Verzet.org - 's Keizers koelies (Theodor Plievier)

Afbeelding hierboven: Postkaart met de 'Matrosenaufstand' in Wilhelmshaven op 28 oktober 1918.

De beroemde schrijver Theodor Plievier (tot 1933: Plivier) werd op 12 februari 1892 geboren te Berlijn. Hij groeide op in een arbeidersfamilie, die hij spoedig voor een meer avontuurlijker leven achter zich liet. Als jongen van zestien jaar liep hij van huis weg om als scheepsjongen over vrijwel alle wereldzeeën te zwerven. Tussen 1910 en 1913 was hij in Chili als arbeider aan de slag in de was hij werkzaam als arbeider in de kopermijnen. Kort voor het begin van de Eerste Wereldoorlog keerde hij naar Duitsland terug. Hij keerde in dienst bij de Duitse oorlogsmarine en nam in 1918 deel aan de zogeheten Matrosenaufstand in Wilhelmshaven. Tot 1924 bleef hij matroos en verdiende hij in Ubersee zijn kost als losse werkkracht. Daarna werd hij journalist, vertaler en schrijver.

Over zijn belevenissen bij de Marine in WO I schreef hij hierover later een boek dat hem in op slag bekend maakte: 's Keizers koelies ('Des Kaisers Kulis', 1929) dat in meer dan achttien talen werd vertaald. 's Keizers Koelis beschrijft het verhaal van de Duitse matrozenopstand in 1917. Geven de opstand van deze matrozen en de bewogen atmosfeer van het jaar 1917 niet een parallel te zien met vele gebeurtenissen in de huidige tijd? Zeer zeker. Er is in „'s Keizers Koelies" sprake van een onvervalst opstandige daad tegen een regime, dat de mens nog slechts als kneedbare grondstof en niet meer als een vrij wezen met een eigen wil beschouwt. Tegen zo'n heerschappij is opstand niet slechts mogelijk en geoorloofd, maar zelfs plicht, plicht uit de geest van universele verantwoordelijkheid en in naam van recht en wet. Deze symboliek behoudt zijn geldigheid, vandaag en morgen.

Na 's Keizers Koelis publiceert Theodor Plievier onder meer de novelle 'Zwölf Mann und in Kapitän' (1930), 'Der Kaiser ging, die Generäle blieben' (roman, 1932) en 'Das große Abenteuer' (roman, 1936). In 1933 emigreerde Plievier als politiek vluchteling en trok via Tsjecho-Slowakije naar Frankrijk waar hij korte tijd verbleef tot hij in 1934 op uitnodiging van de Russische regering naar de Sovjet-Unie kwam waar hij tot aan het einde van de Tweede Wereldoorlog woonde. Hij sprak er regelmatig voor de Russische radio de Duitse troepen toe.

Daar schreef en publiceerde hij in 1945 zijn bekendste boek: Stalingrad, een goed gedocumenteerde anti-oorlogsroman van hetzelfde kaliber als bijvoorbeeld Erich Maria Remarque's literair monument: 'Van het westelijk front geen nieuws' (1929). In 'Stalingrad' bespeurt men van de 'politiek' heel weinig. Het is een zeldzaam objectief en van grootse visie getuigend boek, dat op weergaloze wijze de ondergang van het 6de Duitse leger onder generaal Von Paulus beschrijft.

In 1945 was Plievier met het Rode Leger teruggekeerd in Duitsland en woonde nabij Berlijn en Weimar in de Russische zône. Hij werd anti-communist, verhuisde in 1947 plotseling naar West-Duitsland, aanvankelijk in Wallhausen en Bodensee. In 1953 verhuisde hij naar Zweden waar hij tot aan zijn dood bleef wonen en er op 12 maart 1955 te Avegno overleed. Stalingrad was het eerste deel van een trilogie. Later volgden nog Moskou (1952) en Berlijn (1954).

