Verzet.org - Chassidische vertellingen over de holocaust (Yaffa Eliach)

"Ik had voortdurend het gevoel dat de vertelling die mij werd toevertrouwd een levende getuige, een huiverende ziel was," schrijft Yaffa Eliach in haar inleiding tot deze eerste verzameling chassidische vertellingen uit meer dan een eeuw tijd. Uit de as van de holocaust heeft zij in deze aangrijpende verhalen over het geloof in God en de mens voor het nageslacht bewaard.

De chassidische vertelling kent een rijke traditie, die teruggaat tot de eerste verzameling anekdotes (1814) over de grondlegger van deze Oosteuropese orthodox Joodse beweging, de Baal Sjem Tov. Schrijvers als Kafka en Agnon (Israëls Nobelprijslaureaat) lieten zich erdoor inspireren. De chassidische vertellingen, neergeschreven door Martin Buber verwierven ook in Nederland grote bekendheid. De chassidische thema's bij uitstek - liefde, menselijkheid, optimisme - en een ongebreideld geloof en vertrouwen in God, maken het mogelijk dat juist de positieve elementen van het leven in de dodenkampen erin worden uitgedrukt. De chassidiër blijkt vastbesloten te geloven dat het kwaad van voorbijgaande aard is en dat het goede uiteindelijk zal zegevieren.

In Amerika werd het boek enthousiast ontvangen:
"Een prachtige verzameling."- Saul Bellow

"Rechtstreeks voortspruitend uit de holocaust, zijn deze vertellingen waardevolle getuigenissen van de onknakbare joodse geest. lichtend en algemeen geldend in hun dramatische reikwijdte." - Jerzy Kosinski

"Een belangrijk wetenschappelijk werk en een onverwacht helder venster op de voorheen verzegelde wereld van de chassidische reactie op de holocaust. De waargebeurde verhalen en grillige vertellingen over wonderen, bieden een diepgaand en vaak scherp inzicht in de ziel van hen die verschrikkelijk hebben geleden onder de handen van de nazi's en die er op een of andere wijze in zijn geslaagd, dat lijden zelf te gebruiken als het ruwe materiaal voor hun verdere leven." - Chaim Potok

Professor Yaffa Sonenson-Eliach is dichteres, toneelschrijfster, hoogleraar geschiedenis en literatuur (Brooklyn College) en directrice van het Centre for Holocaust Studies. Zij is geboren in 1937 in Vilnius (Litouwen) en woonde tot haar vierde jaar in Eishyshok tot de nazi's haar land bezetten in juni 1941 en zij opgesloten werd in het getto van Radun. Zij wist te ontsnappen en te overleven door zich schuil te houden in de omringende bossen en ondergrondse schuiloorden. Zij werd bevrijd in juli 1944. Na de oorlog huwde zij met rabijn Dr. David Eliach.

In dit boek brengt zij 89 originele nieuwe Chasissdische verhalen die zij verzamelde uit persoonlijke interviews en mondelinge overleveringen. Twee van de kortste verhaaltjes:

'Een natuurlijke overwinning: Churchill en de Rabbi van Gur' [blz. 102]:
Na de spectaculaire redding van de Rabbi van Gur, Rabbi Abraham Mordechai Alter (1866-1948), uit het getto van Warschau, cicruleerde het volgende verhaal. De Britse premier tijdens de oorlog, Winston Churchill, nodigde de chassidische Rabbi van Gur uit hem te komen bezoeken en hem te adviseren hoe hij de Duitse nederlaag zou kunnen bewerkstelligen. De rabbi gaf het volgende antwoord: 'Er zijn twee mogelijke manieren, de ene maakt gebruik van natuurlijke middelen, de andere van bovennatuurlijke. Het zou om natuurlijke middelen gaan als er een miljoen engelen met vlammende zwaarden zou neerdalen op Duitsland en het zou vernietigen. Het zou om bovennatuurlijke middelen gaan als er een miljoen Engelsen via parachutes zou neerdalen op Duitsland en het zou vernietigen.' Aangezien Churchill een rationalist was, koos hij de strategie die uitging van natuurlijke middelen, engelen met vlammende zwaarden...

'De laatste wens' [blz. 176]:
Toen de Duitse Einsatzgruppen op het punt stonden de Joodse bevolking in een kleine Oekraïense stad te executeren, liep een chassidische Jood naar de Duitse officier toe die het bevel voerde en zei hem, dat het in beschaafde landen gebruikelijk was, een laatste wens te gunnen aan degenen die tot de dood zijn veroordeeld. De jonge Duitser verzekerde de Jood, dat hij die beschaafde traditie in acht zou nemen en vroeg de Jood, wat diens laatste wens was.
'Een kort gebed,' antwoordde de Jood.
'Toegestaan!' snauwde de Duitser.
De Jood legde zijn handen op zijn blote hoofd om het te bedekken en reciteerde de volgende zegening, eerst in het oorspronkelijke Hebreeuws, vervolgens in Duitse vertaling:
'Gezegend zijt Gij, O here onze God
Koning van de Wereld, die mij niet tot heiden heeft gemaakt.'
Na de zegening te hebben voltooid, keek hij recht in de ogen van de Duitser en met het hoofd omhoog liep hij naar de rand van de kuil en zei hij: 'Ik ben gereed. U kunt beginnen.' De kogel van de Duitser trof hem achter in het hoofd, aan de rand van het enorme graf dat met dode lichamen was gevuld...

Ooggetuigen- en verhalenbundels van de oorlog

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Schokkende redevoeringen (J. P. Guépin)
•  De Spaanse Burgeroorlog - Ooggetuigen spreken na de dood van Franco (David Mitchell)
•  Stemmen buiten de tijd, brieven en dagboekfragmenten uit dertig landen 1939-1945
•  Onze tijd in documenten (Dr. J. Demey en R.C.F. Dhondt)
•  De eeuwige oorlog. Oorlogsverhalen (Primo Levi, Yoram Kaniuk, G.L. Durlacher e.a.)
•  Ooggetuigen van het Derde Rijk (Willem Melching en Marcel Stuivenga)
•  Vergeten stemmen van de Tweede Wereldoorlog (Max Arthur)
•  Ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog (Conny Kristel)
•  Het gezicht van de oorlog (Martha Gellhorn)
•  Ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog (Boudewijn van Houten)
•  De Getuigen-Geschiedenis van WOII in ego-documenten (Boudewijn van Houten)
•  SHOAH-Oor-en ooggetuigen van de holocaust (Claude Lanzmann)
•  Chassidische vertellingen over de holocaust (Yaffa Eliach)
•  Een Klein Ogenblik. Verhalen uit de Holocaust (Ida Fink)
•  Opdat wij niet vergeten. Herinneringen van overlevenden van de holocaust (Michael Horbach)