Het schouwspel van de onttroonde leiders van Duitsland die terechtstonden in een proces dat hun de kop kon kosten, vormde een van de belangrijkste onderwerpen van gesprek in de periode die onmiddellijk op de oorlog volgde. Het was niet de eerste keer in de wereldgeschiedenis dat er dergelijke processen werden gehouden, want er waren al eerder mensen berecht wegens het schenden van het oorlogsrecht; maar de processen van Neurenberg waren van een ongekende omvang en het werd al spoedig duidelijk dat de misdaden die daar berecht werden, van onvergelijkbare omvang waren.

De laatste tijd is er veel kritiek geleverd op deze processen, met name op die aspecten die verband houden met de eerste twee categorieen van misdaden zoals die zijn omschreven in het handvest van het Internationale Militaire Tribunaal. Dat waren `misdaden tegen de vrede' (het beramen of voeren van een agressieoorlog of van een oorlog die in strijd is met internationale verdragen) en 'oorlogsmisdaden' (de schending van het oorlogsrecht of van oorlogsgebruiken). Na Suez, Hongarije, Tsjechoslowakije en in bet bijzonder -maar ten onrechte-tijdens de langdurige strijd in Vietnam, hebben de militante pacifisten luidkeels geprotesteerd tegen het optreden van de geallieerden en hen beticht van huichelarij ten aanzien van bet eerste punt, terwijl de mogelijkheid dat de overwinnaars `oorlogsmisdaden' begingen en zodoende de straf ontliepen die voor de verslagenen was bedoeld, steeds het geweten bezwaard heeft van rationeel denkende mensen, vooral van hen die vertrouwd zijn met de spanning en de hitte van de strijd.

Wat echter niet algemeen beseft wordt en wat dr. Kahn overduidelijk aantoont in zijn nuchtere en heldere analyse van de gebeurtenissen die hij beschrijft, is dat de leden van het tribunaal zich er allen van bewust waren dat er twee kanten waren aan elk oordeel dat zij zouden vellen ten aanzien van een samenzwering om oorloi te voeren, wat nog meer gold voor de druk waaonder allen die bij de strijd betrokken waren verkeerden. Zo kwam het dat van de eenentwintig mannen die in Neurenberg terechtstonden, de elf over wie tenslotte het doodvonnis werd uitgesproken, tevens schuldig bevonden werden aan misdaden die vielen onder de vierde categorie - `misdaden tegen de mensheid'.

De lijst van misdaden die door de leiders van nazi-Duitsland werden bedreven en die naar de overtuiging van alle redelijk denkenden zonder enige twijfel onder die definitie vallen, is een aaneenschakeling van gruweldaden. De Amerikaanse rechter Jackson, die de aanklacht resumeerde, verklaarde aan het begin van zijn slotconclusie: `Er is nog nooit een halve eeuw geweest waarin zo'n grote slachting is aangericht, zoveel wreedheden en onmenselijke behandelingen zijn gepleegd, totale bevolkingen zijn gedeporteerd en tot slavernij gebracht en zoveel minderheden zijn uitgeroeid. De terreur van Torquemada verbleekt bij de inquisitie van de nazi's.'

Het was ondenkbaar dat mannen die mede verantwoordelijk waren geweest voor de ellende, marteling, vernedering en dood van mannen en vrouwen zoals in de aanklacht werd omschreven (en die door de verdediging niet werd aangevochten ) hun gerechte straf zouden ontlopen; en wat dit betreft doet de omvang van de misdaad van moreel standpunt bezien er niets toe. A1 enkele jaren bestaat er een school van hernieuwde nazi-propaganda die nota bene tracht te beweren: `De hele kwestie van het uitroeien van de joden is schromelijk overdreven. Zes miljoen joden in concentratiekampen omgebracht? Wij weten thans dat het er onmogelijk meer dan een honderdduizend geweest kunnen zijn!'

Als er slechts tien mensen waren omgebracht door de vernietigingsinstallaties die in Auschwitz of Treblinka stonden opgesteld, dan nog hadden de mannen die in Neurenberg ter dood veroordeeld werden hun straffe ten volle verdiend, en op de geschiedenis van het land dat door deze mannen werd geleid zal voor eeuwig een smet rusten. Voor de man, vrouw of het kind, in wanhoop naar adem snakkend in de beruchte waslokalen van Auschwitz, had de gedachte dat ze slechts een van de vele duizenden waren, hun wanhoop of doodsstrijd met kunnen verlichten. En in die tijd was moord - in welke vorm ook - vrijwel overal ter wereld een misdaad waarop de doodstraf stond; dat punt kan door geen enkel appel tegen een wetgeving met terugwerkende kracht verdoezeld worden. Mannen die plannen smeden om mensenlevens te vernederen, te martelen en te doden, moeten, hoe onbelangrijk die levens in hun ogen ook mogen schijnen, aan den lijve ondervinden dat hun eigen leven niet van een hogere waarde is - misschien juist wel omdat ze geen gevoel hebben voor de waarde van alle leven. Iemand die door zijn afkomst tot een ras behoort dat op een bepaald tijdstip weinig in tel is, levert voor de wereld minder gevaar op dan iemand die geindoctrineerd is met een levensbeschouwing die gebaseerd is op haat of minachting.

Het Militaire Tribunaal in Neurenberg gaf degenen die het moest berechten een eerlijk proces en een eerlijk vonnis. Het is niet onmogelijk dat sommige van de vrijheidstraffen te kort of te lang waren, maar zoals de Franse rechter, Donnedieu de Vabres, verklaarde met een logica die traditioneel is voor zijn land, maar nu wat ongewoon aandoet: "Het vonnis dat uitgesproken is over de belangrijkste oorlogsmisdadigers is de uitdrukking van menselijke, en dus betrekkelijke en feilbare gerechtigheid. Het weerspiegelt, zoals gebruikelijk is, het goed vertrouwen, de bekwaamheid en wellicht ook de vooroordelen van hen die het velden. Het komt misschien niet overeen met het oordeel van de geschiedenis of het oordeel van God. Maar dat er onderscheid gemaakt wordt, dat er nuanceverschillen worden geconstateerd en dat er sprake is van een zekere gematigdheid, dit alles bewijst dat het vonnis in elk geval niet de uitdrukking is van een op wraak beluste gerechtigheid."

Degenen die zich alleen maar negatief kunnen uitlaten over de processen van Neurenberg moeten de alternatieven maar eens in overweging nemen. Mussolini werd gelyncht en aan zijn voeten opgehangen naast zijn betrekkelijk onschuldige maitresse; geallieerde vliegers werden tijdens de oorlog door Duitse volksbenden gelyncht en Duitse vrouwen werden door geallieerde militairen van alle nationaliteiten verkracht, onder bet mom van vergelding. Als er niet officieel was verklaard dat de schuldigen terecht zouden staan en als deze processen in Neurenberg niet met voldoende objectiviteit om de integriteit ervan aan te tonen zouden zijn gevoerd, zou er een blinde wraakoefening over Europa zijn gekomen met een nasleep van langdurige veten, die de wereld generaties lang zouden hebben geteisterd.

De tegenstanders van wat er in Neurenberg werd gedaan hebben opvallend weinig suggesties gegeven voor een alternatieve gedragslijn.

(Barrie Pitt in Nemesis blz 6-7))