Verzet.org - Anus Mundi. Gevangene nummer 290 overleefde vijf jaar Auschwitz (Wieslaw Kielar)

Afbeelding hiernaast: Boekomslag van de allereerste uitgave in het Pools uit 1966. In 1979 werd het voor het eerst uitgebracht in Duitse vertaling. Deze Nederlandse uitgave werd gebaseerd op de Duitse editie.

Anus Mundi is de naam die werd gegeven door SS-Obersturmführer Heinz Thilo (1911-1947), arts bij de SS. Na observatie van 500 geselecteerde vrouwen werd het kamp het 'rectum van de wereld' genoemd. SS-Untersturmführer Dr. Johan Paul Kremer (1883-1965) moest van eind augustus tot midden november 1942 in KZ Auschwitz-Birkenau tijdelijk een andere SS-officier vervangen. SS-arts Kremer hield ook een dagboek bij en in zijn notitie van 5 september 1942 gewaagde hij van de gruwel van Auschwitz: "Het toppunt van verschrikking. SS-Hauptscharführer Thilo had gelijk toen hij me vandaag zei: 'Dit is de anus mundi', de Aars van de Wereld. Ik gebruikte deze beeldspraak omdat ik mij niets kon indenken dat meer afschuwelijker en afgrijselijker was dan dit."

Wieslaw Kielar (1919-1990), geboren in het Poolse Przeworsk 12 augustus 1919, was één van de eerste gevangenen van kamp Auschwitz-Birkenau (nummer 290). Hij werd bij zijn familie in Jaroslaw in de eerste dagen van mei 1940 door de Gestapo gearresteerd en met het eerste transport politieke gevangenen overgebracht naar het concentratiekamp van Auschwitz. Gedurende de bijna 5 jaar dat hij in Auschwitz zat vervulde hij verschillende functies, ziekenverzorger, lijkendrager, schrijver bij het arbeidskommando, voorman en blokoudste. Mensen op laatstgenoemde positie hebben hun macht vaak zwaar misbruikt. Maar Kielar behoorde tot de uitzonderingen. Zijn medegevangenen getuigden later dat hij moedig en listig genoeg is geweest om zich te ontrekken aan welke collaboratie met de SS-ers dan ook.

Passage uit Anus Mundi door Wieslaw Kielar [blz. 20-21] over zijn aankomst die eerste dag in KZ Auschwitz:
"Pas tegen de avond werden we een beetje met rust gelaten. Alleen werden we vóór het betreden van het gebouw nog flink onder handen genomen. Op bevel van kapo nummer 1 moesten we allemaal - en we waren met meer dan zevenhonderd man - de smalle deur van het blok binnen gegaan om zo de ruimtes binnen het gebouw, die als slaapplaats ingericht waren, te betreden. Door treurige ervaring wijs geworden, wisten we dat het bevel onmiddellijk moest worden opgevolgd. Daarom stoven we allemaal op de deur af. De minder vluggen werden al door de kapo's geslagen, dus wilde iedereen zo snel mogelijk bij de deur zijn. Die deur zou een beetje bescherming bieden. Maar daar was het een onbeschrijfelijk gedrang. De een verdrong de ander, de een perste de ander naar binnen, wurgde, verdrukte, vertrapte... En achteraan werden we al door de woedend geworden kapo's bestormd. Zij sloegen en trapten en ranselden met stokken op onze hoofden, onze ruggen, onze handen. Geschreeuw, gerochel, gevloek...

Eindelijk de reddende poort. Nog een vreselijke opstopping precies in de poort zodat je beenderen ervan kraken en zich uit je samengedrukte borst en dof gesteun vrijmaakt. Plotseling, als uit een katapult geschoten, vlieg ik voort door een korte gang, om dan met mijn voet aan de trap, die je hier helemaal niet verwachtte, te blijven haken. We vallen allemaal over elkaar heen en ergens vandaan regent het weer slagen op ons neer. Dus springen we omhoog, zo snel mogelijk, en rennen de trap op. Ik heb geen adem meer, maar neem toch nog een sprong en ben dan op de laatste trede. Een reus van een kapo staat pal in het midden van de gang, met gespreide benen. Hij slaat nu eens met de linker- dan weer met de rechterhand. De slagen zijn degelijk gericht zodat het in je oren begint te zoemen. In mijn mond proef ik de smaak van bloed en - waarom zou ik er een geheim van maken - van tranen...

Ik loop op mijn laatste benen en storm de zaal in die zich aan het eind van de gang bevindt. Maar half wetend wat ik doe val ik op de grond die met stro bedekt is. Na enige tijd is de hele ruimte gevuld met naast elkaar liggende, terneergeslagen, afgejakkerde, verslagen en vernederde, uit het lood geraakte en tot aan de grens van hun kunnen uitgeputte gevangenen. Roman ligt naast mij. Hij ademt zwaar en zegt niets. Alleen Dziunio sist tussen zijn tanden door: 'Vuile rotzakken.' Daarmee schijnt hij zijn gevoelens lucht te willen geven. Maar ons helpt het niet veel. Wij liggen op het stro, dat de hele vloer bedekt, en proberen er niet aan te denken wat er nog te gebeuren staat...

