Verzet.org - Beelden voor ogen: een fotografisch verslag van het Joodse leven in Polen (Dobroszycki / Kirshenblat

Afbeelding hiernaast: Een oude zwerver en zijn kleinzoon op weg van Warschau naar Otwock, een van de vele provinciesteden nabij de hoofdstad, 1928. Fotograaf: Menachem Kipnis

De Poolse Joodse gemeenschap, eens de grootste van Europa, vormde eeuwenlang een wereldcentrum van Joods cultureel leven. De duizendjarige geschiedenis van deze gemeenschap is uitzonderlijk goed gedocumenteerd. De traditionele hulpmiddelen die de historicus ter beschikking had - schriftelijke bronnen, archeologisch materiaal, kunst en architectuur - kregen een belangrijke aanvulling toen in het mldden van de negentiende eeuw de fotografie opkwam.

In de honderdduizenden beelden die door de camera werden vastgelegd, werden niet alleen historische gebeurtenissen en belangrijke personen vereeuwigd, maar ook de intieme details en de gewoonste dingen uit het leven van alledag. Deze overdaad aan foto's, maakte het mogelijk het sociale en culturele beeld van een tijdperk, zoals het gezien werd door de mensen die toen leefden, tot in de kleinste details te reconstrueren. Maar bij een dergelijke taak moet de cultuurhistoricus rekening houden met de paradox dat "de foto zelf moet worden gedocumenteerd om als document geaccepteerd te worden," zoals Beaumont Newhall stelde.

Dit boek, dat uit vier delen bestaat, begint met een overzicht van Joodse fotografie in Polen, aan de hand van de YIVO-collectie. In het tweede deel, getiteld Levend verleden, laten de foto's de niet aflatende vitaliteit van de traditionele levenswijzen zien. Zoals Szarkowski schreef: "Foto's hebben een bijzondere relatie tot de tijd, want ze beschrijven slechts het heden." Maar voor zover het verleden deel van het heden blijft uitmaken, kan de fotograaf dit ook vastleggen. Dank zij de fotografen die historische, volkenkundige of oudheidkundige belangstelling hadden, hebben we een zeer uitgebreid visueel verslag van oude nederzettingen, hun architectuur en begraafplaatsen, en de volksgebruiken.

Het derde deel, De camera als chroniqueur, omvat een periode van politieke strijd en Joodse betrokkenheid daarbij,vanaf de tsaristische tijd tot de vooravond van de Tweede Wereldoorlog: de Revolutie van 1905, de Eerste Wereldoorlog en de Duitse bezetting, de stichting van de Tweede Poolse Republiek en de Pools-Russische oorlog van 1920, de emigratie naar Amerika en Palestina, de pogroms van de jaren dertig, de Zbaszyn-affaire en de Kristallnacht en de voorbereidingen van Polen op de Duitse invasie. Deze kroniek bevat originele persfoto's, die de joodse kranten van nieuwsagentschappen en correspondenten betrokken, fotografische documenten gemaakt door de bezettende machten en door Joodse hulporganisaties, evenals memorabilia van Joodse revolutionairen, soldaten en politici.

Het laatste en grootste deel heet Maatschappelijke vemieuwing; het behandelt de hele scala van Joodse activiteiten in de stedelijke centra, de levensomstandigheden van de middenklasse, de kracht van sociale en politieke bewegingen en partijen, de rol van de kehillot Joodse gemeenten) en de activiteiten van geleerden, schrijvers, theatermensen, filmers en sportlieden. Statistische en toponymische informatie wordt in de appendix verstrekt.

Joden in het Poolse Krakau anno 1917