het balkon van het Volkshuis wordt de massa toegesproken door ABVV-tenoren, maar het geroep "Naar Laken" wordt steeds sterker. Niemand kan de betogers nog bedaren. Isabelle Blum (die veel gezag had en gekend stond als ‘links’ van de socialistische partij) riep de massa toe: "We wilden troonsafstand, we hebben hem bekomen." En Achiel Van Acker (BSP) verklaarde: "Leopold III heeft zijn koffers gepakt, zijn vliegtuig staat klaar, we kunnen van deze protestmars naar Laken een overwinningsfeest maken." Van gepakte koffers of klaarstaand vliegtuig was uiteraard geen sprake. Arthur Gailly, secretaris van het ABVV van Charleroi, zei: "Op vier dagen hebben we de koning zijn troon afgenomen" en André Renard in Luik: "De 40-urenweek hebben we afgedwongen, de loonsverhogingen zijn een feit, de pensioenen gaan omhoog. De mars op Brussel is een overwinningsfeest geworden."

De demobilisatie was totaal, de staking voorbij. Leopold III trad slechts later af, toen hij besefte dat de Leopoldistische milities hem niet konden redden. Maar de werkers waren bedrogen. Leopold bleef in het land en de nieuwe koning Boudewijn moest ook onderhouden worden. Maar de revolutionairen gaven de strijd niet op en ook de Leopoldisten gingen verder. Toen Boudewijn op 11 augustus 1950 de eed aflegde in de Kamer riep de communistische fractie: "Leve de republiek! Weg met de monarchie!" Vooral de machtige stem van Lahaut deed het Parlement beven.

Oud-premier Paul Vanden Boeynants (CVP-PSC) baande zich een weg naar Julien Lahaut en riep hem met gebalde vuist een serie bedreigingen toe. Dezelfde nacht ontplofte een bom op de vensterbank van het nationale partijgebouw van de KP. Tot vijftig meter ver vlogen de ruiten aan scherven. Het had veel erger kunnen zijn, de bom was slecht geplaatst. En Julien Lahaut? Die zal zijn republikeinse en sociale actie met de dood bekopen. Nauwelijks een week later op 18 augustus 1950 werd hij in het deurgat van zijn woning met drie schoten koelbloedig vermoord en de daders werden nooit gevonden! Bron: Marx.be (Nummer 48, Publicatiedatum: 1999-11-15 Copyright © EPO, IMAST en auteurs)