Verzet.org - Englandspiel. Spionagetragedie in bezet Nederland 1942-1944 (Jelte Rep)

Afbeelding hiernaast: Anton van der Waals (1912-1950) was in de oorlog voor de Duitsers een van de succesvolste verraders en V-mannen (=Vertrouwensmannen). Honderden mensen in en rond het verzet zijn het slachtoffer geworden van zijn verraderlijke vriendleijkheid en valse charme. Ook in het beruchte Englandspiel vertolkte Van der Waals een fatale rol.

In een stormachtige nacht springen twee parachutisten uit een Britse bommenwerper af boven bezet Nederland. Geheim agent `Akki' overleeft het, zijn compagnon niet. Hij sterft, dodelijk gewond, in `Akki's' armen. Zonder zender, zonder deugdelijk persoonsbewijs, zonder gangbaar zilvergeld en zonder betrouwbaar onderdak, moet `Akki' zijn geheime werk beginnen. Pas na veel omzwervingen en ontberingen ontmoet hij de geheim agent `Pijl'. Maar veel meer dan hem onderbrengen op een veilig duikadres kan `Pijl' niet. Ook hij loopt stuurloos rond, speurend naar twee geheime agenten, die al eerder zijn geparachuteerd. Ongeduldig slijt `Akki' zijn dagen op een zolderkamer bij de sigarenwinkelier Martens in Haarlem, wachtend op hulp vanuit Londen.

Die komt, als Londen een marconist in Nederland vraagt: GA NAAR DE SIGARENWINKELIER IN HAARLEM - VRAAG NAAR PIJL - ZEG GESTUURD TE ZIJN DOOR BOOG. De marconist, die dit bericht opvangt, bevindt zich echter in handen van de Duitse contra-spionagediensten. En de man die door `Akki' dankbaar op diens zolderkamer wordt begroet, is geen vriend, maar een verrader...

... Het nieuwtje dat er weer drie parachutisten waren opgepakt, verspreidde zich snel over de bovenste verdieping van het seminarium van Haaren,waar de andere geheime agenten gevangen zaten. Met hoevelen waren ze zo langzamerhand al? Het moesten er zeker vijftig zijn. Hoe lang zou het nog doorgaan? Lauwers en Jordaan, samen in een cel, geloofden nog steeds in een of ander'spel' van de Britten, de meeste andere lotgenoten in puur verraad in Engeland.Wie was de verrader? Wie had hen aan de moffen overgeleverd? Als 's avonds in het imposante gebouwencomplex de lichten doofden, begonnen de buizen van de centrale verwarming behoedzaam te tikken of kwamen gefluisterde gesprekken tot stand door uitgeslepen gaten onder de wastafels. Steeds weer eindigde al die moeizaam gevoerde communicatie met de wanhopige vraag: wie heeft ons verraden?...

De activiteiten van de Duitse contraspionagediensten in Nederland, die bekend en berucht geworden zijn onder de naam Englandspiel, duurden niet minder dan vijfentwintig maanden en al die tijd stonden de nazi's via de in hun handen gevallen zenders in contact met de Nederlandse en Britse geheime diensten in Londen. Vijfentwintig maanden lang kregen de Duitsers per'luchtpost' uit Engeland wat ze maar bestelden: schaarse wapens, schaarse levensmiddelen en schaarse patriotten.

Toen dit macabere'spel'ten einde kwam, vielen tientallen landgenoten ten prooi aan de meedogenloze Duitse vernietigingsmachine.Vierenvijftig Nederlandse geheime agenten vonden de dood; slechts vijf overleefden het. Bovendien werden nog honderden verzetsmensen opgepakt, waarvan er velen nimmer uit de gevangenissen en concentratiekampen zouden terugkeren. Het nazidom had voor de zoveelste maal al zijn gruwelijkheid aan de dag gelegd!

„De grootste aller in de doof pot gestopte spionagetragedies," noemde de schrijver A. den Doolaard na de Tweede Wereldoorlog het zo geruchtmakende Englandspiel. De journalist Jelte Rep, geboren in 1940 te Zaandam, was er niet bij toen deze ramp zich binnen het Nederlands verzet voltrok. Hij behoort tot de generatie die de oorlog als kind beleefde, maar de gevolgen van die oorlog nog steeds om zicb heen ziet.

De opdracht van de NCRV-televisie om het Englandspiel te reconstrueren voor een verfilming betekende voor Jelte Rep dan ook een ontdekkingsreis naar een jong verleden. Hij deed er bijna vier jaar over, pluisde duizenden documenten en publikaties na, ondervroeg honderden getuigen en volgde de sporen die de vierenvijftig slachtoffers naar hun diep tragische einde voerden.

Het resultaat is Nederlands meest oorspronkelijke televisieserie over de oorlogsjaren en ditboek: een nuchter en verbijsterend relaas over het Englandspiel, in het bijzonder over de Nederlandse geheime agenten zelf.

Deze meenden dat ze de stoottroepen waren voor Neerlands bevrijding van het Duitse juk, doch ze bleken slechts weerloze pionnen in een wreed spel tussen geheime diensten te zijn. Desondanks behielden deze vaderlanders tot het moment van hun verschrikkelijke dood hun onverzettelijkheid...