Verzet.org - Japan, derde grote (Robert Guillain)

Japan, anno 1970: De grootste krant ter wereld: Ashahi, oplaag 9 miljoen - het grootste vrachtschip, 300.000 ton - de snelste trein, Tokio-Osaka, gemiddeld 200 kilometer per uur - electronische apparatuur in zeer kleine vorm en van de grootste perfectie - de meest vermetele investeringen: er komt geen eind aan de lijst van Japanse records, voorbeelden van technische ontwikkeling waarbij die van de Verenigde Staten en Duitsland bescheiden lijken. Japan hadt de afgelopen zestien jaar zijn bruto nationaal inkomen vertienvoudigd.

De eerste minister heeft verklaard dat ze dit in de komende tien jaar nog eens willen verdubbelen en er is niemand die eraan durft te twijfelen dat ze dit nog zal lukken ook, want Japan heeft zich ontwikkeld tot de tweede macht van de niet-communistische wereld, de 'derde grote' van de wereldeconomie. De economie, die de ambitie van de gehele bevolking lijt te zijn en die Japan gevoerd heeft tot 'grootheid zonder de bom'.

[blz. 49-50] Vijfentwintig jaar voordien...

De tijd na bet Meiji-regime was bij uitstek de tijd waarin van alle kanten nieuwe problemen naar voren kwamen, problemen die steeds vaker door militairen zonder enige visie opgelost worden. Ten eerste zijn er de brandende sociale problemen, die voortkomen uit de snelle industrialisatie, bet ontstaan van een arbeidersproletariaat, de urbanisatie, de verarming van bet platteland en de werkloosheid. De krachtige opkomst van bet nieuwe Japan gaat gepaard met een snelle bevolkingstoename: in bet begin van bet Meiji-tijdperk bedroeg bet aantal inwoners 30 miljoen, in 1900 44 miljoen, en in 1940 73 miljoen. De economische groei wordt door deze bevolkingsexplosie vrijwel teniet gedaan. Terzelfder tijd is Japan door de modernisering steeds afhankelijker geworden van bet buitenland. Het is gedwongen zijn import en export steeds sneller uit te breiden. Maar zijn uitvoer wordt bemoeilijkt door bet protectionisme van de grote mogendheden, die de opkomst van deze nieuwe concurrent met zorg gade slaan, terwijl bet zich niet verzekerd weet van grondstoffen, omdat Japan hier afhankelijk is van deze zelfde grootmachten die door hun koloniale bezittingen vrijwel bet monopolie op dit gebied bezitten.

In de ogen van de militairen kunnen deze sociale, demografische en politieke problemen alleen maar met militaire middelen opgelost worden: werkloosheid verdwijnt door dienstplicht, bewapeninghoudt de industrie op gang, koloniale veroveringen verzekeren het land van grondstoffen en afzetmarkten. Steeds meer gaat Japan het gebruik van geweld als oplossing voor moeilijkheden binnens- en buitenslands beschouwen. Vanaf de verovering van Mandsjoerije is de Japanse ontwikkeling direct verbonden met een serie agressies op het Aziatische vasteland. Erger nog, uit de gebeurtenissen in Europa trekt het de conclusie dat de geschiedenis rijp is voor het fascisme. Het raakt ervan overtuigd dat de beste wijze om zich bij de komende verdeling van de wereld van een aanzienlijk deel van de buit meester te maken, een bondgenootschap met Hitler is. De economische sancties waaraan het bloot staat, en de banden met de as- mogendheden, doet het tenslotte besluiten zich in het dwaze avontuur van Pearl Harbor te storten ...

Augustus 1945: niet alleen Hirosjima is door de atoomontploffing met de grond gelijk gemaakt, maar ook Tokio, Jokohama, Osaka, Nagoja, Kobe enz., alle grote steden, en nog een honderdtal kleinere zijn door de meedogenloze Amerikaanse bombardementen plat gegooid. Japan capituleert. Het sterft van de honger. De fabrieken zijn gesloten. De overwonnen en vernederde militairen zijnnuwerklozen die in lompen gekleed gaan. Japans zegevierende tegenstan- der trekt het land binnen, voor de eerste maal in de geschiedenis wordt de Japanse bodem door een buitenlands leger ontwijd. Het wordt niet uitgesloten geacht dat de nederlaag, de ellende en de vreemde bezetting nieuwe gewelddaden ten gevolge zal hebben: verzet tegen de Amerikanen, revanchisme, afglijden naar het communisme. Want de overgang van militaristisch totalitarisme naar Stalinistisch totalitarisme is gemakkelijk. Maar tot de stomme verbazing van de overwinnaars zet Japan daarentegen krachtig koers naar alles wat het de jaren daarvoor bestreden had: vriendschap met de Verenigde Staten, democratie, orientering op het Westen en algehele ontwapening.