Wat voorafging aan de Matrozenopstand te Kiel door Rob Kammelar (bron: De Eerste Wereldoorlog 1914 - 1918)

De zelfgekozen werkloosheid van de Hochseeflotte, waar admiraal Scheer zich na de slag in het Skagerrak toe gedwongen zag, had een verwoestende werking op het moreel van de scheepsbemanningen. De officieren reageerden hun ongenoegen af op de manschappen. Zinloze en zware oefeningen, waarbij gescholden en gekoeioneerd werd, werden afgewisseld met regelrechte pesterijen. De meeste tijd moesten de bemanningen benedendeks doorbrengen, verlof om aan wal te gaan werd stelselmatig geweigerd. Bovendien was de voeding karig en slecht – in heel Duitsland heerste trouwens honger en ondervoeding als gevolg van de Engelse blokkade. De verzorging van de officieren was veel beter, ook al doordat niet zelden voorraden die voor de manschappen bestemd waren in de officiersmesses terecht kwamen.

Dit alles leidde in de zomer van 1917 telkens weer tot protesten, die overigens nauwelijks verbetering brachten. De bemanningen hielden, zonder dat daarvoor toestemming was gegeven, demonstratieve wandelingen aan de wal, hielden langzaam-aan-acties en gingen zelfs in hongerstaking. Aanvankelijk waren de acties uitsluitend gericht tegen de slechte behandeling. Vooral de bemanningen van de SMS Friedrich der Grosse – het vlaggeschip van de vloot – en het linieschip SMS Prinzregent Luitpold namen hierin het voortouw. De bemanning van dit laatste schip weigerde op 19 juli tijdens de vaart van Kiel naar Wilhelmshafen door het Kaiser-Wilhelm-Kanal11) de bevelen uit te voeren, waardoor de doortocht voor het hele IVe eskader geblokkeerd werd.

Later breidden de acties zich ook uit tot andere schepen. Ook veranderde de strekking van de acties. Het besef dat de oorlog allang verloren was, begon algemeen door te dringen. De leidende actievoerders, onder wie Albin Köbis, stoker op de Prinzregent Luitpold en Max Reichpietsch, matroos op de Friedrich der Grosse, maakten plannen voor een grote vredesdemonstratie tezamen met de arbeiders van de scheepswerven in Kiel. Die matrozenopstand van 1917 zal enkele dagen later leiden tot de Novemberrevolutie die op 3 november 1918 begon in de Duitse Havenstad Kiel en zich spoedig uitbreidde over gans Duitsland. Op 11 november 1918 capituleerde Duitsland, vluchtte de Duitse keizer Wilhelm II naar Nederland, kende Duitsland haar eerste democratie onder de Weimar Republiek en braken voor Berlijn cultureel en historisch gouden tijden aan totdat Adolf Hitler op 30 januari 1933 de macht greep.

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Heldinnen uit Den Grooten Oorlog. [1] Gabrielle Petit
•  Heldinnen uit Den Grooten Oorlog. [2] Edith Cavell

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  De moord op Mata Hari (Sam Waagenaar)
•  Mata Hari. Geslepen spionne of onschuldige schoonheid (Sam Waagenaar)
•  Het meisje Mata Hari (H. W. Keikes)
•  Ik, Mata Hari (Josine Van Dalsum)
•  Was getekend, Mata Hari (Yannick Murphy)
•  Mata Hari. De waarheid achter een legende (Jan C. Brokken)
•  Ik was een spionne. Het mysterieuze spionageverhaal van Martha Cnockaert (Roger Quaghebeur)
•  De vrouwen van de Eerste Wereldoorlog (Denise de Weerdt)
•  DVD-Film: The Great War 1914 - 1918; docu 2006; 3 DVD's; speelduur 400 minuten; zw/wit-kleur; Orion Channel
•  De Groote Oorlog (Sophie de Schaepdrijver)
•  De verkrachting van Belgie. Het verzwegen verhaal over de Eerste Wereldoorlog (Larry Zuckerman)

Bekijk ook deze relevante websites op het internet:
•  Mata Hari tussen Proust en Céline's Werelds bekendste Friezin als symbool van een tijd
•  De Eerste Wereldoorlog 1914 - 1918
•  Engelstalige website van The Great War
•  Officiele website: In Flanders Fields Museum
•  Wereldoorlog I in de Westhoek
•  The Heritage of the Great War
•  De Vrienden van het In Flanders Fields Museum
•  Wimereux Communal Cemetery
•  The Western Front Association - België v.z.w.
•  Groot overzicht links omtrent de Eerste Wereldoorlog