Verzet.org - Een Klein Ogenblik. Verhalen uit de Holocaust (Ida Fink)

Afbeelding hiernaast: Oorspronkelijke cover van de Poolse uitgave 'Skrawek Czasu' (= 'Een Klein Ogenblik' vertaald in het Engels als 'A Scrap of Time') uit 1983

Een klein ogenblik is het eerste boek van Ida Fink (geboren in Polen, sinds 1957 woonachtig in Israël). Het bestaat uit 28 verhalen die verspreid over een groot aantal jaren werden geschreven. Enige ervan werden al eerder gepubliceerd. Deze verhalen schilderen het lot van de Poolse joden tijdens de tweede wereldoorlog waarin 90% van hen, tegen de drie miljoen mensen, de dood vond. Ze vertellen over een tijd die niet gemeten werd in dagen, weken, maanden maar die verstreek van aktie tot aktie, van het ene 'kleine ogenblik', dat een aktie, razzia van de Duitsers duurde, tot het volgende.

Het zijn vooral de weerlozen, kinderen, vrouwen, ouderen die Ida Fink laat zien in hun pogingen als gedoemden in de onmenselijke tijd te leven en te overleven, in de getto's, ondergedoken of met arische papieren, van de eerste dag van de oorlog tot de laatste. Plaats van handeling zijn niet zoals meestal het geval is in dit soort boeken de beruchte getto's van steden als Warschau en Lodz maar de Poolse provincie, de dorpen, het platte land.

Ze gebruikt geen grote woorden noch wil ze ons afgrijzen wekken door koelheid en ironie maar schrijft met veel menselijke warmte en een grote betrokkenheid bij het lot van de enkeling waardoor het haar gelukt is een indrukwekkende getuigenis van de Holocaust te geven.

Ida Fink werd in 1921 geboren in Zbaraz in Polen, thans in de Oekraïne gelegen. Zij studeerde aan het conservatoirum van Lwow. Wanneer de oorlog uitbreekt wordt ze tijdens in 1941 en 1942 opgesloten in het Joodse getto van Lwow maar weet te overleven door te vluchten naar de zgn. 'arische zijde'. In 1957 emigreerde ze met man en kind naar Israël, maar ze schrijft nog steeds in het Pools. Haar verhalen handelen exlusief over de Holocaust. To be more precise, Ida Fink writes about how individual people survived - what resistance strategies they chose, what remained in their memories, how they tell the story. As the titles indicate, the stories are mere scraps and vestiges of the past. Only in this way, fragmentary and hardly epic, dry, sometimes tinged with a trace of irony or humor, is it possible to speak about the Holocaust. The short story form is imposed here not by aesthetics, but by the cruelty of the world. Voor Een klein ogenblik ontving Ida Fink de Anne Frank-Literatuurprijs 1985.

Andere boeken van Ida Fink die verschenen bij uitgeverij Meulenhoff zijn ondermeer De Reis en De wederopstanding van de bakker. In De Reis (ISBN 90-290-2538-7, 1991) brengt Fink het verhaal van twee Poolse Joodse meisjes die een valse identiteit aannemen en gaan werken in het hol van de leeuw in Nazi-Duitsland. Op deze wijze duiken ze onder. De Reis is een dramatische, vitale roman over een vlucht, die getuigt van een grote innerlijke kracht en een onuitroeibare levenswil.

De wederopstanding van de bakker (ISBN 90-290-5328-3, 1998) is een nieuwe verhalenbundel over de shoah, de poging het joodse volk volledig uit te roeien, is het nu eens expliciete, dan weer impliciete middelpunt. In het titelverhaal bijvoorbeeld herinneren de overlevenden zich telkens weer de moord op bakker Weiskranz in het concentratiekamp ; de bakker moet telkens weer zijn gruwelijke dood sterven - de titel is dan ook wrang- ironisch. In een bedrieglijk eenvoudige stijl vertelt Fink over de slachtoffers in en na de oorlog : hun herinneringen aan de oorlogsgruwelen, hun melancholie, hun vergevingsgezindheid of juist hun onverzoenlijkheid. In alle verhalen is een ongebroken levenswil voelbaar, een onwil zich neer te leggen bij de dingen die gebeurd zijn. Fink wil het onbeschrijflijke beschrijven - niet door middel van een directe tekening van wat er gebeurd is (dat zou de werkelijkheid op geen stukken na kunnen benaderen), maar suggestief door over de gevolgen te verhalen, die voor de slachtoffers tot in de kleinste alledaagsheden voelbaar blijven.