In de herfst van 1944 vocht Duitsland met de rug tegen de muur, maar het vocht nog steeds met grote moed en verbetenheid. Toen werd Operatie Market-Garden - de poging om via Arnhem door te breken naar het hart van Duitsland - gelanceerd. Sommigen betwijfelen of Arnhem een succes was; in ieder geval ging daar de kans verloren om de oorlog in Europa in 1944 te beëindigen...

De sprong naar de Rijn [blz. 6-7] door sir Basil Liddell Hart

Dat de Duitsers een kans kregen zich te herstellen na de geallieerde uitbraak uit Normandie aan het eind van augustus 1944, dankten zij voor een groot deel aan de moeilijkheden die de geallieerden hadden met hun bevoorrading. Die waren oorzaak dat de eerste stormloop slechts een lichtgewicht-charge werd die met een haastig ge(mproviseerde verdediging tot staan gebracht kon worden. Diezelfde bevoorradingsmoeilijkheden stelden paal en perk aan de build-up van de geallieerde legers voor een krachtige aanval. De moeilijkheden waren deels een gevolg van de lengte van de geallieerde opmars. Maar ze waren ook te wijten aan het feit dat de Duitsers bczettingen hadden achtergelaten in de Kanaalhavens. Het feit dat de geallieerden geen gebruik konden maken van Duinkerken, Calais, Boulogne en Le Havre, of van de grote havens in Bretagne, betekende een rem op het geallieerde offensief. Hoewel ze de haven van Antwerpen in handen gekregen hadden zondcr dat die ernstig beschadigd was, lieten de Duitsers zich niet verjagen van de monding van de Schelde, en dus konden de geallieerden de haven toch niet gebruiken.

Voor de uitbraak uit Normandie behoefden de voorraden slechts over een afstand van ongeveer veertig kilometer vervoerd te worden naar de aanvallende troepen. Nu was die afstand meer dan 500 km geworden. De last kwam vrijwel geheel voor rekening van bet geallieerde motortransport, want de Franse spoorwegen waren door luchtaanvallen totaal verwoest.

Half september werd een stoutmoedige poging gedaan om aan de steeds sterker wordende tegenstand van dc vijand een einde te maken door drie luchtlandingsdivisies in Nederland neer te laten, achter de Duitse rechter flank, en op die manier de weg vrij te maken voor gen opmars van het Britse 2de Leger naar en over de Beneden-Rijn. Door de luchtlandingsstrijdkrachten in achtereenvolgende gol- ven neer te laten over een gordel van 100 km achter de Duitse linies, werd vaste voet verkregen op alle vier springplanken die nodig waren voor bet door- schrijden van bet tussenliggende gebied: de overgang over bet Wilhelminakanaal bij Eindhoven, over de Maas bij Grave, over de Waal en de Rijn bij respectievelijk Nijmegen en Arnhem. Drie van die vier springplanken werden veroverd en gepasseerd. De verovering van de derde kostte veel tijd en inspanning, en daardoor werd de kans verspeeld om de vierde te veroveren.

De Duitsers reageerden zeer snel en dat leidde tot de mislukking van de opmars en tot de opoffering van de lste Luchtlandingsdivisie bij Arnhem. Maar de mogelijkheid om de Rijn-defensie te omtrekken was een strategische prijs die het risico om zo ver achter het front luchtlandingstroepen neer te laten, rechtvaardigde. De lste Luchtlandingsdivisie hield in haar gevsoleerde positie in Arnhem tien dagen stand en niet, zoals verwacht was, hoogstens twee dagen. Maar de kans op succes werd verminderd door de manier waarop de vier landingsplaatsen van de luchtlandingstroepen, alle op een rechte lijn, de richting van de opmars van bet 2de Leger verrieden.

Afbeelding hiernaast: De auteur van dit boek: General Sir Anthony FARRAR-HOCKLEY (8 april 1924 - 11 maart 2006)

Het doel lag voor de hand; dat maakte het voor de Duitsers eenvoudiger om de beschikbare reserves te concentreren op (die laatste springplank, en om de Britse luchtlandingstroepen te verslaan voor de voorhoede van het 2de Leger hen had kunnen ontzetten. De aard van bet Nederlandse landschap, met zijn rechte wegen, was ook in het voordeel van de verdedigers; bovendien waren er geen afleidingsmanoeuvres die de Duitsers op een dwaalspoor hadden kunnen brengen.

Na de mislukking van Operatie Market Garden was de hoop op een snelle overwinning vervlogen. De geallieerden stonden opnieuw voor de noodzaak langs de grenzen van Duitsland voorraden en materieel bijeen te brengen voor een grootscheeps offensief. Natuurlijk zou dat tijd vergen, maar het geallieerde commando vergrootte nog zijn moeilijkheden door te trachten bij Aken een doorgang te forceren naar Duitsland, in plaats van een nieuwe aanvoerroute te creëren door de monding van de Schelde te zuiveren. De Amerikaanse opmars naar Aken draaide uit op een te directe nadering die telkens gestopt werd.

Langs de rest van het front in het Westen had de inspanning van de geallieerde legers in september en oktober 1944 niet veel te betekenen. Intussen werd de Duitse verdediging voortdurend versterkt. Voor zover er nog reserves waren, werden die verzameld; er werden nieuwe soldaten opgeroepen en voor een deel hadden de Duitse legers kans gezien uit Frankrijk terug te trekken. De Duitse build-up langs bet front verliep sneller dan die van de geallieerden, hoewel Duitsland er wat grondstoffcn en materieel betreft veel slechter voor stond. De monding van de Schelde werd pas begin november van vijanden gezuiverd.

Het verhaal van de grote luchtlandings- operatie, een van de grootste operaties uit het laatst van de oorlog, is geschreven door een van de mannen die daartoe het best in staat waren, namelijk door brigadecommandant Anthony Farrar-Hockley, zelf cen vooraanstaand, roemrucht parachutistencommandant. Zijn verhaal is enerzijds bijzonder gedetailleerd, anderzijds zeer levcndig verteld; bet is een van de beste boeken van de hele serie.