Alleen schrijvers met een uitzonderlijk talent lukt het om grote historische gebeurtenissen zo te beschrijven dat de lezer diep geëmotioneerd raakt. Een schrijver moet ook
over veel overtuigings- en verbeeldingskracht beschikken om de lezer deelgenoot te maken van de gevoelens die de personages beheersen. Over dat talent beschikt de Chinese schrijfster
Jung Chang. In Wilde Zwanen: drie dochters van China vertelt zij de buitengewone levensgeschiedenis van haar grootmoeder, concubine van een generaal
in het feodale China. Haar moeder, hoge partijfunctionaris tijdens het communistische bewind; en tenslotte het indrukwekkende verhaal hoe zij zelf als jong meisje
in China opgroeide.
Wilde Zwanen: drie dochters van China geeft een panoramische visie van drie vrouwen op een complexe samenleving in de vorm van intieme memoires, prachtige portretten
en verteld als een meeslepende kroniek van het twintigste eeuwse China. En ondanks de haast onvoorstelbare gruwelen die de familie van Jung Chang ten deel zijn gevallen en
die door de auteur op bijna onderkoelde manier worden beschreven, is Wilde Zwanen een indrukwekkende getuigenis van optimistisch geloof in een rechtvaardige samenleving
met gelijke rechten en gelijke kansen voor ieder individu.
Jung Chang (1952) vertrok uit China in 1978, studeerde linguïstiek in Engeland, waar zij ook Wilde Zwanen schreef. Haar boek stond wereldwijd op bestsellerlijsten.
Van de Nederlandse editie werden inmiddels meer dan driehonderdduizend exemplaren verkocht.
'Dit buitengewone familieportret, vol drama, ontroering en horror, weerspiegelt een turbulente eeuw Chinese geschiedenis.' (Publishers Weekly)
'Veel is er al geschreven over de periode die Jung Chang portretteert, maar er is nog nooit een boek verschenen zoals dit.' (Los Angeles Times)
'... een blik uit de hel, maar tegelijk een grandioos boek en wie het gelezen heeft zal nooit meer dezelfde zijn.' (Rudy Kousbroek, NRC Handelsblad)
Afbeelding hiernaast: boekomslag van de originele engelstalige editie 'Wild Swans: three daughters of China'
In dit fenomenale boek maken we kennis met de schrijfster
Jung Chang en haar familie. Het is een historische roman over China vanaf het
begin van deze eeuw tot eind jaren zeventig. Op overtuigende wijze beschrijft Jung Chang hoe miljoenen Chinezen onder verschillende heersers proberen te
overleven: onder de warlords, de Kwomintang en de communisten. Maar bovenal is het boek een getuigenis van drie vrouwen die leven voor hun idealen. In hun
streven daarnaar kennen ze successen en hevige tegenslagen. Het is dan ook een boek vol hoop en wanhoop, ontbering en volharding.
We volgen de grootmoeder, Yu-fang, rond de eeuwwisseling toen China in chaos verkeerde door de strijd tussen de verschillende krijgsheren, de zogenaamde
'warlords', die toen de dienst in China uitmaakten. Er heerste rechteloosheid en terreur. De enige manier om je te weer te stellen tegen de macht van de
krijgsheren was door zelf een of andere officiële positie proberen te bekleden. Yu-fang ondergaat als meisje nog de wrede praktijk van het inbinden van
voeten. Dit gebruik had als enig doel om mannen te behagen. Een vrouw met ingebonden voeten kan slecht lopen hetgeen bij mannen een gevoel van bescherming
moet oproepen. Daarnaast werden die kunstmatig klein gehouden voeten als erotisch beschouwd. In de praktijk betekende dit voor meisjes en vrouwen helse
pijnen en rottingsverschijnselen aan de voeten, en een levenslange handicap. Yu-fang wordt door haar vader uitgehuwelijkt en wordt concubine van een rijke
man, hetgeen in die tijd geen ongewone praktijk was.
Uit deze verbintenis wordt Bao Qin geboren, de moeder van de schrijfster. Haar jeugd staat in het teken van de strijd tussen de Kwomintang (de nationalisten
die strijden tegen de buitenlandse overheersers) en de communisten. Ze sluit zich aan bij de communisten en zal aanzienlijke posities gaan bekleden als
communistische official. In 1949 wordt de Volksrepubliek China, de communistische staat, uitgeroepen. Begin jaren vijftig starten de eerste zuiveringsacties.
