Verzet.org - 1885-1985: Honderd jaar Socialisme een terugblik (Archief en Museum van de Soc. Arbeidersbeweging)

Burnet-Rivière (tussen Namen en Dinant), 13 en 14 september 1941

Illegaal congres van de Waalse en Brusselse centrales van het socialistisch verzet. Na het verraad van BWP-voorzitter Hendrik de Man, besloten de socialisten tot het oprichten van drie hernieuwde centrales: Wallonnië, Vlaanderen en Brussel die samen de Belgische Socialistische Partij (BSP) heetten. In maart 1942 keurde de Nationale Executieve al hun actievoorstellen goed. Onder impuls van Louis Major werd in 1941, naast de Waalse en de Brusselse, ook een Vlaamse centrale opgericht. De drie centrales werden gecoördineerd door een comité waarin Van Euckem, De Troyer, Legrand, Louis Major, Magits, Nic Bal en Sonneville zetelden. Na de publicatie van de eerste nummers van het illegale socialistische verzetsblad Morgenrood (later in fusie met de illegale socialistische bladen De Werker en Bevrijding), werd voor de verspreiding ervan een omvangrijke groep medewerkers gerecruteerd. Het socialistische verzet zal op die manier voor de ganse duur van de Tweede Wereldoorlog in gans Vlaanderen haar stem laten horen.

Afbeelding rechts: 'Morgenrood', het illegale sluikblad van de ondergrondse Socialistische Partij

Dit fotoboek werd uitgegeven als begeleidende catalogus naar aanleiding van de grote historische tentoonstelling 1885-1985: Honderd jaar Socialisme een terugblik die liep in de Koninklijke Bibliotheek te Brussel van 23 maart tot 20 april 1985. Het werd een gezamenlijke inspanning van de Franstalige Parti Socialiste en de Nederlandstalige Socialistische Partij. Op een congres op 5 en 6 april 1885 van socialistische afgevaardigden werd besloten tot het oprichten van de Belgische Werkliedenpartij (BWP), voorloper van de BSP, later PS en SP en tegenwoordig PA en SP.a.

Het eigenlijke stichtingsjaar is in feite 1894 wanneer de BWP haar defintieve ideologische basis krijgt met het Charter van Quaregnon. In dat jaar kwamen ook voor het eerst 28 socialisten in de Kamer na de grondwestwijziging die de invoering vanhet algemeen meervoudig stemrecht mogelijk maakt. De parlementaire strijd werd vanaf dan prioritair. De BWP werd letterlijk en figuurlijk de motor van de grote sociale en politieke hervormingen van de 20ste eeuw.

Eén van de sterkste pijlers van de BWP waren de coöperatieve vennootschappen. De BWP stichtte overal locale afdelingen op, coöperaties en hulpkassen, mutualiteiten, syndicaten en jongerenbewegingen, dit alles in symbiose met de socialistische vakbond het A.B.V.V. De strijd voor het Algemeen Stemrecht was één van de eerste objectieven. Tijdens het interbellum formuleerde de BWP een krachtig alternatief voor de economische crisis van de jaren dertig: het Plan van de Arbeid van Hendrik de Man. Toen begon ook de strijd tegen het fascisme en was er ook een eenheid nodig van alle democraten. De partij gaf er haar beste krachten aan, maar toonde tezelfdertijd soms verdeeldheid.

Die verdeeldheid kwam het scherpst tot uiting rond de Spaanse Burgeroorlog, die een grote golf van sympathie en hulpverlening opwekte. Wanneer het er op aankwam als regeringspartij de republikeinse zaak te laten vallen voor een non-interventiepolitiek en de erkenning van de Spaanse Regering te Burgos, kwam het tot scherpe meningsverschillen tussen de 'patron' Emile Vandervelde en jongere leiders zoals P.H.Spaak en Hendrik de Man.

Het was een periode waarin de parlementaire democratie onder scherpe druk en kritie stond. Naar het einde van deze periode opteerde de nieuwe partijvoorzitter Hendrik de Man zelf meer en meer voor een autoritaire lijn. Als 'Cavalier seul' - de titel van zijn memoires uit 1941 - voerde hij de partij naar een gevaarlijke weg. Even heeft Hendrik de Man na de capitualtie van 28 mei 1940 geprobeerd de partij te ontbinden en de beweging te laten opgaan in de Nieuwe Orde. Hij bleef vrijwel alleen staan, terwijl elders mannen en vrouwen aan het levensgevaarlijke werk om de partij in de illegaliteit herop te bouwen op een nieuwe basis. Het vijfde hoofdstuk van dit boek is er helemaal aan gewijd.

Met meer dan 300 documenten, voor het merendeel onuitgegeven, biedt dit fotoboek een uniek panorama van honderd jaar socialisme in België. De inleidende teksten en de nota's bij de illustraties geven een uitgebreide en klare kijk op onstaan, groei en ontwikkeling van de socialistische beweging.