Bij zijn bevrijding woog Wieslaw Kielar nog maar 39 kilogram. Na een jaar lang in doktersbehandeling te zijn geweest, keerde hij in 1946 terug naar Polen. Hij zette zijn studies verder en studeerde af aan de Hogeschool voor Films in Lodz begon een loopbaan als operator/cameraman in de Poolse filmindustrie. Hij vestigde zich in Wroclaw (het vroegere Duitse Breslau) en bleef daar tot zijn dood samen met zijn vrouw wonen. Vele jaren na de oorlog vond hij de innerlijke distantie om zijn herinneringen op te schrijven en bracht in 1966 zijn persoonlijk verslag over vijf jaar Auschwitz uit. Het boek Anus Mundi bracht hem faam door de oprechte en uitermate realistische beschrijving van het leven in een kamp. Wieslaw Kielar heeft alles opgeschreven wat hij in Auschwitz beleefd en gezien heeft, zonder zichzelf daarbij te sparen. Door de oprechtheid en de genuanceerdheid van het schrijverschap van Kielar is Anus Mundi een document humain van de eerste orde. Het boek behoort nog steeds tot een van de meest indrukwekkende verslagen over het terreur-mechanisme van een Duits vernietigingskamp. Voor zijn boek Anus Mundi ontving Kielar twee Poolse literatuurprijzen. Hij overleed in 1990.

Over Anus Mundi:
De complexiteit van het leven en menselijke verhoudingen, de enorme extremiteiten, monden uit in zeer verschillend gedrag. De vooroorlogse herinneringen van de auteur verschenen later in De Jongere Jaren. Dit boek geeft interessante beschrijvingen van het alledaagse leven in Jaroslaw in de jaren '30. In Het Leven Gaat Verder beschrijft de auteur het na-oorlogse lot, hard voor de rechtlijnigen, zonder een compromis te sluiten met de Communistische autoriteit van het volk. Hij benadrukte in alle interviews wereldwijd dat hij geen verdriet of verwijten in de voeten van moderne Duitsers wil schuiven. Echter, de misdaden en de enorme verschrikkingen van het Nazisme mogen niet vergeten worden en moeten worden herdacht.

Concentratiekamp KZ Auschwitz - Birkenau - Monowitz

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen verzameling):
•  Ik ontsnapte uit Auschwitz; inclusief de Auschwitz-Protocollen (Rudolf Vrba)
•  Auschwitz (Léon Poliakow)
•  Anus Mundi. Gevangene nummer 290 overleefde vijf jaar Auschwitz (Wieslaw Kielar)
•  Sonderkommando Auschwitz (Shlomo Venezia)
•  Het Auschwitz-Proces ...een bericht over de levenden en de doden (Hans Jacobs en Bert Stoops)
•  Rudolf Höss, commandant van Auschwitz. Zelfportret van een beul (Rudolf Höss/Martin Broszat)
•  Geen leugens over Auschwitz (Ebbo Demant)
•  Eichmann in Jeruzalem. De banaliteit van het kwaad (Hannah Ahrendt)
•  Nazi-Duitsland en de Joden. Delen 1 en 2 (Saul Friedländer)
•  De laatste reis. De vernietiging van de Joden in nazi-Duitsland (Martin Gilbert)
•  Auschwitz - Een geschiedenis (Sybille Steinbacher)
•  Dossier Auschwitz Brussel (Maxime Steinberg)
•  Pelgrim in Auschwitz (Jos Pauwels)
•  Strepen aan de hemel (Gerhard L. Durlacher)
•  Terug op de plaats die ik nooit heb verlaten (Tobias Schiff)
•  KZA 5148 (Regine Beer)
•  Een liefde in Auschwitz (Thilo Thielke)
•  Het Derde Rijk en de Joden. Documenten en getuigenissen (Léon Poliakow en Josef Wulf)
•  Holocaust - naar de bekende 4-delige mini TV-serie Holocaust uit 1978 (Gerald Green)

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Blok 10 in Auschwitz: het labo van Dr. Clauberg en Dr. Schumann
•  Dr. Jozef Mengele, kamparts in KZ-Auschwitz-Birkenau
•  Topf und Soehne, ovenbouwers voor Auschwitz
•  Rudolf Hoss, kampcommandant van KZ-Auschwitz-Birkenau
•  Ooggetuigeverslag van Kurt Gerstein over massavergassingen
•  Opstand van het Sonderkommando in Auschwitz-Birkenau. [1] Sonderkommando's
•  Opstand van het Sonderkommando in Auschwitz-Birkenau. [2] 7 oktober 1944
•  De Overval op het XXste Konvooi naar Auschwitz-Birkenau
•  Mala Zimetbaum, Joodse verzetsheldin in KZ Auschwitz-Birkenau

Lees ook deze DVD bespreking op Verzet.org:
•  DVD-film: Hitlers Beulen: Mengele, von Ribbentrop, Freisler, von Schirach, Eichmann, Bormann (6 DVD's 318 minuten)
•  DVD-film: Out of the Ashes (Joseph Sargent) / Story of Dr. Gisella Perl / Holocaustdrama / 1 Dvd 108 min/kleur
•  DVD-film: Auschwitz - The Nazi's and the Final Solution (2 x DVD)
•  DVD-film: The Grey Zone (1 DVD)