Iedereen die zelfs maar vage banden heeft met Kwomintang-aanhangers wordt aan verdachtmakingen onderworpen. Alhoewel Bao Qin en haar man zeer belangrijke
posities innemen blijven zij de volgende decennia niet gespaard. De zuiveringsacties kregen meer en meer het doel de machtspositie van Mao te verstevigen.
Op het moment dat de machtsstrijd voor iedereen duidelijk wordt is het al te laat: het land is in de verstikkende greep van de tentakels van Mao en zijn
handlangers, waaronder zijn vrouw.
De dochter van Bao Qin, Jung Chang, groeit als kind van hoge functionarissen op in een klimaat waarin alles in het teken staat van het geloof in het
communisme, Mao en de revolutie. Ook zij vereert Mao en dicht hem welhaast goddelijke wijsheid toe. Zij en haar ouders gaan er vanuit dat belangrijke
communistische leiders Mao misleiden en dat hij zelf geen weet heeft van de gruwelijkheden die in zijn naam worden gepleegd. Jung Chang vindt haar eigen
weg in de dagelijkse terreur door zich zo onzichtbaar mogelijk te maken. Aangezien het hele leven gecontroleerd, geïndoctrineerd en beheerst wordt door de
kommunisten is het echter onmogelijk om niet op een of andere manier mee te doen of zelfs maar twijfel bij jezelf toe te staan.
Afbeelding hiernaast: In de biografie die zij samen
met haar echtgenoot schreef, vergelijkt Jung Chang dictator Mao Tse Toeng met Adolf Hitler en Jozef Stalin.
Haar ouders worden verschillende keren onder arrest geplaatst in de loop van de vijftiger jaren. In de zestiger jaren worden zij, evenals miljoenen anderen,
onderworpen aan publiekelijke vernederingen. Velen gaan ten onder aan geestelijke en lichamelijke afstraffingen. Eind jaren zestig zitten haar ouders
regelmatig gevangen en worden tenslotte, evenals de kinderen, verbannen. Met miljoenen andere Chinezen worden ze als een soort dwangarbeiders op het
platteland en in fabrieken geplaatst. Onder het mom van politieke heropvoeding worden mensen juist monddood gemaakt.
Begin jaren zeventig wordt het regime iets losser en wordt de familie vrijgelaten om naar de stad terug te keren. De vader van Jung Chang overlijdt ten
gevolge van de vernederingen en ontberingen. Hij is gebroken door zijn verlies in het geloof in Mao. Jung Chang, inmiddels in de twintig, gaat naar de
universiteit en verlaat het land in 1978 vanwege een studiebeurs in Engeland.
Het boek biedt een imponerende kijk achter de schermen van het China van de 20ste eeuw. Aan het leven van drie generaties vrouwen kun je feilloos de
verschillende periodes van overheersing van machthebbers over het Chinese volk aflezen. Ik vond met name de beschrijving van de successen en de mislukkingen
van het Maoïsme interessant. Het was voor het eerst dat ik een boek las waarin niet radicaal een standpunt voor of tegen het Maoïsme werd ingenomen. Het
maakt duidelijk dat communistische officials zelf steeds meer in verwarring raakten over wat nu wel en wat nu niet loyaliteit naar Mao en de revolutie was.
Ik begrijp nu ook beter hoe de zogenaamde Culturele Revolutie in zijn werk ging en welke rol Mao's vrouw hierin heeft gehad. Zij heeft op een tirannieke
wijze het culturele leven van China helpen verwoesten.
Interessant is ook Jung Changs beschrijving van en de visie op de cultus rond Mao. Men kon en mocht niet twijfelen aan Mao want hem werden haast goddelijke
gaven en wijsheid toegedicht. Maar langzaam brokkelde zijn machtspositie af. Ook de huidige leider van China, Deng Xiao Peng, komt in het boek voor. Hij is
net als Jung Changs ouders verschillende malen het slachtoffer van zuiveringsacties geweest, maar dat is blijkbaar een goede leerschool geweest om nu zelf
strak de touwtjes in handen te houden. Bron:
http://www.gebladerte.nl door Ellen de Waard, november 1993.
