Afbeelding hiernaast: boekomslag van de oorspronkelijke engelstalige uitgave uit 1983

Zoon van de Revolutie is het bewogen en vaak ontroerende levensverhaal van Liang Heng, die zo graag wil studeren maar eerst boer moet worden en later arbeider. En als hij dan eindeijk de universiteit heeft bereikt en daar verliefd wordt op een Amerikaanse gastdocente, Judith Shapiro, zijn er weer talrijke hinderpalen voor hun huwelijk. Ondanks zijn aanvankelijke bewondering voor Mao en voor de sociale revolutie, ontwikkelt Liang Heng dan ook geleidelijk een flinke afkeer van het totalitaire systeem dat zijn land omklemt en Zoon van de Revolutie is hierdoor haast ongewild een krachtig betoog tegen het totalitarisme geworden.

Het verhaal van Liang Heng, zijn twee zusters, zijn grootouders en andere verwanten, is exemplarisch voor het leven van miljoenen andere Chinezen. Naarmate het zich groots en rneeslepend ontvouwt, zal de lezer allicht begrijpen met welke immense taak Deng Xiao-ping en de andere leiders geconfronteerd zijn bij de hervorming van het huidige politieke en economische stelsel om de langverwachte modernisering van China tot stand te brengen.

Liang Heng werd geboren in 1954 in Chang-sha, een grote stad in Centraal China. Zijn ouders waren intellectuelen - zijn vader verslaggever bij een provinciale krant, zijn moeder actief in de plaatselijke politiek.

In de moderne geschiedenis zijn maar weinig volkeren aan zo'n lange periode van politieke stress onderhevig geweest als het Chinese tussen de jaren vijftig en tachtig. Vanaf de campagne tegen `rechtse elementen' in I957-I958 via de grootse - en rampzalige - economische campagnes van i95g-I959, tot de `Grote Prole- tarische Culturele Revolutie' die tien jaar heeft geduurd, is het leven van zowat elke Chinese staatsburger beïnvloed en gewijzigd op een voor westerlingen nauwelijks voorstelbare wijze.

Hoe hebben de Chinezen op deze ervaringen gereageerd? Wat hebben de kronkels en bochten van de partijpolitiek betekend in het leven van de eerste generatie aanhangers van de nieuwe samenleving en dat van hun kinderen? Nadat voorzitter Mao's weduwe en andere leden van de `Bende van Vier' in 1976 ten val. wa- ren gebracht, moedigden hun opvolgers de Chinezen aan, via alle mogelijke media, verhalen wereldkundig te maken over hun persoonlijke tragedies die het gevolg waren van het machtsmisbruik en het grillige beleid tijdens het decennium van de Culturele Revolutie en tijdens de anti-rechtse beweging in de jaren vijftig. De laatste jaren heeft de partijleiding die golf smartelijke verhalen trachten in te dijken, omdat die aanvankelijk wel uitstekend had gediend om de `linkse' lijn in diskrediet te brengen, maar vervolgens ook dreigde het vertrouwen van de bevolking in het systeem zelfte ondermijnen, waardoor de dingen dus uit de hand hadden kunnen lopen.

Maar in het buitenland zijn er maar weinig accurate persoonlijke verhalen bekend geraakt over het leven in de maalstroom van wat allicht de heftigste revolutie ter wereld is geweest. Dat is jammer, want die verhalen bieden een veel beter inzicht in het Chinese leven dan de beperkte indrukken van toeristen of de geabstraheerde beschrijvingen van wetenschappers. De romanliteratuur wil af en toe de Chinese ervaringen verlichten door ze menselijker te maken, maar in het geval van zo'n controversieel onderwerp zijn feiten verkieslijker; en de feiten van China's recente geschiedenis hoeven qua dramatische kracht beslist niet onder te doen voor de fictie. In dit opzicht vult Liang Heng, die is opgegroeid in Centraal China en in 1981 voor zijn studie naar de Verenigde Staten is getrokken, met zijn autobiografie een leemte. (Jerome Alan Cohen)