Verzet.org - Littekens in een gelooide stierehuid: Nederlandstalige schrijvers over de Spaanse Burgeroorlog

Over de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) schijnt meer geschreven te zijn dan over enige andere burgeroorlog in de wereldgeschiedenis. Bedoeld worden dan niet alleen studies op militair, politiek of historisch gebied, maar vooral ook boeken met een meer journalistiek of literair karakter. Geen enkele andere burgeroorlog ter wereld heeft zo tot de verbeelding gesproken dat grote groepen mensen uit vele landen zich spontaan aanmeldden om te gaan vechten voor hun idealen. Zij zagen deze burgeroorlog als een soort generale repetitie van wat onvermijdelijk komen zou.

De Tweede Wereldoorlog hield uiteraard de gemoederen bezig, maar meer dan bij dit grote internationale conflict leek het in de Burgeroorlog te gaan om een strijd tussen twee duidelijk tegenover elkaar staande ideologiëen. De strijd tussen de Republikeinen (de wettige regering) en de opstandige Nationalisten werd door velen gezien als de strijd van communisme en anarchisme tegen katholicisme en fascisme. In feite was de Burgeroorlog een veel complexer conflict tussen allerlei maatschappijvisies met allemaal een eigen interpretatie van het begrijp 'vrijheid'.

Veel kunstenaars zagen het belang van dit conflict in en wilden dan ook met de hun ter beschikking staande middelen getuigen van hun betrokkenheid. Joris Ivens filmde zijn Spanish Earth; Picasso schilderde zijn Guernica en Orwell schreef zijn Homage to Catalonia: bepaald geen voorbeelden van botsingen tussen de autonomie van het kunstwerk en het persoonlijke engagement van de kunstenaar. Met hen verlieten veel kunstenaars (tijdelijk) hun ivoren torenpositie, daar zij het niet langer verantwoord achtten om te zwijgen over het Spaanse conflict en de mogelijke consequenties daarvan...

Talrijke schrijvers, zoals Georges Bernanos, Bertolt Brecht, Paul Eluard, Graham Greene, Ernest Hemingway, Andre Malraux, Ezra Pound, Gustav Regler, Claude Simon, Upton Sinclair en vele anderen die hun linkse of rechtse engagement ook in literatuur tot uitdrukking lieten komen, zouden later in tal van bloemlezingen over de Spaanse Burgeroorlog worden opgenomen.

Hub. Hermans (wetenschappelijk medewerker Spaans aan de R.U: te Groningen) verzamelde in deze bloemlezing ruim vijftig gedichten en prozafragmenten van allerlei - bekende en onbekende - schrijvers. Sommigen schreven als getuigen van het conflict - als verslaggever of zelfs als militair - anderen schreven vanuit het thuisfront.

De vele, vaak confligerende visies werden chronologisch gerangschikt en behandelen allerlei aspecten van deze omstreden oorlog. Er is werk opgenomen van onder anderen Jef Last, Nico Rost, Ed. Hoornik, Aster Berkhof, F. C.Terborgh, H. Roland Hoist, Theun de, Vries, Victor van Vriesland, Gerrit Achterberg, Hugo Claus en Cees Nooteboom.

'k verlang naar jou, m'n milicienne,
'k verlang naar jou, m'n vrouw, m'n kameraad.
die de roep heeft gehoord, die de taak heeft begrepen
en 't geweer in de vuist, aan de fronten staat.

jij vrouw, soldaat, jij draagster van het leven
hanteert nu het wapen van de dood.
om je kind'ren een betere wereld te geven
kleur jij met je leven de aarde bloedrood.

o, marianne, zwaai uit je vaandel
in breed-rode banen voor de zon,
zing je lied van de vrijheid boven het sterven
en strijden van het vrouwenbataljon.

jou, milicienne, vrouw, jou, kameraad
breng ik over de landen heen mijn groet
'n gebalde vuist die tegen de hemel staat
aan 't vrouwenbataljon: 'Salud!'

(Krijn Breur)

Afbeelding hiernaast: Franstalige uitgave 'Shalom Libertad' uit 1991 door Arno Lustiger over de strijd van de Joden aan de zijde van de Interbrigades tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939)

De Tweede Wereldoorlog begon in Spanje

[Spaanse Burgeroorlog 1936-1939]