Robert Guillain (1908-1998) was een franse reporter en correspondent in Azië. Hij begon in 1934 bij het agentschap Havas (tegenwoordig Agence France Presse). De eerste drie jaren van zijn carrière zit hij vastgekluisterd op een bureau te Londen. In 1937 wordt hij naar China gezonden om verslag uit te brengen over het begin van de chinees-japanse oorlog (1937-1945). Tijdens de Tweede Oorlog bevindt hij zich in Tokio waarin hij in zijn dagboeken de Amerikaanse bombardementen op Tokio beschrijft. Hij verhaalt tevens over de catastrofe die Japan treft wanneer de Amerikanen hun nieuwste geheim wapen inzetten om Japan tot de capitulatie te dwingen. Op 6 augustus 1945 droppen de Amerikanen de eerste atoombom "Little Boy" op Hiroshima, en drie dagen later "Fat Man" op Nagasaki. In 1947 wordt Guillain na dertien jaar journalistiek voor een agnteschap, na een telefoontje van Hubert Beuve-Méry (de toenmalige directeur van "Le Monde"), vast benoemde redacteur op het gekende franse dagblad. Voor Le Monde verslaat hij de oorlog in Korea en van Indo-China. Hij ging in 1976 met pensioen. Robert Guillain, die sindsdien teruggetrokken leefde in de buitenwijken van Parijs, overleed in 1998 in de leeftijd van 90 jaar.

De Tweede Wereldoorlog in de Stille Oceaan

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):

•  Pearl Harbor. De dag der schande (Kolonel A.J. Barker)
•  Japan valt aan. De Tweede Wereldoorlog (D. Van Koten, C. Van Mourik, R. Van Zon, Noordsij en A. Zoetebier)
•  De oorlog in de Zuid-Pacific (H.A. Jacobsen en H. Dollinger)
•  Jamasjita (Kolonel A.J. Barker)
•  Okinawa (Benis M. Frank)
•  De Val van Singapore (Arthur Swinson)
•  Nieuw-Guinea: het keren van het tij (John Vader)
•  Merrills knokploeg (Alan Baker)
•  Kamikaze. Japanse zelfmoordcommando's (Kolonel A.J. Barker)
•  Verschrikkingen in het Verre Oosten (Laurence Rees)
•  Guadalcanal, keerpunt in de Pacific-oorlog (Graeme Kent)
•  Mountbatten (Arthur Swinson)
•  Vliegkampschepen in de strijd ter zee (Donald MacIntyre)
•  Birma-spoorweg (Clifford Kinvig)
•  De brug over de rivier Kwai. Het drama van de Birma-spoorweg (Pierre Boulle)
•  Dansen op de Kwai. Het leven na de Birma-spoorweg (Tony van der Meulen)
•  De Japanse burgerkampen (Dr. D. van Velden)
•  Buigend riet, dagboek van een krijgsgevangene in Japan en Mantsjoerije 1944-1945 (Dam Backer)
•  Nachtmerrie op Java. Het leven in de vrouwenkampen tijdens de Japanse bezetting, 1942-1945 (Daphne Jackson)
•  Buigen in Jappenkampen (Lydia Chagoll)
•  De flamboyant. Herinneringen van een kind in een Jappenkamp (Clara Olink Kelly)
•  Troostmeisjes. Verkrachting in naam van de Keizer (Brigitte Ars)
•  De Gesel van de Rijzende Zon (Lord Russell)
•  MacArthur, held van de Filipijnen (Sydney L. Mayer)
•  De vernietiging van Hiroshima (Gordon Thomas en Max Morgan Witts)
•  Hirosjima, Het verhaal van zes mensen die de ontploffing van de eerste atoombom overleefden (John Hersey)
•  De man op de brug. Dagboek uit Hiroshima en Nagasaki (Günther Anders)
•  Hirohito: de keizer die moest blijven (Edward Behr)
•  Hirohito, keizer van Japan. Een vergeten oorlogsmisdadiger? (Lydia Chagoll)
•  MacArthur in Japan (Sydney L. Mayer)
•  Japan, de opkomst van een wereldmacht (Richard Storry)
•  Japan, derde grote (Robert Guillain)