Verzet.org - De Spaansche Burgeroorlog, zijn oorzaken en mogelijke gevolgen (Johannes Brouwer)

Afbeelding hiernaast: Dr. Johannes Brouwer (1898-1943)

In 1936 brak in het leven van de katholieke Johannes Brouwer in het voor hem nu zo geliefde Spanje een generaalsopstand uit. Hij besloot zich in het opstandige gebied te oriënteren en zag het als katholiek als zijn taak de gebrekkige berichtgeving over hetgeen de rechtse opstandelingen dreef, aan te vullen. Hij was korte tijd aan het front getuige van de wreedheid van de burgeroorlog en keerde ontgoocheld naar Nederland terug, na aanvankelijke positieve verwachtingen over het herstel van een traditioneel en godsdienstig Spanje. In een viertal artikelen in de Nieuwe Rotterdamsche Courant, voortgezet - na kritiek van de hoofdredacteur op zijn weinig positieve mening over het optreden der opstandelingen - met een reeks bijdragen aan het dagblad De Tijd, verwerkte hij gesprekken en waarnemingen, gevolgd door de brochure De Spaansche burgeroorlog... (1936), waarin hij waarschuwde voor het gevaar van een mogelijke overwinning van de Franco-dictatuur voor de internationale politieke verhoudingen. Medio december 1936 reisde Brouwer naar het republikeinse Spanje. Hij werd in januari 1937 door lokale machthebbers in Valencia gearresteerd en verkeerde enige tijd onder verdenking van spionage in levensgevaar. Na een week werd hij door interventie van o.a. de Spaanse zaakgelastigde in Den Haag, J.M. de Semprun y Gurrea, vrijgelaten. In de Haagsche Post beschreef hij zijn belevenissen. Bron: ING

Johannes Brouwer op 1 oktober 1936, nauwelijks 3 1/2 maanden na het begin van de revolutie: "De burgeroorlog van heden is sinds vijf jaren bijna dag aan dag aangekondigd door de rechtse partijen. Reeds in de eerste vergaderingen van de Wetgevende Cortes is daarmede gedreigd. De republikeinen en de linkse groepen hebben deze bedreiging in het begin niet ernstig genomen, omdat zij nog diep onder de indruk waren van wat zij als hun redelijke overwinning beschouwden. „De Republiek was een schepping van redelijk overleg. Zij was een logisch gevolg van geworden toestanden".

De republikeinen en de linkse leiders - goeddeels onervaren politici - meenden dat het Spaanse volk in zuiver besef van dit feit aan hun zijde stond. Tegenover een bezonnen en bewust geworden volk kan een gewelddadige actie niets of weinig uitrichten, meenden zij. De dwaling van de republikeinen en de linkse groepen was, dat zij voor bewuste en volwassen rijpheid hielden wat een fase in een beginnend groeiproces was. De Republiek van 1931 was niet het eind van een bewuste actie van het volk, maar een begin. Het volk begon te handelen, maar tastend. Dit hebben de rechtse voormannen onmiddellijk ingezien. Zij waren zomin naïef als onervaren.

De Republiek is het gevolg geweest van de onhoudbaarheid van de monarchie. Zij was een negatief product. Een noodhulp. De geschiedenis zal zich later uitspreken over Alfons XIII. Hij was, dit is voor ons reeds duidelijk merkbaar, een kundig man in de kleine politiek, de kunst van het labiele evenwicht. Zijn kunst bestond in de vaardigheid van partijleiders tegen elkaar uit te spelen en ministers te verslijten. De Spaanse ministeries hadden een spreekwoordelijk kort leven."

De Nederlandse historicus en prozaschrijver Dr. Johannes Brouwer (1898 - 1943), studeerde Spaans en Frans te Leiden en daarna te Groningen. Hij promoveerde in 1931 op een dissertatie over de Spaanse mystiek en schreef tal van historische studies, waarbij hij o.m. de Nederlandse geschiedschrijving kon aanvullen met materiaal uit Spaanse bronnen; voorts een reeks biografieën die eveneens voor de Nederlandse geschiedenis van belang zijn. Werd katholiek. Koos tijdens de Spaanse burgeroorlog aanvankelijk de zijde van Franco, maar de ter plaatse opgedane ervaringen deden hem spoedig partij kiezen voor de republikeinen, waarbij hij overigens een open oog had voor het dreigende links-totalitaire gevaar.

Boeken en literatuur: Psychologie der Spaansche mystiek (1931), diss.; Spaansche reis- en krijgsjournalen uit de gouden eeuw (1932); De renaissance in Spanje (samen met G.J. Geers, 1932); Hernán Cortéz en Monteczuma (1933); Kronieken van Spaansche soldaten uit het begin van den tachtigjarigen oorlog (1933); De Spaansche burgeroorlog (1936); Spraakkunst van het hedendaagsche Spaansch (1937); De onoverwinnelijke vloot (1938); Spaansche aspecten en perspectieven (1939, herdr. als Het mysterie van Spanje, 1946); De verzonken zilvervloot van Vigo (1940); Philips Willem (1940); Johanna de Waanzinnige (1940); Montigny (1941). Zijn romans, zoals het op de burgeroorlog geïnspireerde De schatten van Medina Sidonia (1939, onder ps. Maarten van de Moer; herdrukt als In de schaduw van de dood) en Vandaag geen spreekuur (1942, onder ps. Johannes Geerlinck), werden minder hoog aangeslagen; opvallend in deze werken zijn de paranormale elementen. Voorts verzorgde hij vertalingen, o.a. van Ortéga y Gasset. Gefusilleerd wegens illegale, tegen de Duitsers gerichte acties.